ਕੁਤ ਏषਾ ਕਥਂ ਚੇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਅਨੁਦਾਹਰਨ੍ । ਨੇਦਮ੍ ਏषਾ ਨ ਚਾਸ੍ਤੀਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਬੋਧਤਃ
ਜੇ ਤੂੰ 'ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ?' ਜਾਂ 'ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?' ਵਰਗੇ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਅਸਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ 'ਇਹ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।'
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਾਢ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜਗਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਿਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਭਾਗਵਿਭਾਗਾਤ੍ਮਾ ਨਾਸ਼ੋ ऽਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਵਾਰਿਤਃ । ਬਿਨ੍ਦੁਨਾ ਬਿਨ੍ਦੁਨਾਮ੍ਭੋਧੇਰ੍ ਉਦ੍ਧृਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਹਿ ਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਜੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਵੰਡਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਪੱਕਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਠਾਈ ਇਕ ਬੂੰਦ ਆਖ਼ਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਨਾਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵਤਃ । ਨਾਨਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਨ ਚੈਤਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਕਰਕੇ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਅੰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਤਿਤਵ, ਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਮਦਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਇਵ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਇਤਿ ਨਾਸ੍ਮਾਸੁ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਦੇਹਾਵਜ੍ਞਾਨਤੋ ऽਸ੍ਮਾਕਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਸਾਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਂਗ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਤਿ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸੈਵਾਨ੍ਯੈਵ ਨਵੈਵ ਵਾ । ਇਤ੍ਥਂ ਭਵੇਤ੍ ਸਮੁਚਿਤਂ ਕृਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਨਵੀਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸੈਵੈਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਸਮੁਲ੍ਲੇਖਂ ਕਥਂ ਨष੍ਟਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਃ । ਤਦ੍ਰੂਪਾਨ੍ਯੇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਨੁਭੂਤਾਰ੍ਥਗਾ ਵਯਮ੍
ਜੋ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਉਸ ਬਾਰੇ 'ਇਹ ਓਹੀ ਹੈ' ਕਿਵੇਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।
ਸੈਵ ਵ੍ਯੋਮਤਯੈਵਾਸੀਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ ਸੈਵ ਸਾ ਕਥਮ੍ । ਤਥੈਵ ਵ੍ਯੋਮਸਂਸ੍ਥਾ ਚੇਨ੍ ਨਾਸ਼ਂ ਤਰ੍ਹਿ ਨ ਸਾ ਗਤਾ
'ਇਹ ਓਹੀ ਸੀ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੀ' ਕਹਿਣਾ ਸਚ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਓਹੀ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੂਰ ਗਿਆ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਯੋਰ੍ ਏਕਰੂਪਤੈਵਂ ਯਦਾ ਤਦਾ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾਭਾਵਾਦ੍ ਐਕ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਮਦਾਗਮਃ
ਜਦੋਂ ਕਾਰਣ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਕੋ ਹੀ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਾਰਣ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਗਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ; ਸਾਡਾ ਮਤ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਇਕਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਪਲਮ੍ਭਤ੍ਵਂ ਯਦ੍ ਗਤਂ ਨष੍ਟਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਅਨ੍ਯਸ੍ ਤਰ੍ਹਿ ਭਵੇਨ੍ ਨਾਸ਼ẖ ਕੀਦृਸ਼ẖ ਕਿਲ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਖਾਲੀਪਣ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਨਾ-ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਜੋ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਚਮੁਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਨष੍ਟਂ ਭੂਯਸ੍ ਤਦ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਇਤਿ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ऽਤ੍ਰ ਕਃ । ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਤੇਨੇਦਂ ਪੁਨਰ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੇ ਜੋ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਉਹ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਜੋ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਮਧ੍ਯੋਦ੍ਯਦੁਤ੍ਸੇਧਫਲਾਦ੍ਯਵਯਵੈਕਿਕਾ । ਆਦਾਹਂ ਬੀਜਸਤ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਕਾਰ, ਉੱਚਾ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਾ, ਵਧਣਾ, ਫਲ ਤੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਹਸਤੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੀਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮੈਕਂ ਯਥਾਦृष੍ਟਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਬੀਜਮ੍ ਏਵੈਕਕਮ੍ ਅਤੋ ਨ ਘਟḫ ਪਟਕਾਰ੍ਯਕृਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਜੋ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਤੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹੀ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਘੜਾ ਜਾਂ ਕਪੜਾ ਆਪਣਾ ਨਤੀਜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਨਾਮ੍ਨਿ ਭੇਦੋ ਨ ਵਸ੍ਤੁਨਿ । ਪਰਮਾਰ੍ਥਮਯੇ ਤੇਨ ਵਿਵਾਦੇਨ ਕਿਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਨਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਚਾਰਤਃ । ਵ੍ਯੋਮਾਭਂ ਬੋਧਤਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਿਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਇਹ ਸੁੱਧ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਜਾਂ ਅੰਤ ਦੇ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਸਚਾਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਯਥੈਤਨ੍ ਨਾਨੁਭੂਤਂ ਸਦ੍ ਯਥੈਤਨ੍ ਨਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਯਥੈਤਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੁਣ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤ ਉਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ । ਆਮਹਾਦੇਵਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਕਰ੍ਮਣਿ
ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੱਕ—
ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤੇ ਕਾਲੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਕਲਿਤਸ੍ਥਿਤੌ । ਵਾਯਾਵ੍ ਅਪਿ ਕ੍ਵਾਪਿ ਗਤੇ ਤੇਜਸ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਤੇ
ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਵੀ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਤਮਸ੍ਯ੍ ਉਪਗਤੇ ਧ੍ਵਂਸਂ ਵਾਰ੍ਯਾਦੌ ਸੁਚਿਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਅਲਮ੍ ਅਨ੍ਤਮ੍ ਅਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਸਞ੍ਚਯੇ
ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਮ-ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਬੋਧਾਤ੍ਮ ਸਦ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਬੋਧ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਬੋਧ੍ਯਂ ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮਲਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਤਾਂ ਸਫ਼, ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਚੇਤਨ ਹੈ।
ਅਵਾਚ੍ਯਮ੍ ਅਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ ਅਨਾਮਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਦ੍ ਅਸਚ੍ ਚ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਉਹ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀਦੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲ, ਖਾਲੀ, ਮੌਜੂਦ ਤੇ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ।
ਤਨ੍ ਨ ਵਾਯੁਰ੍ ਨ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਨ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿ ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕਮ੍ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਥ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮ ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਂ ਨਭਃ
ਉਹ ਨਾ ਹਵਾ ਹੈ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ, ਨਾ ਖਾਲੀ; ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲ ਹੈ; ਕੁਝ ਹੋਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਿਦਾ ਤਤ੍ਪਦਸ੍ਥੇਨ ਤਨ੍ ਮੁਕ੍ਤੇਨਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਅਨ੍ਯੈẖ ਕੇਵਲਮ੍ ਆਮ੍ਨਾਤੈਰ੍ ਆਗਮੈਰ੍ ਏਵ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਨੇ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਜਾਂ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕਾਲੋ ਨ ਤਮੋ ਨਾਤ੍ਮਾ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਦੇਸ਼ਦਿਕ੍ । ਨ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਏਤਯੋਰ੍ ਨਾਨ੍ਤੋ ਨ ਬੋਧੋ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਬੋਧਿਤਮ੍
ਉੱਥੇ ਨਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਆਪਾ, ਨਾ ਹੋਣਾ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਨਾ ਅਗਿਆਨ।
ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਂ ਚ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਬੋਧਪਾਰਗੈਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਂਸਾਰਵਿਸਰੈḫ ਪਰਾਂ ਭੂਮਿਮ੍ ਉਪਾਗਤੈਃ
ਇਹ ਕੁਝ ਐਸਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧਾ ਮਯੈਤੇ ਤੁ ਯੇ ऽਰ੍ਥਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ऽਤ੍ਰ ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਅਸ੍ਮਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦ੍ਯਾਸ੍ ਸੋਮ੍ਯਾਮ੍ਬੋਧੇਰ੍ ਇਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਇਥੇ ਨਕਾਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ।
ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਤਥਾ ਯਥਾ । ਅਨੁਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਮਹਾਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਵਿਵਿਧਾਸ੍ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਥੰਮ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਡੋਲ ਖੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਉਥੇ ਜਿਵੇਂ ਦੇ ਤਿਵੇਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਨ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਅਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮ ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਅਤਦ੍ ਏਵ ਚ
ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਮੌਜੂਦ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹਨ; ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਪਦਂ ਯਥੈਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਯਥਾਵਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰੈਕਪਰਿਣਾਮਿਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਮਯੇ ਜਾਤੇ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਰਹਿਤਂ ਪਦਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਪਰਿਪੂਰ੍ਣਂ ਚ ਤਦ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਲਤ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੀ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਹਾਲਤ ਵਜੋਂ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ।