ਯਨ੍ ਨ ਚੇਤ੍ਯਂ ਨ ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਯਚ੍ ਚਿਤ੍ਤੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਚੇਤਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ਭਾਵੈਕ੍ਯਂ ਗਤਾਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਵ੍ਯਵਹृਤੌ ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜੋ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ—ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਕਾਚਕਾਚਕਚ੍ਯਂ ਯਜ੍ ਜਗਨ੍ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਅਤ੍ਯਚ੍ਛੇ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ੇ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਦृਸ਼ẖ ਕੁਤਃ
ਜੋ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਸਾਫ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸੋਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਚਿਨ੍ਨਭਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਤਯਾ ਜਗਤ੍ । ਸਭੂਤਮਯਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਮਯਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਂਗ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਨੇਹ ਦੇਸ਼ੋ ਨ ਕਾਲੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨ ਕ੍ਰਿਯਾ ਨ ਖਮ੍ । ਸਦ੍ ਇਵਾਖਿਲਮ੍ ਉਚ੍ਛੂਨਂ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਚ੍ਛੂਨਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਸਮਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ, ਨਾ ਕਰਮ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼; ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਵੀ ਹੈ, ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਝੂਠਾ ਵੀ ਹੈ।
ਭਾਤਿ ਕੇਵਲਮ੍ ਏਵੇਤ੍ਥਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਘਨਂ ਘਨਮ੍ । ਯਨ੍ ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨ ਚਾਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਂ ਗਗਨਾਦ੍ ਅਪਿ
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਅਖਾਲੀ; ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ।
ਸਾਕਾਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਾਕਾਰਮ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵਾਤਿਭਾਸੁਰਮ੍ । ਅਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧੈਕਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਫਾਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਯਥਾ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਏਵਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ ਆਬਿਲਮ੍ ਅਨਾਬਿਲਰੂਪਮ੍ ਏਵ । ਨਾਨੇਵ ਨ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰਸृਤਂ ਨ ਨਾਨਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਮ੍ਬਰ ਇਵਾਮ੍ਬੁਨਿ ਵਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍
ਮੁਕਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਦੇ ਧੁੰਦਲੀ, ਕਦੇ ਸਾਫ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵਿਖੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ; ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰਲਤਾ ਵਾਂਗ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚਿਨ੍ਮਯੇ । ਸਾਧੁ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਖ ਇਵਾਖਿਲੇ
ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਚੀਜ਼, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਖਾਲੀਅਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ।
ਯਤ੍ਰ ਵਿਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਅਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚਾਸ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ । ਚਿਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਥਾਂ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ।
ਪਦਾਰ੍ਥਜਾਤਂ ਸ਼ੈਲਾਦਿ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਪੁਰਾਦਿ ਵਾ । ਚਿਦ੍ ਏਵੈਕਂ ਪਰਂ ਵ੍ਯੋਮ ਤਥਾ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥਭੂਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ, ਸ਼ਹਿਰ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥ ਇਕਠੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਗਦੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹਨ।
ਪਾषਾਣਾਖ੍ਯਾਨਮ੍ ਅਤ੍ਰੇਦਂ ਸ਼ृਣੁ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਸਾਯਨਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਯੈਵ ਯਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਕृਤਮ੍ ਏਵ ਵਾ
ਹੁਣ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਜੋਬਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਹੋਵੇ।
ਅਹਂ ਵਿਦਿਤਵੇਦ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਮਾਨਸਃ । ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛੁਰ੍ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰਘਨਭ੍ਰਮਮ੍
ਕਦੇ ਮੈਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਭਾਰੀ ਭਟਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਿਆ।
ਧ੍ਯਾਨੈਕਨਿष੍ਠਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਸ਼ਨੈਰ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਯੇ ਚਿਰਮ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਜਵਞ੍ਜਵੀਭਾਵ ਏਕਾਨ੍ਤਾਰ੍ਥੀ ਸ਼ਮਂ ਵ੍ਰਜਨ੍
ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਰਾਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਡੋਲਣ ਅਤੇ ਛਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕੱਲੇਪਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
ਇਦਂ ਚਿਨ੍ਤਿਤਵਾਨ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਮਰਾਲਯੇ । ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਵਿਵਿਧਾḫ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਭਙ੍ਗੁਰਾ ਜਾਗਤੀਰ੍ ਗਤੀਃ
ਕਿਸੇ ਅਮਰ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਜੁਕ ਰਸਤੇ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।
ਵਿਰਸਾ ਖਲ੍ਵ੍ ਇਯਂ ਲੋਕਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਆਪਾਤਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਨ ਜਾਤੁ ਸੁਖਦਾ ਮਨ੍ਯੇ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਾਸਤੇ ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਵੇਗਂ ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤੀਵ੍ਰਸਂਵੇਗਖੇਦਤਃ । ਇਮਾ ਦृਸ਼੍ਯਦृਸ਼ੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਫਲਪ੍ਰਦਾਃ
ਇਹ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਂ ਵਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਕੋ ऽਹਮ੍ ਏਵ ਵਾ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਂ ਵ੍ਯੋਮ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਨਿਰਿਙ੍ਗਨਮ੍
ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮਸ੍ਤਸਿਦ੍ਧੇਨ੍ਦ੍ਰਦੇਵਦੈਤ੍ਯਾਦਿਦੁਰ੍ਗਮਮ੍ । ਸੁਪ੍ਰਦੇਸ਼ਮ੍ ਇਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਗੋਪ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਉਸ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਿਧ, ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ ਆਦਿ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਗਃ । ਸਮੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਪਦੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਆਸੇ ਵਿਗਤਵੇਦਨਮ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦਿੱਖ, ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੋ ਨੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ । ਯਤ੍ਰੈਤਾ ਨਾਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਵੇਦਨਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਥਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਖਾਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪੰਜ ਬਾਹਰਲੇ ਅਹਿਸਾਸ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ?
ਸ਼ਬ੍ਦਕਾਨਨਵਾਰ੍ਯਬ੍ਦਭੂਤਾ ਧ੍ਯਾਨਿਨਮ੍ ਆਕੁਲਾਃ । ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮੇ ਗਿਰਯੋ ऽਰਯਃ
ਧੁਨੀਆਂ, ਪਾਣੀ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਤੱਤ—even ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਲਚਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਇਹ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵੈਰੀ ਹਨ।
ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਾ ਵਲਿਤਾ ਜਨੈਃ । ਦੇਸ਼ਾ ਵਿषਮਯਾ ਏਵ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਾ ਵਿषਯਾਹਿਭਿਃ
ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਖਤਰਾ ਹੀ ਖਤਰਾ ਹੈ।
ਜਨੈਰ੍ ਜਲਚਰੈਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਸ੍ ਸਾਗਰਾਗਾਰਕੁਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਵਿਵਿਧਾਰਮ੍ਭਸਂਰਬ੍ਧੈਰ੍ ਨਗਰਾਣੀਵ ਨਾਗਰੈਃ
ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਟਾਨ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬੁਰਾਸ਼ੀਨਾਂ ਲੋਕਪਾਲਪੁਰਾਣਿ ਚ । ਭੂਤਾਕੁਲਾਨਿ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਣਿ ਪਾਤਾਲਕੁਹਰਾਣਿ ਚ
ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਚੋਟੀਾਂ, ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ—
ਗਾਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਿਲਸ਼ੀਤ੍ਕਾਰੈਰ੍ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਲਤਿਕਾਕਰੈਃ । ਪੁष੍ਪੈਰ੍ ਹਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਗੁਹਾ ਗਹਨਕੋਟਰਾਃ
ਹਵਾ ਦੀ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਬੇਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੌਨਿਮੀਨਮੁਨਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਕਮ੍ਪਿਨਾਲਚਲਾਮ੍ਬੁਜਾਃ । ਸਰਸ੍ਯੋ ਵਿਰਸਾ ਏਵ ਵਾਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਵਿਰਾਵਿਤਾਃ
ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਕਮਲ, ਚੁਪ ਸਾਧੂਆਂ ਤੇ ਤਪਸੀ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਛੂਹੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਸ ਤੇ ਸੁੰਨੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਤृਣਪਾਂਸੁਪਤਾਕਿਨੀ । ਰਟਤ੍ਯ੍ ਅਨਿਲਭਾਙ੍ਕਾਰੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਜਨੋਰ੍ਵ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਂਯਤਾ
ਇਹ ਸੁੰਨੀ ਧਰਤੀ, ਹਵਾ ਦੀ ਚਲਕਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਘਾਹ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦੂਰਕੋਣਕੇ । ਅਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਿਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤਾਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਦੂਰਲੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਅਕਾਸ਼ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਿਰੋਲ ਯੋਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਕਕੋਣੇ ऽਤ੍ਰ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਲ੍ਪਨਯਾ ਕੁਟੀਮ੍ । ਵਜ੍ਰੋਦਰਦृਢਾਂ ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯ੍ ਅਵਾਸਨਮ੍
ਇਥੇ ਕਿਸੇ ਇਕੱਲੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਥਰ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਉਸ ਝੋਪੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਆਸਨ ਦੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਯਾਤੋ ऽਹਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਸਿਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ । ਯਾਵਤ੍ ਤਦ੍ ਅਪਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਕਲਂ ਵਿਤਤਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।