ਪਾषਾਣਮੌਨਪ੍ਰਤਿਮਂ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਭਿਸ਼ਬ੍ਦਿਤਮ੍ । ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਵੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਰੂਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜੋ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ بيان ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦਾ ਹਲਕਾ ਅਸਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤੈਵ ਜਗਤ੍ਤਯਾ । ਨਿਰਾਕਾਰੇ ਨਿਰਾਕਾਰਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨੁਭਵਸਨ੍ਨਿਭਾ
ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸੋਚ ਜਾਂ ਹੋਣ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਾਂਗ।
ਅਨਨ੍ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਂ ਭਾਮਾਤ੍ਰਰੂਪਕਮ੍ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਮ੍ ਇਵਾਲੋਕẖ ਕਰੋਤਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ਚ
ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ—ਚੇਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਕਰਦਾ।
ਤੇषੁ ਰਾਮਾਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਜਗਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਤਤ੍ਰ ਵੈ । ਉष੍ਣਾਨਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਸੂਰ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਮੂਰ੍ਤਯਃ
ਉਥੇ, ਰਾਮਾ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਚੰਦ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਰਮ ਹਨ, ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਠੰਡੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਸ੍ ਤਮਸਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਤੇਜਸਿ । ਉਲੂਕਸ੍ਯ ਸਮਾਚਾਰਾਸ੍ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸਦृਸ਼ਸ੍ਵਨਾਃ
ਜੀਵ ਜਦ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਉਲੂਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਉਸੇ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਇਤਸ਼੍ ਸ਼ੁਭੇਨ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਾਪੈਸ੍ ਤਥਾ ਦਿਵਮ੍ । ਵਿषਾਸ਼ਨੇਨ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ऽਮृਤਭੋਜਨੈਃ
ਇਥੇ ਨੇਕੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਖਾ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਯਥਾ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਬੋਧੋ ਯਥੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਵਾ ਸ੍ਵਤਃ । ਤਥਾਸ਼ੁ ਸ੍ਫੁਟਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸਦ੍ ਵਾਸਦ੍ ਵਾ ਸਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜੋ ਵੀ ਸਮਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਵਾਂਗ; ਉਹੀ ਹੈ।
ਵਿਟਪਾਕਾਰਮੂਲੌਘਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ ਵਜ੍ਰਸ਼ੋਭਿਭਿਃ । ਘੂਰ੍ਣਤੇ ਪੁष੍ਪਪਤ੍ਤ੍ਰਾਢ੍ਯੈḫ ਪਾਦਪੈਰ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਕਾਨਨਮ੍
ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਤਣੇ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਡਾਲੀਆਂ ਦੇ ਦਿੱਖ ਕਰਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਝੂਮਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸਿਕਤਾḫ ਪੀਡਿਤਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਨੇਹਜਂ ਰਸਮ੍ । ਸ਼ਿਲਾਫਲਹਕੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕਮਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਰੇਤ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਰਸ ਛੱਡਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਫਲ-ਧਾਰਕਾਂ ਤੋਂ, ਕਮਲ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਕੇ ਉਗਦੇ ਹਨ।
ਦਾਰੁਣ੍ਯ੍ ਅਸ਼੍ਮਨਿ ਭਿਤ੍ਤੌ ਚ ਚਞ੍ਚਲਾਸ੍ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਃ । ਗृਹਾਙ੍ਗਨਾਭਿਸ੍ ਸਹਿਤਾ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਚ
ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ, ਸਾਲਭੰਜਿਕਾ ਦੇ ਚਲਾਕ ਪਤਲੇ ਪੁਰਖਰੂਪ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੇਘਾਨ੍ ਪਰਿਦਧਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਭੂਤਾਨ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈḫਪਟਾਨ੍ ਇਵ । ਪ੍ਰਤਿਵਰ੍षਂ ਵਿਜਾਤੀਯਾਨ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਫਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਗੇ
ਜੀਵ, ਉੱਚੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ, ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਲ ਉਗਦੇ ਹਨ।
ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇ ਨ ਨਿਯਤੈਰ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧਾਙ੍ਗਕੈਃ । ਸ਼ਿਰੋਭਿਸ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਨਿ ਪਰਿਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਿ ਭੂਮਿਗੈਃ
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿਚ, ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਅੰਗ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਿਰ ਹੀ ਸਰੀਰ ਬਣ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵੇਦਵਿਹੀਨਾਨਿ ਨਿਰ੍ਧਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਨੈਕਕਾਰੀਣਿ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵਤ੍ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਧਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੇਠਾਂ ਐਸੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ, ਨਾ ਵੇਦ ਹਨ, ਨਾ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਸਂਵਿਤ੍ਤਿਹੀਨਾਨਿ ਨਿਸ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਾਤੀਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਭੂਤੈਸ੍ ਸਂਸ਼ੁष੍ਕਹृਦਯੈਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ਼੍ਮਮਯੈਰ੍ ਇਵ
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਤੇ ਉਥੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਜਾਤ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣ।
ਪਵਨਾਸ਼ਨਭੂਤਾਨਿ ਸਮਰਤ੍ਨਾਸ਼੍ਮਕਾਨਿ ਚ । ਅਜ੍ਞਾਤਾਰ੍ਥਾਨ੍ਯ੍ ਅਲੁਬ੍ਧਾਨਿ ਨਿਰ੍ਗਰ੍ਧਾਨਿ ਚ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਕੁਝ ਜੀਵ ਹਵਾ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਚਟਾਨਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਕੁਝ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਨੇਤਰਤ੍ । ਬਹੁਭੂਤਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਭੂਤਕਮ੍
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਨਖਕੇਸ਼ਾਦਿਕੇ ਯਦ੍ਵਤ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਆਤ੍ਮਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਏਕਭੂਤਾਤ੍ਮਭਾਵਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਨਖਾਂ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵੀ ਵਜੂਦ ਹੈ। ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਆਤਮਕ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਾਪਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਬਹੁ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਯਨ੍ ਨ ਨਸ੍ ਸਂਵਿਦ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ऽਪਿ ਜਗਤ੍ ਪੁਨਃ
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਿਰਫ ਖਾਲੀਪਣ ਹੀ ਹੈ—ਅੰਤਹੀਣ, ਬੇਹੱਦ ਤੇ ਅਸীম। ਜਿੱਥੇ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ, ਉਸ ਖਾਲੀਪਣ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਮੁੜ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਬੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧੀਨਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਦृष੍ਟਿषੁ । ਦਾਰੁਯਨ੍ਤ੍ਰਮਯਾਸ਼ੇषਭੂਤੌਘਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 'ਮੁਕਤੀ' ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਵੀ। ਉਹ ਲੱਕੜ ਦੇ ਪਤਲੇ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹਨ।
ऋਕ੍ਸ਼ਚਕ੍ਰਵਿਹੀਨਾਨਿ ਨਿष੍ਕਾਲਕਲਨਾਨਿ ਚ । ਮੂਕਸਙ੍ਕੇਤਸਾਰਾਣਿ ਭੂਤਜਾਲਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਨਾ ਚੱਕਰ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਚੁੱਪ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਹਨ।
ਕਾਨਿਚਿਦ੍ ਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨੇਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਸਂਵਿਦਾ । ਵ੍ਯਰ੍ਥਦੀਪ੍ਤਾਰ੍ਕਤੇਜਾਂਸਿ ਭੂਤਾਨੀਤ੍ਯ੍ ਏਕਚਿਨ੍ਤਯਾ
ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ, ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਅਰਥ ਦੀ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਬੇਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਜੀਵ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਘ੍ਰਾਣਸਂਵਿਦ੍ਵਿਹੀਨਾਨਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਾਮੋਦਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਮੂਕਾਨਿ ਸ਼ਬ੍ਦਵੈਯਰ੍ਥ੍ਯਾਚ੍ ਛ੍ਰੁਤਿਹੀਨਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੱਕ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਵਾਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬੇਮਤਲਬ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਾਕ੍ਯਸਂਵਿਦ੍ਵਿਹੀਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੂਕਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਂਵਿਦ੍ਵਿਹੀਨਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਸ਼੍ਮਾਙ੍ਗਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਕੁਝ ਜੀਵ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੂੰਗੇ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਕੁਝ ਜੀਵ ਛੂਹਣ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਚ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਵ੍ਯਵਹਾਰੀਣ੍ਯ੍ ਅਥਾਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਿਸ਼ਾਚਵਤ੍
ਕੁਝ ਜੀਵ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਪਹੁੰਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਿਸਾਚਾਂ ਵਾਂਗ।
ਭੂਮਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਕਨਿष੍ਠਾਨਿ ਨਿष੍ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਜਗਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਾਣਿ ਤਾਵਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਕਚਨ੍ਤਿ ਖੇ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪੱਕੇ ਤੇ ਗਠੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਨਿਚਿਦ੍ ਵਾਰਿਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਵਹ੍ਨਿਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਜਗਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਾਣਿ ਤਾਵਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਕਚਨ੍ਤਿ ਖੇ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਅੱਗ ਨਾਲ। ਇਹ ਲੋਕ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਥੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਧਰਾਪੀਠੈਕਪੂਰ੍ਣੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੇषੁ ਦੇਹਿਨਃ । ਭੇਕਾ ਇਵ ਸ਼ਿਲਾਕੋਸ਼ੇ ਕੀਟਾ ਇਵ ਧਰੋਦਰੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਧਰਤੀ ਹੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਡੱਡੂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਕੀੜੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ।
ਜਲੈਕਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇषੁ ਨਿਰਬ੍ਧ੍ਯੁਰ੍ਵੀਵਨਾਦ੍ਰਿषੁ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੇषੁ ਭੂਤਾਨਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵੋਗ੍ਰਮੀਨਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਧਰਤੀ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇष੍ਵ੍ ਅਗ੍ਨ੍ਯੇਕਪੂਰ੍ਣੇषੁ ਜਲਾਦਿਰਹਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਭੂਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਮਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ ਅਲਾਤਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗ ਹੀ ਹੈ, ਜਦ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਥੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣੇ ਜੀਵ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇष੍ਵ੍ ਅਨਿਲਪੂਰ੍ਣੇषੁ ਭੂਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤੇਤਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਵਾਤਮਾਤ੍ਰਮਯਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਜੁਨਵਾਤਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਤੱਤ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਥੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਣੇ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਹਵਾਈ ਦੇਹ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਿਚ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ।