ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਮਲਮ੍ ਆਕਾਰਬੀਜਾਦਿ ਮਾਯਾਮੋਹਭ੍ਰਮਾਦਿਕਮ੍
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—ਨਾ ਮੈਲ, ਨਾ ਰੂਪ ਦਾ ਬੀਜ, ਨਾ ਮਾਇਆ, ਭਟਕਾਵਾ ਜਾਂ ਭੁਲਾਵਾ।
ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਕਿਲ ਖਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥੂਲਮ੍ ਅਸ਼੍ਮਵਤ੍
ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਆਰੰਭ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੀ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਮੋਟਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਜੂਦ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਤਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਵਿਦ੍ਵਪੁਰ੍ ਯਤਃ । ਨ ਚੈਵਾਸ੍ਤੀਤਿ ਤਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਲਂ ਯਤਃ
ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰੇ ਹੈ।
ਨਿਮੇषਯੋਜਨਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਯਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਸਂਵਿਦਿ । ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯ ਪਦਸ੍ਯ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਪਲਕ ਦੀ ਸੌ ਕੋਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਰੂਪ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦੇ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ । ਸਕਾਰਣਮ੍ ਇਵਾਕਾਰਕਰਾਲਮ੍ ਇਵ ਭੇਦਵਤ੍
ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੋਵੇ—
ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਰਣਾਭਾਵਾਨ੍ ਨ ਜਾਤਂ ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨਾਕਾਰਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਜਗਨ੍ ਨ ਚ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਕਾਰਨ ਦੀ ਅਣਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਦਵੈਤ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਕਾਰਣਕਂ ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਾ ਨੇਹੋਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਯਂ ਨਿਤ੍ਯਾਨੁਭੂਤੇ ऽਰ੍ਥੇ ਕੋ ऽਤ੍ਰਾਪਹ੍ਨਵਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜੋ ਅੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਥੇ ਕੌਣ ਠੁਕਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨ ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਜਗਤẖ ਕਾਰਣਂ ਭਵੇਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਮੂਰ੍ਤਂ ਸੁਮੂਰ੍ਤਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਿਣਃ
ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਚੀਜ਼ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਇਸ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਯਦ੍ ਆਭਾਨਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਚਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਸਦਾ ਸੂਝ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਗਚ੍ ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭਾਵਾਸ਼੍ ਚ ਤਥਾਭਾਵੋ ਭ੍ਰਮਾਦਿ ਚ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਜਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਸੰਸਾਰ, ਚੇਤਨਾ, ਬ੍ਰਹਮ, ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ, ਦਿਸਣਾ, ਭੁਲਾਵਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਨਾ ਜੰਮਿਆ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ।
ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਏਵੋਦਿਤਂ ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਪੂਰਨ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਂ ਸਮੁਦਯਾਸ੍ਤਮਯੈਰ੍ ਵਿਹੀਨਮ੍ ਆਕਾਰਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਮ੍ਬਰਮ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ ਏਵ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਦਾ ਸਦਸਦ੍ ਏਵ ਤਥੋਦਿਤਾਤ੍ਮ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਦ੍ਯਮ੍ ਇਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਬੋਧਰੂਪਮ੍
ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮਾਨ, ਉਤਪਤਿ ਤੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਾ ਜੰਮਿਆ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ—ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ ਦੋਵੇਂ, ਇਉਂ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਮੁਕਤੀ, ਆਦਿ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ।
ਜਗਨ੍ਨਾਮ ਨਭਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਸਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਭਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਭੋ ਨਭਸਿ ਭਾਤੀਦਂ ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਾਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਜਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ 'ਜਗਤ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੈਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਸਮਾਭਾਸਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਏਵ ਸਤ੍
'ਤੂੰ', 'ਮੈਂ', 'ਜਗਤ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹਨ।
ਸਮੁਦ੍ਰਗਿਰਿਮੇਘੋਰ੍ਵੀਵਿਸ੍ਫੋਟਮਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਜਮ੍ । ਕਾष੍ਠਮੌਨਵਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਬੱਦਲ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਸਭ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਚੁਪ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟਾਦ੍ਰष੍ਟੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਤੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਭਾਵਤẖ ਕਰਣਾਦ੍ ऋਤੇ
ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ, ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ।
ਨ ਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਨ ਚ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਨ ਜਡਤ੍ਵਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤृਤਾ । ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਨ ਚਾਰ੍ਥਤ੍ਵਮ੍ ਇਹ ਨਾਪਿ ਨਞਰ੍ਥਤਾ
ਇੱਥੇ ਨਾ ਜਾਣਣ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਨਾ ਖਾਲੀਪਨ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਰਥ ਦੀ ਨਕਾਰ ਹੈ।
ਸ਼ਿਲਾਜਠਰਵਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਘਨਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਜਂ ਤਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਂ ਵਿਧਿਨਿषੇਧਯੋਃ
ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੱਚਾ, ਗਾੜਾ, ਇਕ, ਅਜਨਮਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਇਕ, ਹੁਕਮ-ਮੰਨਣ ਜਾਂ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਪਰੇ।
ਮਰਣਂ ਜੀਵਿਤਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ਼ੁਭਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਜਂ ਵ੍ਯੋਮ ਵੀਚਿਜਾਲਂ ਜਲਂ ਯਥਾ
ਮੌਤ ਤੇ ਜੀਵਨ, ਸਚ ਤੇ ਝੂਠ, ਮੰਦਾ ਤੇ ਚੰਗਾ—ਸਭ ਇਕ, ਅਜਨਮਾ, ਖਾਲੀਪਨ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਭਾਗ ਏਵ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਚੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਏਤਚ੍ ਚ ਕਲ੍ਪਨਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਾਦਿष੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਸਿਰਫ਼ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਪਰਾਕਾਸ਼ੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਤ੍ਤਨਵਜ੍ ਜਗਤ੍ । ਭਾਤਿ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਤ੍ਥਮ੍ ਅਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਇਦਂ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਚ ਯਤ੍ । ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਵਿਦੋ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਅਨਙ੍ਕਿਤਮ੍
ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਚਕਾਰ ਅਚਿੰਨ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਏਵੈਵਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਜਗਤ੍ਤਯੇਵ ਸਲਿਲਮ੍ ਏਵੋਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿਤਯਾ ਯਥਾ
ਚਿੱਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਉਦਿਤਂ ਯਚ੍ ਚ ਯਚ੍ ਚ ਨੋਦੇਤਿ ਨੋਦਿਤਮ੍ । ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਵਿਦੋ ਮਧ੍ਯਾਨ੍ ਨ ਭੇਦਿ ਤਤ੍
ਜੋ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਭਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਉਭਰਦਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਉਭਰਿਆ, ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੇ ਵੰਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਅਤẖ ਕਿਲਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਵਤ੍ । ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨਾਪਿ ਚਾਨ੍ਵਿष੍ਟਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸੀੰਗ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਜਤਨ ਕਰੀਏ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਯਦ੍ ਅਕਾਰਣਕਂ ਭਾਤਿ ਤਦ੍ ਅਭਾਤਂ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਭ੍ਰਮਸ੍ਯਾਸਤ੍ਯਰੂਪਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਤਾ ਕਥਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਭ੍ਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਭ੍ਰਮ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਚ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ?
ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਿਲ ਕਿਂ ਨਾਮ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਦ੍ ਅਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਤ੍ਪੁਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ ਭ੍ਰਮੋ ਨ ਸਤ੍
ਕੀ ਕਦੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਹੈ, ਸਚ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਕਾਰਣਕੋ ਭਾਤਿ ਸ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਸਰ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਾਦਿਵਤ੍
ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ।
ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ ਮਧ੍ਯਂ ਵਿਦੋ ਵਪੁਃ । ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਜਹਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਵ ਰਾਜਤੇ ऽਰ੍ਥਵਿਵਰ੍ਤਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧ ਏਵ ਕਚਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਰੂਪੇਣ ਸ ਚ ਖਾਦ੍ ਅਣੁਃ । ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰਾਨੁਭੂਤੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਰ੍ਵਤਃ
ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਨਿਕੀ ਜੈਸੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਵੇਖਿਆ ਪਰਵਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।