ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਏਵੋਦਿਤਂ ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਪੂਰਨ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਂ ਸਮੁਦਯਾਸ੍ਤਮਯੈਰ੍ ਵਿਹੀਨਮ੍ ਆਕਾਰਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਮ੍ਬਰਮ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ ਏਵ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਦਾ ਸਦਸਦ੍ ਏਵ ਤਥੋਦਿਤਾਤ੍ਮ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਦ੍ਯਮ੍ ਇਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਬੋਧਰੂਪਮ੍
ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮਾਨ, ਉਤਪਤਿ ਤੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਾ ਜੰਮਿਆ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ—ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ ਦੋਵੇਂ, ਇਉਂ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਮੁਕਤੀ, ਆਦਿ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ।
ਜਗਨ੍ਨਾਮ ਨਭਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਸਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਭਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਭੋ ਨਭਸਿ ਭਾਤੀਦਂ ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਾਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਜਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ 'ਜਗਤ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੈਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਸਮਾਭਾਸਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਏਵ ਸਤ੍
'ਤੂੰ', 'ਮੈਂ', 'ਜਗਤ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹਨ।
ਸਮੁਦ੍ਰਗਿਰਿਮੇਘੋਰ੍ਵੀਵਿਸ੍ਫੋਟਮਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਜਮ੍ । ਕਾष੍ਠਮੌਨਵਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਬੱਦਲ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਸਭ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਚੁਪ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟਾਦ੍ਰष੍ਟੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਤੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਭਾਵਤẖ ਕਰਣਾਦ੍ ऋਤੇ
ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ, ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ।
ਨ ਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਨ ਚ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਨ ਜਡਤ੍ਵਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤृਤਾ । ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਨ ਚਾਰ੍ਥਤ੍ਵਮ੍ ਇਹ ਨਾਪਿ ਨਞਰ੍ਥਤਾ
ਇੱਥੇ ਨਾ ਜਾਣਣ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਨਾ ਖਾਲੀਪਨ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਰਥ ਦੀ ਨਕਾਰ ਹੈ।
ਸ਼ਿਲਾਜਠਰਵਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਘਨਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਜਂ ਤਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਂ ਵਿਧਿਨਿषੇਧਯੋਃ
ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੱਚਾ, ਗਾੜਾ, ਇਕ, ਅਜਨਮਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਇਕ, ਹੁਕਮ-ਮੰਨਣ ਜਾਂ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਪਰੇ।
ਮਰਣਂ ਜੀਵਿਤਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ਼ੁਭਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਜਂ ਵ੍ਯੋਮ ਵੀਚਿਜਾਲਂ ਜਲਂ ਯਥਾ
ਮੌਤ ਤੇ ਜੀਵਨ, ਸਚ ਤੇ ਝੂਠ, ਮੰਦਾ ਤੇ ਚੰਗਾ—ਸਭ ਇਕ, ਅਜਨਮਾ, ਖਾਲੀਪਨ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਭਾਗ ਏਵ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਚੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਏਤਚ੍ ਚ ਕਲ੍ਪਨਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਾਦਿष੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਸਿਰਫ਼ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਪਰਾਕਾਸ਼ੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਤ੍ਤਨਵਜ੍ ਜਗਤ੍ । ਭਾਤਿ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਤ੍ਥਮ੍ ਅਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਇਦਂ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਚ ਯਤ੍ । ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਵਿਦੋ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਅਨਙ੍ਕਿਤਮ੍
ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਚਕਾਰ ਅਚਿੰਨ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਏਵੈਵਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਜਗਤ੍ਤਯੇਵ ਸਲਿਲਮ੍ ਏਵੋਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿਤਯਾ ਯਥਾ
ਚਿੱਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਉਦਿਤਂ ਯਚ੍ ਚ ਯਚ੍ ਚ ਨੋਦੇਤਿ ਨੋਦਿਤਮ੍ । ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਵਿਦੋ ਮਧ੍ਯਾਨ੍ ਨ ਭੇਦਿ ਤਤ੍
ਜੋ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਭਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਉਭਰਦਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਉਭਰਿਆ, ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੇ ਵੰਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਅਤẖ ਕਿਲਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਵਤ੍ । ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨਾਪਿ ਚਾਨ੍ਵਿष੍ਟਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸੀੰਗ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਜਤਨ ਕਰੀਏ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਯਦ੍ ਅਕਾਰਣਕਂ ਭਾਤਿ ਤਦ੍ ਅਭਾਤਂ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਭ੍ਰਮਸ੍ਯਾਸਤ੍ਯਰੂਪਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਤਾ ਕਥਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਭ੍ਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਭ੍ਰਮ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਚ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ?
ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਿਲ ਕਿਂ ਨਾਮ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਦ੍ ਅਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਤ੍ਪੁਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ ਭ੍ਰਮੋ ਨ ਸਤ੍
ਕੀ ਕਦੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਹੈ, ਸਚ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਕਾਰਣਕੋ ਭਾਤਿ ਸ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਸਰ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਾਦਿਵਤ੍
ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ।
ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ ਮਧ੍ਯਂ ਵਿਦੋ ਵਪੁਃ । ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਜਹਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਵ ਰਾਜਤੇ ऽਰ੍ਥਵਿਵਰ੍ਤਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧ ਏਵ ਕਚਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਰੂਪੇਣ ਸ ਚ ਖਾਦ੍ ਅਣੁਃ । ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰਾਨੁਭੂਤੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਰ੍ਵਤਃ
ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਨਿਕੀ ਜੈਸੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਵੇਖਿਆ ਪਰਵਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਟਬੀਜੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਯਥਾ ਭਾਵੀ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ । ਪਰਮਾਣੌ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਪਰਮਾਣੂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ?
ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਬੀਜਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਚ੍ ਛਾਖਾ ਵਿਤਤਰੂਪਿਣੀ । ਜਨ੍ਯਤੇ ਕਾਰਣੈਸ੍ ਸਾ ਚ ਵਿਤਤਾ ਸਹਕਾਰਿਭਿਃ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਬੀਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਤੋਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਟਾਹਣੀ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਹਣੀ ਕਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਧਤ ਸਹਾਇਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੋਦੀ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਭੂਤਪ੍ਰਲਯੇ ਬੀਜਮ੍ ਆਕਾਰਿ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ । ਸਹਕਾਰ੍ਯ੍ ਅਥ ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ ਯਦ੍ਵਸ਼ਾਜ੍ ਜਗਤ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੀਜ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ? ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ?
ਯਤ੍ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਕਾ ਤਤ੍ਰਾਕਾਰਕਲ੍ਪਨਾ । ਪਰਮਾਣੁਤ੍ਵਯੋਗੋ ऽਪਿ ਨਾਤ੍ਰ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਬੀਜਤਾ
ਪਰ ਜੋ ਸਰਵੋਚ, ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇੱਥੇ ਪਰਮਾਣੂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਤੇ ਬੀਜ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਕਾਰਣਸ੍ਯੇਤਿ ਬੀਜਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਾਸਤ੍ਯੈਕਕਾਰਿਣਃ । ਅਸਮ੍ਭਵਾਜ੍ ਜਗਤ੍ਸਤ੍ਤਾ ਕਥਂ ਕੇਨ ਕੁਤẖ ਕ੍ਵ ਵਾ
ਜੇ ਕਾਰਣ, ਜਾਂ ਬੀਜ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਵੇਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਵਲੋਂ, ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ?
ਜਗਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਯਾਣੋਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਨੋਚਿਤਮ੍ । ਸਾਰ੍षਪੇ ਕਣਕੇ ਮੇਰੁਰ੍ ਆਸ੍ਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਕਲ੍ਪਨਾ
ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਸਰਵੋਚ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰਾਈ ਜਾਂ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ।
ਸਤਿ ਬੀਜੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਦृष੍ਟਯਃ । ਨਿਰਾਕਾਰਸ੍ਯ ਕਿਂ ਬੀਜਂ ਕ੍ਵ ਜਨ੍ਯਜਨਕਕ੍ਰਮਃ
ਜਦੋਂ ਬੀਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰਣ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਬੀਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਮਾਪੇ-ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਮ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਅਤੋ ਯਤ੍ ਪਰਮਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨੇਹ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਚ ਹੈ, ਉਹ ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਹृਦਿ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਜ੍ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਵਦ੍ ਇਵਾਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਭਾਸਤੇ ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਨਿਲੇ । ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਕਲਨਾ ਨੇਹ ਕਾਸ਼੍ਚਨ ਸਨ੍ਤਿ ਨਃ
ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੂਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੱਥੇ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।