ਆਦਾਵ੍ ਏਵ ਹਿ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਚ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਦृਸ਼੍ਯਂ ਯਚ੍ ਚਾਵਭਾਤੀਦਂ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੂਰ੍ ਅਣੁਮਾਤ੍ਰਾਪਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰਾ ਨ ਯਾ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਧਰਤੀ ਦਾ ਇਕ ਰੇੜਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਵਾਰਿਣੋ ਨਾਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰੋ ਨ ਯਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ।
ਨ ਤੇਜਸੋ ऽਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰੋ ਨ ਯਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਅੱਗ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ।
ਨ ਵਾਯੋਰ੍ ਅਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰੋ ਨ ਯਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਹਵਾ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੈ।
ਖਂ ਨਾਣੁਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰਂ ਨ ਯਤ੍ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੈ।
ਨ ਸਾ ਮਹਾਭੂਤਤਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰਾ ਨ ਯਾ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤੇ
ਮਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੋਹ ਨਾ ਹੋਣ। ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੀ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗੋ ਨਾਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰੋ ਨ ਯਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਗ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੋਹ ਨਾ ਹੋਣ। ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੀ ਹਨ।
ਸ਼ੈਲਾਨਾਂ ਨਾਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਯੋ ਨ ਨਿਰ੍ਘਨਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗਾੜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੀ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਨਾਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰੋ ਨ ਯਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੋਹ ਨਾ ਹੋਣ। ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੀ ਹਨ।
ਸਰ੍ਗੇषੁ ਨਾਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮੈਵ ਯਸ੍ ਸਦਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਤਥਾ ਤ੍ਵ੍ ਏष ਵਾਚਿ ਭੇਦੋ ਨ ਵਸ੍ਤੁਨਿ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ — ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਗ ਏਵ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਗਤਾ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕੌष੍ਣ੍ਯਯੋਰ੍ ਇਵ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਪ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਤਾ ਭੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ।
ਇਮੇ ਸਰ੍ਗਾ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਏਤਾ ਵਾਕ੍ਯਦृष੍ਟਯਃ । ਵਿਦਾਰ੍ਯਦਾਰੁਰਵਵਦ੍ ਭਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
‘ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ’, ‘ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ’ — ਇਹ ਵਾਕ ਜਿਵੇਂ ਖੋਖਲੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਚ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਤਤ੍ਰ ਤੇ । ਸਰ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾẖ ਕਥਂ ਕਸ੍ਯੇਵ ਭਾਨ੍ਤੁ ਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਦੋਹਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਇਕਤਾ, ਉੱਥੇ ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ’ ਜਾਂ ‘ਬ੍ਰਹਮ’ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਤਲਬ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਮੌਨਂ ਸ਼ਿਲਾਘਨਮ੍
ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ। ਪਿਆਰੇ, ਜਗਤ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੁਪਚਾਪੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਏਵਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਨਭ ਏਵ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਚਾਹਮ੍ ਅਦ੍ਰਿਨਿਚਯਾਸ਼੍ ਚ ਸੁਰਾਸੁਰਾਸ਼੍ ਚ । ਤਾਦृਗ੍ ਜਗਤ੍ ਸਮਵਲੋਕਯ ਯਾਦृਗ੍ ਅਙ੍ਗ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਨ੍ਯਜਨ੍ਤੁਮਨਸਿ ਵ੍ਯਵਹਾਰਜਾਲਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰਾ ਕੁਛ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ, ਮੈਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ — ਇਹ ਸਭ ਇਉਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਨਭẖਕੋਸ਼ਕੁਟੀਕੋਟਰਕੇ ਮੁਨੇ । ਤਵ ਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਤਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤੇਨ ਕਿਮ੍
ਮੁਨੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਜਾਗਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ?
ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਹਂ ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਂਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਮ੍ । ਮृਦ੍ਵ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਪਦਂ ਹृਦ੍ਯਂ ਨ ਚ ਵਾਦ੍ਯਾਨ੍ ਨ ਗੇਯਤਃ
ਫਿਰ, ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਜਾਗ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜੋ ਬਿਨਾ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੀ — ਨਰਮ, ਅਸਪਸ਼ਟ, ਮਨ ਭਾਉਂਦੀ — ਨਾ ਵਾਜਿਆਂ ਤੋਂ, ਨਾ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ਇਵ ਮृਦੁ ਮਧੁਰਂ ਚਾਨਿਨਾਦਿ ਚ । ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨਿਰ੍ਹ੍ਰਾਦਿ ਮਯਾ ਤਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਊਹਿਤਮ੍
ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਔਰਤ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਂਗ ਨਰਮ, ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤੇ ਅਣਜਾਣੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ।
ਇਨ੍ਦਿਨ੍ਦਿਰਰੁਤਾਕਾਰਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਰਣਨਰਞ੍ਜਨਮ੍ । ਨ ਰੋਦਨਂ ਨ ਪਠਨਂ ਵਂਸ਼ਕੋਸ਼ਸਮਸ੍ਵਨਮ੍
ਉਹ ਧੁਨ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਤੰਤੀਆਂ ਦੀ ਰੁਣਕ, ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਸੀ। ਨਾ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ, ਨਾ ਪਾਠ ਦੀ, ਸਗੋਂ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਸੁਰ ਸੀ।
ਤਦ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਤ੍ਰੇਦਮ੍ ਅਹਂ ਚਿਨ੍ਤਿਤਵਾਨ੍ ਅਥ । ਸ਼ਬ੍ਦਕਰ੍ਤ੍ਰੀਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ ਸਵਿਸ੍ਮਯਃ
ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਧੁਨ ਉਠੀ, ਮੈਂ ਦਸੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ।
ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ऽਯਂ ਸਿਦ੍ਧਸਞ੍ਚਾਰਮਾਰ੍ਗਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਭਾਗੋ ਯੋਜਨਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਸਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਖਾਲੀ ਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਇਹੇਦृਗ੍ਵਿਧਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕੁਤਸ਼੍ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਃ । ਸ਼ਾਬ੍ਦਿਕਂ ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਤ੍ਨੇਨਾਪਿ ਵਿਲੋਕਯਨ੍
ਇਥੇ ਐਸਾ ਸੁਰ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਵੀ, ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਪੁਰੋ ਮੇ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਨਭਃ । ਇਹ ਭੂਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਕਾਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।
ਯਦੇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾਹਂ ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ਵਿਲੋਕਯਨ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦੇਸ਼੍ਵਰਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਦਾ ਚਿਨ੍ਤਿਤਵਾਨ੍ ਇਦਮ੍
ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰਿਆ:
ਆਕਾਸ਼ ਏਵ ਭੂਤ੍ਵਾਹਮ੍ ਆਕਾਸ਼ੇਨੈਕਤਾਂ ਗਤਃ । ਆਕਾਸ਼ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਕਰੋਮ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਕੇ
ਆਕਾਸ਼ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ; ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਘੋਲੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਗੁਣ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਦੇਹਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਧ੍ਯਾਨੇਨੇਹ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਵਪੁਰ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਯਾਮ੍ਯ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਵਾਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਨਾ
ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸਰੀਰ-ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਇਥੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਜੋ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਹਾਂ, ਅਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਦੇਹਂ ਪਦ੍ਮਾਸਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਆਸਂ ਸਮਾਧਿਮ੍ ਆਧਾਤੁਂ ਪੁਨਰ੍ ਆਮੀਲਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਪਦਮ-ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਮੁੜ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੀਆਂ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਐਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨ੍ ਆਨ੍ਤਰਾਨ੍ ਅਪਿ । ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ੇ ऽਹਮ੍ ਅਭਵਂ ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਯਾਤ੍ਮਕਃ
ਬਾਹਰੀ ਇੰਦਰੀ ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਪਰਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਬਣ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਸਿਰਫ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਬਣ ਗਈ।
ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਤਦ੍ ਅਪਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਤਤ੍ਤ੍ਵਪਦਂ ਗਤਃ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ऽਹਂ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਜਗਜ੍ਜਾਲੈਕਦਰ੍ਪਣਃ
ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਉਹ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤੱਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ; ਮੈਂ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਦਰਪਣ ਹੈ।