ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਸ੍ ਸृष੍ਟਿਦृष੍ਟਯਃ । ਸਰਸ੍ਯ੍ ਅਤਿਰਸੇ ਭਾਨ੍ਤਿ ਚਿਦ੍ਘਨਾਮृਤਵृष੍ਟਯਃ
ਇਸ ਅੰਦਰ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਮ ਰਸ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਵਿਭਾਗੇ ਵਿਭਾਗਸ੍ਥਾ ਅਕ੍ਸ਼ੋਭੇ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਾ ਇਵ । ਅਵਿਭਾਤਾ ਵਿਭਾਨ੍ਤੀਵ ਚਿਦ੍ਘਨੇ ਸृष੍ਟਿਵृष੍ਟਯਃ
ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਵੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਕੁਝ ਹਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਘਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਹੀਂ।
ਪਰਮਾਣੌ ਪਰਮਾਣਾਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਸਂਸਾਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਵਿਭਾਤਿ ਭਾਸੁਰਾਰਮ੍ਭੈਰ੍ ਅਪਿ ਭਾਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਇੱਕ ਰੇਸ਼ੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਗੇੜਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਚਮਕਦੇ ਆਰੰਭ ਹੋਣ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਆਕਾਸ਼ਕਾਲਪਵਨਾਦਿਪਦਾਰ੍ਥਜਾਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਮ੍ ਅਙ੍ਗਰਹਿਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਙ੍ਗਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਸਕਲਭਾਵਵਿਕਾਰਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਆਹੁਰ੍ ਅਜਰਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍
ਆਕਾਸ਼, ਸਮਾਂ, ਹਵਾ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਟੰਗ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਹ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਮਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾਚੇਤ੍ਯੇ ਚੇਤਨਤਾ ਯਥਾਕਾਲੇ ਚ ਕਾਲਤਾ । ਯਥਾ ਚ ਵ੍ਯੋਮਤਾਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਜਡੇ ਚ ਜਡਤਾ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਵੀ ਜੜਤਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ,
ਯਥਾਵਾਯੌ ਚ ਵਾਯੁਤ੍ਵਮ੍ ਅਭੂਤਾਦੌ ਚ ਭੂਤਤਾ । ਯਥਾਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਯਥਾਮੂਰ੍ਤੇ ਚ ਮੂਰ੍ਤਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਹਵਾਪਣ, ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਤੱਤਤਾ, ਜੋ ਸਵਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿਲਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਹਿਲਣਾ, ਤੇ ਜੋ ਅਰੂਪ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਰੂਪਤਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ,
ਯਥਾਭਿਨ੍ਨੇ ਚ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਵਂ ਯਥਾਨਨ੍ਤੇ ਚ ਸਾਨ੍ਤਤਾ । ਯਥਾਦृਸ਼੍ਯੇ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਯਥਾਸਰ੍ਗੇषੁ ਸਰ੍ਗਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਅਟੁੱਟ ਵਿਚ ਵੀ ਵੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬੇਅੰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਹੱਦ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿੱਖ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਵਿਚ ਵੀ ਬਣਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਏਤਤ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਹੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਦ ਮੇ ਵਦਤਾਂ ਵਰ । ਆਦਿਤḫ ਪਰਿਪਾਟ੍ਯੈਵ ਬੋਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਲ੍ਪਬੋਧਿਨਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਸਮਝਾਈਆਂ ਜਾਣ ਤੇ ਹੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕਾਸ਼ਂ ਮਹਾਚਿਦ੍ਘਨਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਅਵੇਦ੍ਯਵਿਦ੍ਰਸਮਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਂ ਸਮਸ੍ਥਿਤਿ
ਉਹ ਬੇਅੰਤ ਵੱਡਾ ਆਕਾਸ਼, ਉਹ ਮਹਾਨ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇਕੱਠ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਕੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਸਮਾਨ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵੀਸ਼੍ਵਰਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਨਾਮਨਿ । ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੇ ਰੂਢਿਮ੍ ਆਪਨ੍ਨੇ ਯਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ 'ਬ੍ਰਹਮਾ', 'ਵਿਸ਼ਨੂ', 'ਈਸ਼ਵਰ' ਆਦਿਕ ਨਾਮ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਮਲਮ੍ ਆਕਾਰਬੀਜਾਦਿ ਮਾਯਾਮੋਹਭ੍ਰਮਾਦਿਕਮ੍
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—ਨਾ ਮੈਲ, ਨਾ ਰੂਪ ਦਾ ਬੀਜ, ਨਾ ਮਾਇਆ, ਭਟਕਾਵਾ ਜਾਂ ਭੁਲਾਵਾ।
ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਕਿਲ ਖਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥੂਲਮ੍ ਅਸ਼੍ਮਵਤ੍
ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਆਰੰਭ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੀ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਮੋਟਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਜੂਦ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਤਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਵਿਦ੍ਵਪੁਰ੍ ਯਤਃ । ਨ ਚੈਵਾਸ੍ਤੀਤਿ ਤਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਲਂ ਯਤਃ
ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰੇ ਹੈ।
ਨਿਮੇषਯੋਜਨਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਯਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਸਂਵਿਦਿ । ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯ ਪਦਸ੍ਯ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਪਲਕ ਦੀ ਸੌ ਕੋਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਰੂਪ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦੇ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ । ਸਕਾਰਣਮ੍ ਇਵਾਕਾਰਕਰਾਲਮ੍ ਇਵ ਭੇਦਵਤ੍
ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੋਵੇ—
ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਰਣਾਭਾਵਾਨ੍ ਨ ਜਾਤਂ ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨਾਕਾਰਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਜਗਨ੍ ਨ ਚ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਕਾਰਨ ਦੀ ਅਣਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਦਵੈਤ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਕਾਰਣਕਂ ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਾ ਨੇਹੋਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਯਂ ਨਿਤ੍ਯਾਨੁਭੂਤੇ ऽਰ੍ਥੇ ਕੋ ऽਤ੍ਰਾਪਹ੍ਨਵਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜੋ ਅੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਥੇ ਕੌਣ ਠੁਕਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨ ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਜਗਤẖ ਕਾਰਣਂ ਭਵੇਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਮੂਰ੍ਤਂ ਸੁਮੂਰ੍ਤਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਿਣਃ
ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਚੀਜ਼ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਇਸ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਯਦ੍ ਆਭਾਨਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਚਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਸਦਾ ਸੂਝ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਗਚ੍ ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭਾਵਾਸ਼੍ ਚ ਤਥਾਭਾਵੋ ਭ੍ਰਮਾਦਿ ਚ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਜਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਸੰਸਾਰ, ਚੇਤਨਾ, ਬ੍ਰਹਮ, ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ, ਦਿਸਣਾ, ਭੁਲਾਵਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਨਾ ਜੰਮਿਆ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ।
ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਏਵੋਦਿਤਂ ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਪੂਰਨ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਂ ਸਮੁਦਯਾਸ੍ਤਮਯੈਰ੍ ਵਿਹੀਨਮ੍ ਆਕਾਰਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਮ੍ਬਰਮ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ ਏਵ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਦਾ ਸਦਸਦ੍ ਏਵ ਤਥੋਦਿਤਾਤ੍ਮ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਦ੍ਯਮ੍ ਇਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਬੋਧਰੂਪਮ੍
ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮਾਨ, ਉਤਪਤਿ ਤੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਾ ਜੰਮਿਆ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ—ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ ਦੋਵੇਂ, ਇਉਂ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਮੁਕਤੀ, ਆਦਿ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ।
ਜਗਨ੍ਨਾਮ ਨਭਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਸਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਭਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਭੋ ਨਭਸਿ ਭਾਤੀਦਂ ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਾਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਜਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ 'ਜਗਤ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੈਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਸਮਾਭਾਸਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਏਵ ਸਤ੍
'ਤੂੰ', 'ਮੈਂ', 'ਜਗਤ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹਨ।
ਸਮੁਦ੍ਰਗਿਰਿਮੇਘੋਰ੍ਵੀਵਿਸ੍ਫੋਟਮਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਜਮ੍ । ਕਾष੍ਠਮੌਨਵਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਬੱਦਲ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਸਭ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਚੁਪ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟਾਦ੍ਰष੍ਟੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਤੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਭਾਵਤẖ ਕਰਣਾਦ੍ ऋਤੇ
ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ, ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ।
ਨ ਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਨ ਚ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਨ ਜਡਤ੍ਵਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤृਤਾ । ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਨ ਚਾਰ੍ਥਤ੍ਵਮ੍ ਇਹ ਨਾਪਿ ਨਞਰ੍ਥਤਾ
ਇੱਥੇ ਨਾ ਜਾਣਣ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਨਾ ਖਾਲੀਪਨ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਰਥ ਦੀ ਨਕਾਰ ਹੈ।
ਸ਼ਿਲਾਜਠਰਵਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਘਨਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਜਂ ਤਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਂ ਵਿਧਿਨਿषੇਧਯੋਃ
ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੱਚਾ, ਗਾੜਾ, ਇਕ, ਅਜਨਮਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਇਕ, ਹੁਕਮ-ਮੰਨਣ ਜਾਂ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਪਰੇ।
ਮਰਣਂ ਜੀਵਿਤਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ਼ੁਭਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਜਂ ਵ੍ਯੋਮ ਵੀਚਿਜਾਲਂ ਜਲਂ ਯਥਾ
ਮੌਤ ਤੇ ਜੀਵਨ, ਸਚ ਤੇ ਝੂਠ, ਮੰਦਾ ਤੇ ਚੰਗਾ—ਸਭ ਇਕ, ਅਜਨਮਾ, ਖਾਲੀਪਨ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਭਾਗ ਏਵ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਚੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਏਤਚ੍ ਚ ਕਲ੍ਪਨਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਾਦਿष੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਸਿਰਫ਼ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।