ਤ੍ਰਿਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦੀਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਦ੍ਵਿਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯ੍ ਅਥਾਪਿ ਚ । ਤਥਾ ਸਪ੍ਤਮਹਾਭੂਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਕਜਾਤਿਮਯਾਨਿ ਚ
ਕਈ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤਿੰਨ ਧਰਤੀ-ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦੋ ਧਰਤੀ-ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ਾਨੁਭਵਾਭੋਗਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨੀਦृਸ਼ਾਨਿ ਤੁ । ਤਥਾ ਨਿਤ੍ਯਾਨ੍ਧਕਾਰਾਣਿ ਸੂਰ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਾਨਿ ਚ
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਤਜਰਬੇ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਉਲਟ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਦਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਤਥਾ ਮੀਲਿਤਸਰ੍ਗਾਣਿ ਏਕਨਾਥਾਵृਤਾਨਿ ਚ । ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਪ੍ਰਜੇਸ਼ਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਚਾਰਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਐਸੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੜ ਗਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੁਝ ਇਕ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ-ਵੱਖਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਬਿਲਕੁਲ ਅਜੋਕੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।
ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯੇਣ ਸਙ੍ਕੇਤਾਚਾਰਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਤਥਾ ਨਿਤ੍ਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨਿ ਜ੍ਵਲਿਤਾਗ੍ਨਿਮਯਾਨਿ ਚ
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼ੀਕ ਅੰਧਤਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਰਵਾਇਤੀ ਚਲਣ-ਚਲਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।
ਤਥਾ ਜਲੈਕਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਪਵਨੈਕਾਤ੍ਮਕਾਨਿ ਚ । ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਨਿ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ੇ ਵਹਨ੍ਤਿ ਚ ਤਥਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਾਯਮਾਨਾਨਿ ਪੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਿਪੁष੍ਟਾਨਿ ਚਾਭਿਤਃ । ਤਿਰ੍ਯਗ੍ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਮੂਕਸਰ੍ਗਮਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪਾਸੇ ਪਾਸੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਦੇਵਮਾਤ੍ਰੈਕਸਰ੍ਗਾਣਿ ਨਰਮਾਤ੍ਰਮਯਾਨਿ ਚ । ਦੈਤ੍ਯਵृਨ੍ਦਮਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਕ੍ਰਿਮਿਨਿਰ੍ਵਿਵਰਾਣਿ ਚ
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵਤੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਬੂਹੇ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤਦਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਵਕੋਸ਼ੇष੍ਵ੍ ਅਣੁਕਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਜਾਤਾਨਿ ਜਾਯਮਾਨਾਨਿ ਕਦਲੀਦਲਪੀਠਵਤ੍
ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੋਲ ਵਿਚ, ਹਰ ਛੋਟੀ ਜੰਤਰ ਵਿਚ, ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਬਣਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੇਲੇ ਦੇ ਡੰਡੀ ਵਿਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪਰਤ ਹੋਵੇ।
ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਦृष੍ਟਾਨਿ ਨਾਨੁਭੂਤਾਨਿ ਵੈ ਮਿਥਃ । ਸੈਨਿਕਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਲਾਨਿ ਜਾਤਾਨੀਵ ਮਹਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਕਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਵृਤ੍ਤੀਨਿ ਨ ਮਿਥੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਥਿਤੀਨਿ ਚ
ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਫ਼ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਂ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ।
ਮਿਥਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮਿਥੋ ऽਨਨ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ । ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਨਿ ਮਿਥੋ ऽਨ੍ਯਾਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਪਰਲੋਕਾਨਿ ਮਿਥਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਪੁਰਾਣਿ ਚ । ਅਨ੍ਯਾਦृਸ਼ਮਹਾਭੂਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਦृਕ੍ਸ਼ਗਿਰੀਣਿ ਚ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹਨ।
ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ਾਨੁਭਵੇਹਾਨਾਮ੍ ਅਗਮ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਆਤਤਾਨਿ ਚ । ਅਸਮਞ੍ਜਸਰੂਪਾਣਿ ਕਥ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਮਾਦृਸ਼ੈਃ
ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਵਿਅਪਕ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਸੁਧ ਅਤੇ ਅਣਜੋੜੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਅਣੁਵਤ੍ ਪ੍ਰੋਹ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯਾਂਸ਼ੁਮਣ੍ਡਲੇ । ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰਿਯੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲਾਨਿ ਕੁਣ੍ਡਲੇ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੋ ਕੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮ ਸਤ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ।
ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਤਾਦृਸ਼ਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਜਾਤਾਨਿ ਵਨਪਰ੍ਣਵਤ੍
ਕੁਝ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪੱਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰਾਰ੍ਧਸਦृਸ਼ਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਸਦृਸ਼ਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਸੁਸਦृਸ਼ਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਘ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਇਥੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅੱਧੇ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਕੁਝ ਕੁ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ।
ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਤਕਾਲਾਨਿ ਯਦृਚ੍ਛਾਵਸ਼ਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਜਾਯਮਾਨਾਨਿ ਪੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾਣਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਚ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਣਜਾਣ ਸਮੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ; ਉਹ ਵਧਦੇ ਹਨ ਤੇ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਫਲਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਪਰਮਾਰ੍ਥਮਹਾਤਰੋਃ । ਅਨਨ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਤਨ੍ਮਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੈ ਤਤਃ
ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਹਨ; ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੀ ਦੀ ਸਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਲ੍ਪਕਲ੍ਪਾਨਿ ਦੀਰ੍ਘਕਲ੍ਪਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਿਯਤਂ ਭੂਰਿ ਨਿਯਤਂ ਭੂਰਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਮਰ ਲਈ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਲਈ। ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹਨ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹਨ ਪਰ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ।
ਤਾਨਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਜਾਲਾਨਿ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਕੇ । ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਤਕਾਲਾਨਿ ਦृਢਾਨ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਤਦੋषਕੇ
ਇਹ ਖਾਲੀਪਣ ਦੇ ਜਾਲ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਅਬ੍ਧ੍ਯਰ੍ਕਾਕਾਸ਼ਮੇਰ੍ਵਾਦਿਸ਼ਤੈਰ੍ ਆਵਲਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਖੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਲਾਨ੍ਯ੍ ਆਭਾਨ੍ਤਿ ਚਾਬਿਲਮ੍
ਸੈਂਕੜੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਆਕਾਸ਼, ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਜਬ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਜਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਅਸਰ ਹਨ।
ਅਨੁਭੂਤੇਰ੍ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵਤਃ । ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦੀਨਾਮ੍ ਅਹੇਤੂਨਾਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਤਿ ਚ
ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਸਮਝਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹਨ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਭਰਵਦ੍ ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੋਮਵਰ੍ਣਵਤ੍ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਨ ਸਤ੍ਯਾਨਿ ਸਤ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਤਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚੰਦਰਮਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਸਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਭਸ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਸਮਾਨਾਨਿ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਵਾਸਨਾਵਾਤਨੁਨ੍ਨਾਨਿ ਵਿਨੁਨ੍ਨਾਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਚੇष੍ਟਿਤੈਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਰਾਸੁਰਾਦਿਮषਕਾਨ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ੋਡੁਮ੍ਬਰਦ੍ਰੁਮੇ । ਫਲਾਨਿ ਰਸਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਘੂਰ੍ਣਮਾਨਾਨਿ ਮਾਰੁਤੈਃ
ਦੇਵਤੇ, ਰਾਖਸ਼, ਕੀੜੇ, ਅਸਮਾਨ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਦੰਬਰ ਰੁੱਖ — ਇਹ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਫਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਭਿਜਾਤਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਕਰਸ੍ਯ ਚ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਬਾਲਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਾਣਿ ਖੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਚਿੱਤ-ਤੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਂ ਸ ਇਦਂ ਚੇਤਿ ਧਿਯਾਚਲਦृਢਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਕਦੀਪ੍ਤ੍ਯੇਵ ਪਙ੍ਕਕ੍ਰੀਡਨਕਾਨਿ ਚ
ਮਨ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ', 'ਉਹ', 'ਇਹ' ਦੇ ਪੱਕੇ ਵਿਚਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਧृਤਾਨਿ ਰਸਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯਾ ਨਿਯਤ੍ਯਾ ਨਿਤ੍ਯਤृਪ੍ਤਯਾ । ਵਨਾਨ੍ਯ੍ ਉਗ੍ਰਫਲਾਨੀਵ ਵਸਨ੍ਤਰਸਲੇਖਯਾ
ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਰਸ ਭਰੀ, ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਕਰ੍ਤॄਣ੍ਯ੍ ਅਕਰ੍ਤॄਣਿ ਨ ਕृਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਖਾਨਿ ਚ । ਸ੍ਵਯਂਸਮ੍ਪਨ੍ਨਰੂਪਾਣਿ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੈਵ ਕृਤਾਨਿ ਚ
ਵੱਡੇ ਕੰਮ, ਨਾ ਹੋਏ ਕੰਮ, ਨਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਖਾਲੀਪਣ—all ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਮਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਦਨ੍ਯਤ੍ਵੋਦਿਤਾਨਿ ਚ । ਅਲਬ੍ਧਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਲਬ੍ਧਾਨਿ ਸਦਾਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਨ੍ਤਿ ਚ
ਇਹ ਸੱਚੀ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।