ਸਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧੌ ਵਿਲੀਨਾਯਾਂ ਜਗਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ । ਜਲਦੀਪਾਂਸ਼ੁਜਾਲਾਭਮ੍ ਅਪਿਣ੍ਡਾਤ੍ਮਾਮ੍ਬਰਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਮਨ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ, ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਰਗਾ, ਇਕ ਜਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਖ਼ਾਲੀ ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਗਤੋ ऽਵਸ੍ਤੁਨਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਚਿਤ੍ਤਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਨੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰੂਪਾ ਸ੍ਵਦਨਭਾਵਨਾ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਖ਼ਾਲੀਅਤ ਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਗਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਆਪ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਤਤ੍ਰੋਪਾਦੇਯਤਾ ਕੁਤਃ । ਕੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨਹੇਮਾਭਿਗਮ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਾ ਸੋਨਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ ਇਵ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾਦ੍ ਰਸੋ ਦृਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਦਸ਼ਾਦੋषਗ੍ਰਨ੍ਥਿਚ੍ਛੇਦḫ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨੀਰਸਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਨੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਾਹਙ੍ਕृਤਿẖ ਕृਤੀ । ਵੀਤਰਾਗੋ ਨਿਰਾਯਾਸਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਬੁਦ੍ਧਧੀਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਰਕਤ, ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਜਾਗਰੂਕ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰਸੇ ਨੀਰਸਤਾਂ ਯਾਤੇ ਵਾਸਨਾ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ । ਸ਼ਿਖਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਲੀਨਾਯਾਂ ਪ੍ਰਦੀਪਸ੍ਯਾਂਸ਼ਵੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਰਸ ਵਿਚੋਂ ਰਸ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੀ ਗਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਮਿਟ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬੋਧਾਦ੍ ਦੀਪਾਂਸ਼ੁਜਾਲਾਭਮ੍ ਅਘਨਂ ਵ੍ਯੋਮ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰੂਪਂ ਜਗਤ੍ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਂ ਯਥਾ
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਚਾਨਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ, ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਨੈਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨ ਚ ਵੇਦਨਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਪਰਿਣਾਮੇਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਤ੍ ਪਦਮ੍
ਉਹ ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਨਾ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ, ਨਾ ਖਾਲੀਪਣ ਨੂੰ, ਨਾ ਜਾਣਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ। ਪੂਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਨਾਤ੍ਮਾ ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਚ ਨ ਜਗਤ੍ ਕਲਨਾ ਨ ਚ । ਨ ਚਿਤ੍ਤਦृਸ਼੍ਯੋਦਯਧੀਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਤਿ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਆਪ ਹੈ, ਨਾ ਖਾਲੀਪਣ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਝਲਕ, ਨਾ ਮਨ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ—ਉਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮ੍ਯਾਦਿਤਾਜ੍ਞਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ । ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ਼ੂਨ੍ਯੈਵ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਪਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਖਾਲੀਪਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਕਸਮਾਧਾਨਸ੍ ਸੋਮ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯੋਮਨਿਰ੍ਮਲਃ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਪਗਤਾਸਙ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਥਿਤ ਏਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਸਮਃ
ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਲਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤਮਨਾ ਮੌਨੀ ਨਿਰੋਧਪਦਵੀਂ ਗਤਃ । ਤੀਰ੍ਣਸ੍ ਸਂਸਾਰਜਲਧੇẖ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਮ੍ ਆਗਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਨ ਠਹਿਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਰੋਕ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਤਨੁਭੁਵਨਗਗਨਗਿਰਿਗਣਕਰਣਪਰਂ ਪਰਮਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ । ਵਿਗਲਤਿ ਗਲਿਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕਲਮ੍ ਇਦਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਪਿ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਗਿਆਨਤਾ—ਜੋ ਸਰੀਰ, ਸੰਸਾਰ, ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦੀ ਹੈ—ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਰਾਨ੍ਤẖਕਰਣੋ ਗਲਿਤਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਸਾਰਮਯਃ । ਪਰਮਸ਼ਮਾਮृਤਤृਪ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਰਾਵਰਣਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਖਰਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਪਰਦੇ ਦੇ, ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧੋ ਜਗਦ੍ ਇਵਾਭਾਤਿ ਮੁਨੇ ਯੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਹੇ । ਤਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕ੍ਰਮਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਭੂਯੋ ऽਬੋਧਨਿਵृਤ੍ਤਯੇ
ਹੇ ਮুনি, ਜਿਸ ਬੋਧ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਤੂੰ ਫੇਰ-ਫੇਰ ਦੱਸ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੇਵ ਵਿਮੂਢਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਦृष੍ਟੌ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਚੇਤਸਿ । ਯਨ੍ ਨ ਦृष੍ਟਂ ਨ ਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤੇ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲ੍ਪਤਰਸ੍ਮृਤੇਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਯਾਦ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਵ੍ਯḫ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਏਵ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਨ ਦृष੍ਟਿਵਿषਯਂ ਵਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍
ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਰਥ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਭਵ੍ਯਾਨੁष੍ਠਾਨਨਿष੍ਠਸ੍ ਸਞ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੈਕਮਨਾ ਮੁਨਿਃ । ਭੂਤ੍ਵੋਪਦੇਸ਼ਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼ृਣੁ ਸ਼੍ਰਵਣਭੂषਣਮ੍
ਜੋ ਉੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰੀਤ 'ਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ 'ਤੇ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮুনি—ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ, ਜੋ ਕੰਨ ਲਈ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ।
ਇਯਂ ਦृਸ਼੍ਯਭਰਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਨਨ੍ਵ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਯੋਚ੍ਯਤੇ । ਵਸ੍ਤੁਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨੈषਾ ਤਾਪਨਦ੍ਯਾਂ ਯਥਾ ਪਯਃ
ਇਹ ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰ ਦੀ ਭੁਲ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਉਪਦੇਸ਼੍ਯੋਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍ ਏਨਾਂ ਮਦੁਪਰੋਧਤਃ । ਸਤ੍ਯਾਮ੍ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਾਵਦ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍ ਇਦਮ੍
ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ, ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ; ਇਕ ਪਲ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸੁਣੋ।
ਕੁਤ ਏषਾ ਕਥਂ ਚੇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਅਨੁਦਾਹਰਨ੍ । ਨੇਦਮ੍ ਏषਾ ਨ ਚਾਸ੍ਤੀਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਬੋਧਤਃ
ਜੇ ਤੂੰ 'ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ?' ਜਾਂ 'ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?' ਵਰਗੇ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਅਸਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ 'ਇਹ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।'
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਾਢ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜਗਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਿਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਭਾਗਵਿਭਾਗਾਤ੍ਮਾ ਨਾਸ਼ੋ ऽਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਵਾਰਿਤਃ । ਬਿਨ੍ਦੁਨਾ ਬਿਨ੍ਦੁਨਾਮ੍ਭੋਧੇਰ੍ ਉਦ੍ਧृਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਹਿ ਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਜੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਵੰਡਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਪੱਕਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਠਾਈ ਇਕ ਬੂੰਦ ਆਖ਼ਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਨਾਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵਤਃ । ਨਾਨਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਨ ਚੈਤਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਕਰਕੇ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਅੰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਤਿਤਵ, ਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਮਦਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਇਵ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਇਤਿ ਨਾਸ੍ਮਾਸੁ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਦੇਹਾਵਜ੍ਞਾਨਤੋ ऽਸ੍ਮਾਕਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਸਾਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਂਗ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਤਿ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸੈਵਾਨ੍ਯੈਵ ਨਵੈਵ ਵਾ । ਇਤ੍ਥਂ ਭਵੇਤ੍ ਸਮੁਚਿਤਂ ਕृਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਨਵੀਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸੈਵੈਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਸਮੁਲ੍ਲੇਖਂ ਕਥਂ ਨष੍ਟਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਃ । ਤਦ੍ਰੂਪਾਨ੍ਯੇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਨੁਭੂਤਾਰ੍ਥਗਾ ਵਯਮ੍
ਜੋ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਉਸ ਬਾਰੇ 'ਇਹ ਓਹੀ ਹੈ' ਕਿਵੇਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।
ਸੈਵ ਵ੍ਯੋਮਤਯੈਵਾਸੀਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ ਸੈਵ ਸਾ ਕਥਮ੍ । ਤਥੈਵ ਵ੍ਯੋਮਸਂਸ੍ਥਾ ਚੇਨ੍ ਨਾਸ਼ਂ ਤਰ੍ਹਿ ਨ ਸਾ ਗਤਾ
'ਇਹ ਓਹੀ ਸੀ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੀ' ਕਹਿਣਾ ਸਚ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਓਹੀ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੂਰ ਗਿਆ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਯੋਰ੍ ਏਕਰੂਪਤੈਵਂ ਯਦਾ ਤਦਾ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾਭਾਵਾਦ੍ ਐਕ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਮਦਾਗਮਃ
ਜਦੋਂ ਕਾਰਣ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਕੋ ਹੀ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਾਰਣ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਗਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ; ਸਾਡਾ ਮਤ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਇਕਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਪਲਮ੍ਭਤ੍ਵਂ ਯਦ੍ ਗਤਂ ਨष੍ਟਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਅਨ੍ਯਸ੍ ਤਰ੍ਹਿ ਭਵੇਨ੍ ਨਾਸ਼ẖ ਕੀਦृਸ਼ẖ ਕਿਲ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਖਾਲੀਪਣ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਨਾ-ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਜੋ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਚਮੁਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?