ਚਿਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਚਿਤ੍ । ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵੈਕਾਤ੍ਮਿਕੇਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਤਤ੍ਰ ਮਯਾਖਿਲਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮਨ ਹੈ; ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਹਰ ਚੀਜ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਵਂ ਕਾ ਚਿਦ੍ ਇਤਿ ਚੇਦ੍ ਵਕ੍ਸ਼ਿ ਤਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਵਾਙ੍ਗ ਚਿਤ੍ । ਸਾ ਹਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਮਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਨ ਚ ਨਾਮ ਨਕਿਞ੍ਚਨ
ਜੇ ਤੂੰ ਕਹੇਂ, 'ਤੂੰ ਕੁਝ ਹੈਂ', ਪਿਆਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਚੀਜ਼।
ਤਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਇਦਂ ਭਾਤਿ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਸ਼ਬ੍ਦਿਤਮ੍ । ਤੇਨੈਵ ਸ਼ਬ੍ਦਨਭਸਾ ਸਰ੍ਵਂ ਹਿ ਪਰਮਂ ਨਭਃ
ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸੇ ਸ਼ਬਦ-ਅਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਰੀ ਸਚਾਈ ਪਰਮ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਦृष੍ਟਿਰ੍ ਇਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਤਰੁਮਞ੍ਜਰੀ । ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਾਙ੍ਗਕਮ੍ ਏਵੇਤਿ ਤਤ੍ਰਾਹਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਵਾਨ੍
ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼-ਵਿਰਖ ਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੈਂ ਉਥੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਕਾਸ਼ੈਕਰੂਪੇਣ ਵ੍ਯਾਪਿਨਾ ਬੋਧਰੂਪਿਣਾ । ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਤੇ ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਮ੍ ਇਦਂ ਮਯਾ
ਬੁੱਧੀ-ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ, ਸਭ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਰਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਇਹ ਅਨੰਤ, ਵਿਚਾਰ-ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵ੍ਯੋਮ ਜਗਜ੍ਜਾਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵ੍ਯੋਮ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵ੍ਯੋਮ ਕਲਾਕਾਲਦੇਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਦਿਕਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਹਨ; ਸਮਾਂ, ਹਿੱਸੇ, ਥਾਂ, ਪਦਾਰਥ, ਕਰਤਬ—all ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਹਮ੍ ਇਵ ਸਂਸਾਰਸ਼ਤੇ ਸਾਰ੍ਧੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਦृष੍ਟਾ ਵਸਿष੍ਠਨਾਮਾਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਾ ਮਦੁਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਥੇ ਮੈਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚਕਰਾਂ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨਾਮ ਦੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਦ੍ਵਾਸਪ੍ਤਤੇਸ੍ ਤ੍ਰੇਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਾ ਏਵ ਸਰਾਘਵਾਃ । ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਂ ਕृਤਸ਼ਤਂ ਦ੍ਵਾਪਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਤਥਾ
ਉਥੇ ਬਹੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਰੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ, ਅਤੇ ਡਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਵੀ ਸੌ ਵੇਖੇ ਹਨ।
ਭੇਦੋਦਯੇਨ ਚੇਦ੍ ਦृष੍ਟਾਸ੍ ਤਾਸ੍ ਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਦਸ਼ਾਸ੍ ਤਥਾ । ਬੋਧੇਨ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਮ੍ ਏਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਭਸ੍ ਤਤਮ੍
ਜੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
ਭੇਦਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਨਾਮਾਸ੍ਤਿ ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਥ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਜਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਨ੍ਮਦਾਦਿਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਵੱਖਰੇਪਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਸਲ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਸ਼ੁਰੂ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਤਕ।
ਪਾषਾਣਮੌਨਪ੍ਰਤਿਮਂ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਭਿਸ਼ਬ੍ਦਿਤਮ੍ । ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਵੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਰੂਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜੋ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ بيان ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦਾ ਹਲਕਾ ਅਸਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤੈਵ ਜਗਤ੍ਤਯਾ । ਨਿਰਾਕਾਰੇ ਨਿਰਾਕਾਰਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨੁਭਵਸਨ੍ਨਿਭਾ
ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸੋਚ ਜਾਂ ਹੋਣ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਾਂਗ।
ਅਨਨ੍ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਂ ਭਾਮਾਤ੍ਰਰੂਪਕਮ੍ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਮ੍ ਇਵਾਲੋਕẖ ਕਰੋਤਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ਚ
ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ—ਚੇਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਕਰਦਾ।
ਤੇषੁ ਰਾਮਾਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਜਗਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਤਤ੍ਰ ਵੈ । ਉष੍ਣਾਨਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਸੂਰ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਮੂਰ੍ਤਯਃ
ਉਥੇ, ਰਾਮਾ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਚੰਦ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਰਮ ਹਨ, ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਠੰਡੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਸ੍ ਤਮਸਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਤੇਜਸਿ । ਉਲੂਕਸ੍ਯ ਸਮਾਚਾਰਾਸ੍ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸਦृਸ਼ਸ੍ਵਨਾਃ
ਜੀਵ ਜਦ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਉਲੂਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਉਸੇ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਇਤਸ਼੍ ਸ਼ੁਭੇਨ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਾਪੈਸ੍ ਤਥਾ ਦਿਵਮ੍ । ਵਿषਾਸ਼ਨੇਨ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ऽਮृਤਭੋਜਨੈਃ
ਇਥੇ ਨੇਕੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਖਾ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਯਥਾ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਬੋਧੋ ਯਥੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਵਾ ਸ੍ਵਤਃ । ਤਥਾਸ਼ੁ ਸ੍ਫੁਟਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸਦ੍ ਵਾਸਦ੍ ਵਾ ਸਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜੋ ਵੀ ਸਮਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਵਾਂਗ; ਉਹੀ ਹੈ।
ਵਿਟਪਾਕਾਰਮੂਲੌਘਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ ਵਜ੍ਰਸ਼ੋਭਿਭਿਃ । ਘੂਰ੍ਣਤੇ ਪੁष੍ਪਪਤ੍ਤ੍ਰਾਢ੍ਯੈḫ ਪਾਦਪੈਰ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਕਾਨਨਮ੍
ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਤਣੇ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਡਾਲੀਆਂ ਦੇ ਦਿੱਖ ਕਰਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਝੂਮਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸਿਕਤਾḫ ਪੀਡਿਤਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਨੇਹਜਂ ਰਸਮ੍ । ਸ਼ਿਲਾਫਲਹਕੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕਮਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਰੇਤ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਰਸ ਛੱਡਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਫਲ-ਧਾਰਕਾਂ ਤੋਂ, ਕਮਲ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਕੇ ਉਗਦੇ ਹਨ।
ਦਾਰੁਣ੍ਯ੍ ਅਸ਼੍ਮਨਿ ਭਿਤ੍ਤੌ ਚ ਚਞ੍ਚਲਾਸ੍ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਃ । ਗृਹਾਙ੍ਗਨਾਭਿਸ੍ ਸਹਿਤਾ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਚ
ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ, ਸਾਲਭੰਜਿਕਾ ਦੇ ਚਲਾਕ ਪਤਲੇ ਪੁਰਖਰੂਪ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੇਘਾਨ੍ ਪਰਿਦਧਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਭੂਤਾਨ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈḫਪਟਾਨ੍ ਇਵ । ਪ੍ਰਤਿਵਰ੍षਂ ਵਿਜਾਤੀਯਾਨ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਫਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਗੇ
ਜੀਵ, ਉੱਚੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ, ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਲ ਉਗਦੇ ਹਨ।
ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇ ਨ ਨਿਯਤੈਰ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧਾਙ੍ਗਕੈਃ । ਸ਼ਿਰੋਭਿਸ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਨਿ ਪਰਿਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਿ ਭੂਮਿਗੈਃ
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿਚ, ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਅੰਗ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਿਰ ਹੀ ਸਰੀਰ ਬਣ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵੇਦਵਿਹੀਨਾਨਿ ਨਿਰ੍ਧਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਨੈਕਕਾਰੀਣਿ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵਤ੍ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਧਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੇਠਾਂ ਐਸੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ, ਨਾ ਵੇਦ ਹਨ, ਨਾ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਸਂਵਿਤ੍ਤਿਹੀਨਾਨਿ ਨਿਸ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਾਤੀਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਭੂਤੈਸ੍ ਸਂਸ਼ੁष੍ਕਹृਦਯੈਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ਼੍ਮਮਯੈਰ੍ ਇਵ
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਤੇ ਉਥੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਜਾਤ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣ।
ਪਵਨਾਸ਼ਨਭੂਤਾਨਿ ਸਮਰਤ੍ਨਾਸ਼੍ਮਕਾਨਿ ਚ । ਅਜ੍ਞਾਤਾਰ੍ਥਾਨ੍ਯ੍ ਅਲੁਬ੍ਧਾਨਿ ਨਿਰ੍ਗਰ੍ਧਾਨਿ ਚ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਕੁਝ ਜੀਵ ਹਵਾ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਚਟਾਨਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਕੁਝ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਨੇਤਰਤ੍ । ਬਹੁਭੂਤਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਭੂਤਕਮ੍
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਨਖਕੇਸ਼ਾਦਿਕੇ ਯਦ੍ਵਤ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਆਤ੍ਮਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਏਕਭੂਤਾਤ੍ਮਭਾਵਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਨਖਾਂ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵੀ ਵਜੂਦ ਹੈ। ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਆਤਮਕ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਾਪਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਬਹੁ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਯਨ੍ ਨ ਨਸ੍ ਸਂਵਿਦ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ऽਪਿ ਜਗਤ੍ ਪੁਨਃ
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਿਰਫ ਖਾਲੀਪਣ ਹੀ ਹੈ—ਅੰਤਹੀਣ, ਬੇਹੱਦ ਤੇ ਅਸীম। ਜਿੱਥੇ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ, ਉਸ ਖਾਲੀਪਣ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਮੁੜ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਬੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧੀਨਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਦृष੍ਟਿषੁ । ਦਾਰੁਯਨ੍ਤ੍ਰਮਯਾਸ਼ੇषਭੂਤੌਘਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 'ਮੁਕਤੀ' ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਵੀ। ਉਹ ਲੱਕੜ ਦੇ ਪਤਲੇ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹਨ।
ऋਕ੍ਸ਼ਚਕ੍ਰਵਿਹੀਨਾਨਿ ਨਿष੍ਕਾਲਕਲਨਾਨਿ ਚ । ਮੂਕਸਙ੍ਕੇਤਸਾਰਾਣਿ ਭੂਤਜਾਲਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਨਾ ਚੱਕਰ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਚੁੱਪ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਹਨ।