ਬੋਧਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰੂਪਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾਦਿਤਾ ਭਾਤਿ ਪਿਣ੍ਡਬਨ੍ਧẖ ਕਿਲਾਤ੍ਰ ਕਃ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੁਨੀਆ, ਮਨ ਆਦਿ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਬੰਧਨ ਹੈ?
ਬੋਧਬੋਧਨਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਇਵੋਦਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਙ੍ਗਤਂ ਬੋਧਾਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਕਾਸ੍ਤਿਤਾ
ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਬੰਧਨ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਹਕੀਕਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਜਹਾਤਿ ਪਿਣ੍ਡਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਬੋਧਤਃ । ਪਰਾਂ ਪੇਲਵਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਹੇਮ ਦ੍ਰੁਤਮ੍ ਇਵਾਗ੍ਨਿਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਠੋਸਤਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਗਤ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗਾੜ੍ਹੀਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਖਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਸ੍ਥਿਤੋ ਬੋਧ ਏਵ ਘਨਤਾਮ੍ ਏष ਗਚ੍ਛਤਿ । ਵਿਨੈਵ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤੌ ਵਿਨਿਰ੍ਮਾਯ ਹੇਮਵਤ੍
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਗਾੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਜਦ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਵਿਚਾਰੇਣ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਭੇ ਪੇਲਵੇ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣੇ ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲੇ ਇਵੈਤਿ ਤਨੁਤਾਂ ਰਸਃ
ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗਾ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਪਤਝੜ ਦੇ ਰਸ ਵਾਂਗ ਪਤਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਾਂ ਪੇਲਵਤਾਂ ਯਾਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਅਪਿ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਾ ਇਵ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਨ ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਵਿਵੇਕਿਨਃ
ਦਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਾਂ ਭਾਵੇਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਕ੍ਵ ਕਿਲ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿẖ ਕ੍ਵੈਤਦ੍ ਵਿषਯਵੇਦਨਮ੍ । ਸੁषੁਪ੍ਤਜਾਗ੍ਰਤੋਰ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਕ੍ਵ ਚ੍ਛਾਯਾਤਪਯੋẖ ਕ੍ਵ ਵਾ
ਅੰਦਰਲੀ ਆਰਾਮ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਸੁੱਤਿਆਂ ਤੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਇੱਕਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਛਾਂ ਤੇ ਧੁੱਪ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਦਸ਼ਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਅਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿष੍ਠਤਾ । ਕਥਂ ਸਦਸਤੋਰ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਨੋਰ੍ ਭਵੇਤ੍
ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹਾਲਤ ਭਟਕਾਵਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਜਾਣਾ ਭਟਕਾਵਾ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ, ਜਾਂ ਭਟਕੇ ਤੇ ਅਭਟਕੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇੱਕਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਜਗਤੀਹ ਪਦਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ੍ ਸਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਟਕਣ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸੋਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ऽਸਤ੍ਯਾਨਿ ਕਥਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮਹਾਮਤੇਃ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਜਲਾਨੀਵ ਦृਸ਼੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਪੁਰਸ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਝੂਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਸੇ ਅਕਲ ਘੱਟ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਬੁਝਾ ਸਕਦਾ।
ਸਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧੌ ਵਿਲੀਨਾਯਾਂ ਜਗਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ । ਜਲਦੀਪਾਂਸ਼ੁਜਾਲਾਭਮ੍ ਅਪਿਣ੍ਡਾਤ੍ਮਾਮ੍ਬਰਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਮਨ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ, ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਰਗਾ, ਇਕ ਜਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਖ਼ਾਲੀ ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਗਤੋ ऽਵਸ੍ਤੁਨਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਚਿਤ੍ਤਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਨੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰੂਪਾ ਸ੍ਵਦਨਭਾਵਨਾ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਖ਼ਾਲੀਅਤ ਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਗਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਆਪ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਤਤ੍ਰੋਪਾਦੇਯਤਾ ਕੁਤਃ । ਕੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨਹੇਮਾਭਿਗਮ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਾ ਸੋਨਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ ਇਵ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾਦ੍ ਰਸੋ ਦृਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਦਸ਼ਾਦੋषਗ੍ਰਨ੍ਥਿਚ੍ਛੇਦḫ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨੀਰਸਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਨੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਾਹਙ੍ਕृਤਿẖ ਕृਤੀ । ਵੀਤਰਾਗੋ ਨਿਰਾਯਾਸਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਬੁਦ੍ਧਧੀਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਰਕਤ, ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਜਾਗਰੂਕ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰਸੇ ਨੀਰਸਤਾਂ ਯਾਤੇ ਵਾਸਨਾ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ । ਸ਼ਿਖਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਲੀਨਾਯਾਂ ਪ੍ਰਦੀਪਸ੍ਯਾਂਸ਼ਵੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਰਸ ਵਿਚੋਂ ਰਸ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੀ ਗਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਮਿਟ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬੋਧਾਦ੍ ਦੀਪਾਂਸ਼ੁਜਾਲਾਭਮ੍ ਅਘਨਂ ਵ੍ਯੋਮ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰੂਪਂ ਜਗਤ੍ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਂ ਯਥਾ
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਚਾਨਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ, ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਨੈਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨ ਚ ਵੇਦਨਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਪਰਿਣਾਮੇਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਤ੍ ਪਦਮ੍
ਉਹ ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਨਾ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ, ਨਾ ਖਾਲੀਪਣ ਨੂੰ, ਨਾ ਜਾਣਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ। ਪੂਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਨਾਤ੍ਮਾ ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਚ ਨ ਜਗਤ੍ ਕਲਨਾ ਨ ਚ । ਨ ਚਿਤ੍ਤਦृਸ਼੍ਯੋਦਯਧੀਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਤਿ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਆਪ ਹੈ, ਨਾ ਖਾਲੀਪਣ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਝਲਕ, ਨਾ ਮਨ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ—ਉਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮ੍ਯਾਦਿਤਾਜ੍ਞਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ । ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ਼ੂਨ੍ਯੈਵ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਪਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਖਾਲੀਪਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਕਸਮਾਧਾਨਸ੍ ਸੋਮ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯੋਮਨਿਰ੍ਮਲਃ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਪਗਤਾਸਙ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਥਿਤ ਏਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਸਮਃ
ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਲਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤਮਨਾ ਮੌਨੀ ਨਿਰੋਧਪਦਵੀਂ ਗਤਃ । ਤੀਰ੍ਣਸ੍ ਸਂਸਾਰਜਲਧੇẖ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਮ੍ ਆਗਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਨ ਠਹਿਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਰੋਕ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਤਨੁਭੁਵਨਗਗਨਗਿਰਿਗਣਕਰਣਪਰਂ ਪਰਮਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ । ਵਿਗਲਤਿ ਗਲਿਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕਲਮ੍ ਇਦਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਪਿ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਗਿਆਨਤਾ—ਜੋ ਸਰੀਰ, ਸੰਸਾਰ, ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦੀ ਹੈ—ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਰਾਨ੍ਤẖਕਰਣੋ ਗਲਿਤਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਸਾਰਮਯਃ । ਪਰਮਸ਼ਮਾਮृਤਤृਪ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਰਾਵਰਣਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਖਰਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਪਰਦੇ ਦੇ, ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧੋ ਜਗਦ੍ ਇਵਾਭਾਤਿ ਮੁਨੇ ਯੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਹੇ । ਤਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕ੍ਰਮਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਭੂਯੋ ऽਬੋਧਨਿਵृਤ੍ਤਯੇ
ਹੇ ਮুনি, ਜਿਸ ਬੋਧ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਤੂੰ ਫੇਰ-ਫੇਰ ਦੱਸ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੇਵ ਵਿਮੂਢਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਦृष੍ਟੌ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਚੇਤਸਿ । ਯਨ੍ ਨ ਦृष੍ਟਂ ਨ ਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤੇ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲ੍ਪਤਰਸ੍ਮृਤੇਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਯਾਦ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਵ੍ਯḫ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਏਵ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਨ ਦृष੍ਟਿਵਿषਯਂ ਵਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍
ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਰਥ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਭਵ੍ਯਾਨੁष੍ਠਾਨਨਿष੍ਠਸ੍ ਸਞ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੈਕਮਨਾ ਮੁਨਿਃ । ਭੂਤ੍ਵੋਪਦੇਸ਼ਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼ृਣੁ ਸ਼੍ਰਵਣਭੂषਣਮ੍
ਜੋ ਉੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰੀਤ 'ਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ 'ਤੇ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮুনি—ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ, ਜੋ ਕੰਨ ਲਈ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ।
ਇਯਂ ਦृਸ਼੍ਯਭਰਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਨਨ੍ਵ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਯੋਚ੍ਯਤੇ । ਵਸ੍ਤੁਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨੈषਾ ਤਾਪਨਦ੍ਯਾਂ ਯਥਾ ਪਯਃ
ਇਹ ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰ ਦੀ ਭੁਲ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਉਪਦੇਸ਼੍ਯੋਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍ ਏਨਾਂ ਮਦੁਪਰੋਧਤਃ । ਸਤ੍ਯਾਮ੍ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਾਵਦ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍ ਇਦਮ੍
ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ, ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ; ਇਕ ਪਲ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸੁਣੋ।