ਨष੍ਟਂ ਭੂਯਸ੍ ਤਦ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਇਤਿ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ऽਤ੍ਰ ਕਃ । ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਤੇਨੇਦਂ ਪੁਨਰ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੇ ਜੋ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਉਹ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਜੋ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਮਧ੍ਯੋਦ੍ਯਦੁਤ੍ਸੇਧਫਲਾਦ੍ਯਵਯਵੈਕਿਕਾ । ਆਦਾਹਂ ਬੀਜਸਤ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਕਾਰ, ਉੱਚਾ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਾ, ਵਧਣਾ, ਫਲ ਤੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਹਸਤੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੀਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮੈਕਂ ਯਥਾਦृष੍ਟਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਬੀਜਮ੍ ਏਵੈਕਕਮ੍ ਅਤੋ ਨ ਘਟḫ ਪਟਕਾਰ੍ਯਕृਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਜੋ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਤੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹੀ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਘੜਾ ਜਾਂ ਕਪੜਾ ਆਪਣਾ ਨਤੀਜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਨਾਮ੍ਨਿ ਭੇਦੋ ਨ ਵਸ੍ਤੁਨਿ । ਪਰਮਾਰ੍ਥਮਯੇ ਤੇਨ ਵਿਵਾਦੇਨ ਕਿਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਨਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਚਾਰਤਃ । ਵ੍ਯੋਮਾਭਂ ਬੋਧਤਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਿਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਇਹ ਸੁੱਧ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਜਾਂ ਅੰਤ ਦੇ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਸਚਾਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਯਥੈਤਨ੍ ਨਾਨੁਭੂਤਂ ਸਦ੍ ਯਥੈਤਨ੍ ਨਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਯਥੈਤਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੁਣ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤ ਉਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ । ਆਮਹਾਦੇਵਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਕਰ੍ਮਣਿ
ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੱਕ—
ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤੇ ਕਾਲੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਕਲਿਤਸ੍ਥਿਤੌ । ਵਾਯਾਵ੍ ਅਪਿ ਕ੍ਵਾਪਿ ਗਤੇ ਤੇਜਸ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਤੇ
ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਵੀ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਤਮਸ੍ਯ੍ ਉਪਗਤੇ ਧ੍ਵਂਸਂ ਵਾਰ੍ਯਾਦੌ ਸੁਚਿਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਅਲਮ੍ ਅਨ੍ਤਮ੍ ਅਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਸਞ੍ਚਯੇ
ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਮ-ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਬੋਧਾਤ੍ਮ ਸਦ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਬੋਧ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਬੋਧ੍ਯਂ ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮਲਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਤਾਂ ਸਫ਼, ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਚੇਤਨ ਹੈ।
ਅਵਾਚ੍ਯਮ੍ ਅਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ ਅਨਾਮਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਦ੍ ਅਸਚ੍ ਚ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਉਹ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀਦੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲ, ਖਾਲੀ, ਮੌਜੂਦ ਤੇ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ।
ਤਨ੍ ਨ ਵਾਯੁਰ੍ ਨ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਨ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿ ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕਮ੍ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਥ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮ ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਂ ਨਭਃ
ਉਹ ਨਾ ਹਵਾ ਹੈ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ, ਨਾ ਖਾਲੀ; ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲ ਹੈ; ਕੁਝ ਹੋਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਿਦਾ ਤਤ੍ਪਦਸ੍ਥੇਨ ਤਨ੍ ਮੁਕ੍ਤੇਨਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਅਨ੍ਯੈẖ ਕੇਵਲਮ੍ ਆਮ੍ਨਾਤੈਰ੍ ਆਗਮੈਰ੍ ਏਵ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਨੇ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਜਾਂ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕਾਲੋ ਨ ਤਮੋ ਨਾਤ੍ਮਾ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਦੇਸ਼ਦਿਕ੍ । ਨ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਏਤਯੋਰ੍ ਨਾਨ੍ਤੋ ਨ ਬੋਧੋ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਬੋਧਿਤਮ੍
ਉੱਥੇ ਨਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਆਪਾ, ਨਾ ਹੋਣਾ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਨਾ ਅਗਿਆਨ।
ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਂ ਚ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਬੋਧਪਾਰਗੈਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਂਸਾਰਵਿਸਰੈḫ ਪਰਾਂ ਭੂਮਿਮ੍ ਉਪਾਗਤੈਃ
ਇਹ ਕੁਝ ਐਸਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧਾ ਮਯੈਤੇ ਤੁ ਯੇ ऽਰ੍ਥਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ऽਤ੍ਰ ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਅਸ੍ਮਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦ੍ਯਾਸ੍ ਸੋਮ੍ਯਾਮ੍ਬੋਧੇਰ੍ ਇਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਇਥੇ ਨਕਾਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ।
ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਤਥਾ ਯਥਾ । ਅਨੁਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਮਹਾਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਵਿਵਿਧਾਸ੍ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਥੰਮ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਡੋਲ ਖੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਉਥੇ ਜਿਵੇਂ ਦੇ ਤਿਵੇਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਨ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਅਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮ ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਅਤਦ੍ ਏਵ ਚ
ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਮੌਜੂਦ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹਨ; ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਪਦਂ ਯਥੈਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਯਥਾਵਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰੈਕਪਰਿਣਾਮਿਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਮਯੇ ਜਾਤੇ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਰਹਿਤਂ ਪਦਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਪਰਿਪੂਰ੍ਣਂ ਚ ਤਦ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਲਤ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੀ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਹਾਲਤ ਵਜੋਂ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ।
ਤਵ ਤਾਵਨ੍ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੋਪਸ਼ਮਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਨ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਂਸ਼ਯੋ ऽਤ੍ਰ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਹੇ ਵੱਡੀ ਅਕਲ ਵਾਲੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਿਟ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ੱਕ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।
ਯḫ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਨਿਰਾਭਾਸਂ ਪਰਮ੍ ਆਭਾਸਮ੍ ਆਗਤਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤẖਕਰਣਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਪਾ ਲਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ ਤ੍ਰਿਕਾਲਗਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਹੇਮਪਿਣ੍ਡੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਇਵ ਰੂਪਕਜਾਲਕਮ੍
'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ', 'ਉਹ' ਆਦਿਕ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਜੋ ਭੁਲਾਵਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਡਲੇ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੋਵੇ।
ਹੇਮਪਿਣ੍ਡਾਦ੍ ਯਥਾ ਭਾਣ੍ਡਜਾਲਂ ਨਾਨੁਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ ਭਿਨ੍ਨਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਘਨਾਜ੍ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਡਲੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਸਰ੍ਵਦੈਵਾਪਿ ਭਿਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਭੂਤੋਪਲਮ੍ਭਦृਕ੍ । ਸਜਗਚ੍ ਚਾਜਗਚ੍ ਚੈਤਦ੍ ਧੇਮੇਵਾਙ੍ਗਦਰੂਪਕਮ੍
ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਇਹ ਜਗਤ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ—ਓਹ ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਬਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
ਰਿਕ੍ਤਂ ਦੇਸ਼ਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੈਰ੍ ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਇਦਂ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ 'ਥਾਂ' ਆਦਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਯਥੋਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿ ਸਮੇ ਤੋਯੇ ਚਿਤ੍ਰਂ ਚਿਤ੍ਰਕृਦੀਹਿਤੇ । ਭਾਣ੍ਡਵृਨ੍ਦਮ੍ ਅਯḫਪਿਣ੍ਡੇ ਤਥੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਹੀ ਪਾਣੀ 'ਚ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿਕ ਰੂਪ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਤੰਬੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿਚ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜਗਤ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥੈਤਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਨੋ ਭਿਨ੍ਨਂ ਨਾਭਿਨ੍ਨਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮਯਮ੍ ਏਵਾਚ੍ਛਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਇਹ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਉਸੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਿਖਾਤੈਵ ਭਾਤੀਯਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾ । ਸੁਰਸਸ੍ਯੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਇਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਦਾਰੁਣਿ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਐਵੇਂ ਹੀ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਦੇ ਘੜੀ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਹਣੇ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਿਖਾਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਥਾਸ੍ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਃ । ਅਖਾਤਾ ਏਵ ਭਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਃ
ਜਦੋਂ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਐਵੇਂ ਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਘੜੇ ਹੋਏ, ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈ।