ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਜਨ੍ਤੋਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍ । ਤਥੈਵ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਜृਮ੍ਭਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਵਸਤੀ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਹ ਜਗਤ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਚਿਤ੍ਪਰਮਾਕਾਸ਼ੇ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਯ ਆਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ੍ਵਭਾਵ ਏਵ ਸਰ੍ਗੋ ऽਸਾਵ੍ ਇਤਿ ਤੇਨੈਵ ਭਾਵਿਤਃ
ਸਾਫ ਚੇਤਨ ਦੇ ਉੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਰਚਨਾ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵ੍ਯਭਾਵਕਭਾਵਾਦਿਭੂਮੀਨਾਂ ਭਵਨਂ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਨਭ ਏਵਾਚ੍ਛਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਕਲਪਨਾ, ਕਲਪਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਕਲਪਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਕੁਤਸ੍ ਸਰ੍ਗẖ ਕੁਤੋ ऽਵਿਦ੍ਯਾ ਕ੍ਵ ਚਾਜ੍ਞਤਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਘਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਵਾਹਙ੍ਕਾਰਾਦਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਚਨਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ, ਅਗਿਆਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਤੇ ਅਣਜਾਣਪਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ—ਫਿਰ ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿਕ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕਦੇ ਹਨ?
ਅਹਮ੍ਭਾਵਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਏषਾਸੌ ਕਥਿਤਾ ਤਵ । ਅਹਮ੍ਭਾਵḫ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤḫ ਪਿਸ਼ਾਚ ਇਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਇਹੀ ਤਾਂ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਯਾ ਤ੍ਵ੍ ਏਵਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵḫ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਯਦਾਖਿਲਃ । ਤਦਾ ਮੇ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੋ ऽਪਿ ਨਿष੍ਫਲਸ਼੍ ਸ਼ਰਦਭ੍ਰਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਮੈਂ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਵ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਫਲ ਦੇ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਦਾਹੋ ਵਿਜ੍ਞਾਤੋ ਯਥਾ ਦਾਹ੍ਯੇषੁ ਨਿष੍ਫਲਃ । ਤਥਾਹਮ੍ਭਾਵਸਰ੍ਗਾਦਿ ਜ੍ਞਾਤਂ ਵਿਫਲਤਾਮ੍ ਇਯਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਅਸਰਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਮੇ ऽਹਙ੍ਕृਤੇਸ੍ ਤ੍ਯਾਗੇ ਰਾਗੇ ਚ ਸਮਤਾ ਯਦਿ । ਤਦਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ ਇਵ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਰ੍ਗੇ ऽਸਰ੍ਗੇ ਚ ਮੇ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਸਮਤਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਸ੍ਯ ਨੈਵਾਹਂ ਨਾਹਮ੍ਭਾਵੋ ਮਮੇਤਿ ਚ । ਤੇਨ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਘਨਮ੍
ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮੇਰੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਯਥਾ ਮਮ ਤਥਾਨ੍ਯੇषਾਮ੍ ਇਤਿ ਬੋਧਵਤਾਮ੍ ਇਹ । ਅਗ੍ਨਿਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਚਿਤ੍ਰਾਗ੍ਨੇਰ੍ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ਬੋਧਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ: ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ; 'ਮੈਂ' ਦੀ ਸੂਝ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੁਲਾਵਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਅੱਗ ਦੇ ਅੱਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨ ਚਾਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਸ੍ਤੀਤਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਪ੍ਰਕृਤਵ੍ਯਵਹਾਰਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਲਾਮੌਨਮਯੋ ਭਵ
ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ — ਇਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ। ਤੂੰ ਪੱਥਰ ਦੀ ਚੁੱਪੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾ।
ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਿਸ਼ਦਾਕृਤਿਰ੍ ਏਵ ਤਿष੍ਠ ਨਿਰ੍ਦੇਹਵਚ੍ ਚਿਰਮ੍ ਅਪਹ੍ਨੁਤਸਰ੍ਵਭਾਵਃ । ਅਦ੍ਯਾਦਿਤਸ਼੍ ਚ ਕਿਲ ਚਿਨ੍ਮਯਮ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਂ ਨੋ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਏਵਮ੍ ਅਸ਼ੇषਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍
ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਭ ਹੀ ਹੈ।
ਅਹੋ ਨੁ ਵਿਤਤੋਦਾਰਾ ਵਿਪੁਲਾ ਵਿਮਲਾਚਲਾ । ਭਵਤਾ ਭਗਵਨ੍ ਭੂਤ੍ਯੈ ਭੂਯੋ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਉਦਾਹृਤਾ
ਵਾਹ, ਸਚਮੁਚ ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ, ਉੱਚੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਭਗਵਾਨ, ਤੂੰ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੁੜ ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਾਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਮ੍ । ਸਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਸਮਂ ਸਮਨੁਭੂਤਿਤਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਰ ਢੰਗ, ਹਰ ਥਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ 'ਹੋਣਾ' ਹੀ ਇਕ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਮਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਂਸ਼ਯਸ੍ ਤਂ ਨਿਵਾਰਯ । ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਭਗਵਨ੍ ਨਾਮ ਪਾषਾਣਾਖ੍ਯਾਨਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਇਹ 'ਪੱਥਰ ਦੀ ਉਪਮਾ' ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ?
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨੇ । ਪਾषਾਣਾਖ੍ਯਾਨਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ਮਯਾਯਂ ਤਵ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ — ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ 'ਪੱਥਰ ਦੀ ਉਪਮਾ' ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰੈਕਘਨਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪਾषਾਣਸ੍ਯਾਪਿ ਕੋਟਰੇ । ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕਥਯੇਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਘਣੇ ਤੇ ਬੰਦ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਕੇ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੂਤਾਕਾਸ਼ੇ ਮਹਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਨੁਜ੍ਝਤਿ । ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕਥਯੇਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਵੱਡੇ ਭੂਤਾਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖਾਲੀਅਤ ਕਦੇ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਕੇ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੁਡ੍ਯਾਦੌ ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੌਘਾ ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ਕਥ੍ਯਤੇ ਮੁਨੇ । ਤਤ੍ ਖੇ ਵਿਭਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੌਘਾ ਇਤਿ ਕਿਂ ਨ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੰਧ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਹੇ ਮুনি, ਤਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਪਸ਼ਟ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ?
ਏਤਤ੍ ਤੇ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਰਾਮ ਮੁਖ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਮਯਾਖਿਲਮ੍ । ਯੋ ऽਯਮ੍ ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸਰ੍ਗ ਏਵ ਖਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਜੋ ਰਚਨਾ ਤੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਏਵ ਹਿ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਚ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਦृਸ਼੍ਯਂ ਯਚ੍ ਚਾਵਭਾਤੀਦਂ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੂਰ੍ ਅਣੁਮਾਤ੍ਰਾਪਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰਾ ਨ ਯਾ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਧਰਤੀ ਦਾ ਇਕ ਰੇੜਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਵਾਰਿਣੋ ਨਾਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰੋ ਨ ਯਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ।
ਨ ਤੇਜਸੋ ऽਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰੋ ਨ ਯਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਅੱਗ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ।
ਨ ਵਾਯੋਰ੍ ਅਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰੋ ਨ ਯਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਹਵਾ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੈ।
ਖਂ ਨਾਣੁਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰਂ ਨ ਯਤ੍ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੈ।
ਨ ਸਾ ਮਹਾਭੂਤਤਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰਾ ਨ ਯਾ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤੇ
ਮਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੋਹ ਨਾ ਹੋਣ। ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੀ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗੋ ਨਾਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰੋ ਨ ਯਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਗ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੋਹ ਨਾ ਹੋਣ। ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੀ ਹਨ।
ਸ਼ੈਲਾਨਾਂ ਨਾਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਯੋ ਨ ਨਿਰ੍ਘਨਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗਾੜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੀ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਨਾਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਵਰੋ ਨ ਯਃ । ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਇਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੋਹ ਨਾ ਹੋਣ। ਤੇ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੀ ਹਨ।