ਏਵਮ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਪਰਾਕਾਸ਼ੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਤ੍ਤਨਵਜ੍ ਜਗਤ੍ । ਭਾਤਿ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਤ੍ਥਮ੍ ਅਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਇਦਂ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਚ ਯਤ੍ । ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਵਿਦੋ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਅਨਙ੍ਕਿਤਮ੍
ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਚਕਾਰ ਅਚਿੰਨ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਏਵੈਵਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਜਗਤ੍ਤਯੇਵ ਸਲਿਲਮ੍ ਏਵੋਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿਤਯਾ ਯਥਾ
ਚਿੱਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਉਦਿਤਂ ਯਚ੍ ਚ ਯਚ੍ ਚ ਨੋਦੇਤਿ ਨੋਦਿਤਮ੍ । ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਵਿਦੋ ਮਧ੍ਯਾਨ੍ ਨ ਭੇਦਿ ਤਤ੍
ਜੋ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਭਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਉਭਰਦਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਉਭਰਿਆ, ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੇ ਵੰਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਅਤẖ ਕਿਲਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਵਤ੍ । ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨਾਪਿ ਚਾਨ੍ਵਿष੍ਟਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸੀੰਗ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਜਤਨ ਕਰੀਏ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਯਦ੍ ਅਕਾਰਣਕਂ ਭਾਤਿ ਤਦ੍ ਅਭਾਤਂ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਭ੍ਰਮਸ੍ਯਾਸਤ੍ਯਰੂਪਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਤਾ ਕਥਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਭ੍ਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਭ੍ਰਮ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਚ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ?
ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਿਲ ਕਿਂ ਨਾਮ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਦ੍ ਅਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਤ੍ਪੁਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ ਭ੍ਰਮੋ ਨ ਸਤ੍
ਕੀ ਕਦੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਹੈ, ਸਚ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਕਾਰਣਕੋ ਭਾਤਿ ਸ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਸਰ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਾਦਿਵਤ੍
ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ।
ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ ਮਧ੍ਯਂ ਵਿਦੋ ਵਪੁਃ । ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਜਹਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਵ ਰਾਜਤੇ ऽਰ੍ਥਵਿਵਰ੍ਤਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧ ਏਵ ਕਚਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਰੂਪੇਣ ਸ ਚ ਖਾਦ੍ ਅਣੁਃ । ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰਾਨੁਭੂਤੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਰ੍ਵਤਃ
ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਨਿਕੀ ਜੈਸੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਵੇਖਿਆ ਪਰਵਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਟਬੀਜੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਯਥਾ ਭਾਵੀ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ । ਪਰਮਾਣੌ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਪਰਮਾਣੂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ?
ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਬੀਜਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਚ੍ ਛਾਖਾ ਵਿਤਤਰੂਪਿਣੀ । ਜਨ੍ਯਤੇ ਕਾਰਣੈਸ੍ ਸਾ ਚ ਵਿਤਤਾ ਸਹਕਾਰਿਭਿਃ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਬੀਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਤੋਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਟਾਹਣੀ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਹਣੀ ਕਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਧਤ ਸਹਾਇਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੋਦੀ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਭੂਤਪ੍ਰਲਯੇ ਬੀਜਮ੍ ਆਕਾਰਿ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ । ਸਹਕਾਰ੍ਯ੍ ਅਥ ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ ਯਦ੍ਵਸ਼ਾਜ੍ ਜਗਤ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੀਜ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ? ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ?
ਯਤ੍ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਕਾ ਤਤ੍ਰਾਕਾਰਕਲ੍ਪਨਾ । ਪਰਮਾਣੁਤ੍ਵਯੋਗੋ ऽਪਿ ਨਾਤ੍ਰ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਬੀਜਤਾ
ਪਰ ਜੋ ਸਰਵੋਚ, ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇੱਥੇ ਪਰਮਾਣੂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਤੇ ਬੀਜ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਕਾਰਣਸ੍ਯੇਤਿ ਬੀਜਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਾਸਤ੍ਯੈਕਕਾਰਿਣਃ । ਅਸਮ੍ਭਵਾਜ੍ ਜਗਤ੍ਸਤ੍ਤਾ ਕਥਂ ਕੇਨ ਕੁਤẖ ਕ੍ਵ ਵਾ
ਜੇ ਕਾਰਣ, ਜਾਂ ਬੀਜ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਵੇਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਵਲੋਂ, ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ?
ਜਗਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਯਾਣੋਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਨੋਚਿਤਮ੍ । ਸਾਰ੍षਪੇ ਕਣਕੇ ਮੇਰੁਰ੍ ਆਸ੍ਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਕਲ੍ਪਨਾ
ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਸਰਵੋਚ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰਾਈ ਜਾਂ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ।
ਸਤਿ ਬੀਜੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਦृष੍ਟਯਃ । ਨਿਰਾਕਾਰਸ੍ਯ ਕਿਂ ਬੀਜਂ ਕ੍ਵ ਜਨ੍ਯਜਨਕਕ੍ਰਮਃ
ਜਦੋਂ ਬੀਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰਣ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਬੀਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਮਾਪੇ-ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਮ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਅਤੋ ਯਤ੍ ਪਰਮਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨੇਹ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਚ ਹੈ, ਉਹ ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਹृਦਿ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਜ੍ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਵਦ੍ ਇਵਾਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਭਾਸਤੇ ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਨਿਲੇ । ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਕਲਨਾ ਨੇਹ ਕਾਸ਼੍ਚਨ ਸਨ੍ਤਿ ਨਃ
ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੂਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੱਥੇ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ੇ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਚ ਯਥਾ ਜਲੇ । ਅਨਨ੍ਯਾਤ੍ਮਮਯੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸਰ੍ਗਤੇਯਂ ਤਥਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖਾਲੀਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਵਾਦਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰੂਪਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਨਸ੍ ਤਤਮ੍ । ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਸਤ੍ਯਂ ਨੋਦੇਤਿ ਨ ਚ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਸਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਅੰਤ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਹੈ—ਨਾ ਇਹ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਿਟਦਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਦੋ ਵਪੁਃ । ਯਤ੍ ਤਜ੍ ਜਗਦ੍ ਇਤੀਵੇਦਂ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ।
ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ऽਨਿਲੇ ਤੋਯੇ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ । ਤਥਾ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਭਾਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਯਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਹਿਲਚਲ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਵਾਦਾਰ ਹੋਣ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖਾਲੀਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਸਂਵਿਨ੍ਨਭੋ ਨਨੁ ਜਗਨ੍ਨਭ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨਙ੍ਕਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਨਸ੍ਤਮਯੋਦਯਾਙ੍ਕਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਙ੍ਗਭੂਤਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਤਦਨਨ੍ਯਦ੍ ਏਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨਿਰਸ੍ਤਕਲਨੋ ऽਮ੍ਬਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਰਹਿਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੈ ਨਾ ਡਿੱਗਣਾ। ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ, ਵੰਡ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਤੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾ।
ਭਾਵਾਭਾਵਗ੍ਰਹੋਤ੍ਸਰ੍ਗਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਚਰਾਚਰਾਃ । ਆਦਾਵ੍ ਏਵ ਹਿ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ
ਹੋਣ-ਅਣਹੋਣ, ਫੜਨਾ-ਛੱਡਣਾ, ਮੋਟਾ-ਪਤਲਾ, ਚਲਦਾ-ਅਚਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਚਨਾ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀ।
ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਮੂਰ੍ਤੋ ਹਿ ਚਿਦ੍ਧਾਤੁẖ ਕਾਰਣਂ ਭਵਿਤੁਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਖਾਤ੍ਮਾਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ ਸਮੂਰ੍ਤੀਨਾਂ ਬੀਜਮ੍ ਉਰ੍ਵੀਰੁਹਾਮ੍ ਇਵ
ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਅਧਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ; ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਆਤਮਾ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਬੀਜ ਬਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਸ੍ਵਭਾਵਮ੍ ਏਵ ਸਤਤਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਭਾਵਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਹਿ ਚਿਦ੍ਧਾਤੁਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਨੁਭਵਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਜੋ ਸੋਚਣ ਹੀ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਸ੍ਵਾਦਯਨ੍ ਨਿਜਂ ਭਾਵਂ ਚਿਦ੍ਧਾਤੁਰ੍ ਗਗਨਾਤ੍ਮਕਃ । ਬਦ੍ਧਸ੍ ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਲਾਪੇਨ ਕ੍ਸ਼ੀਵẖ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਤਯਾ ਯਥਾ
ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਰਗੀ ਚਿੱਤ-ਮੂਲ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਪਿ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਵਿਦ੍ਧੀਦਂ ਸਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਸਤ੍ਸਮਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅਜਨਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ—ਇਕਸਾਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲਾ।