ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤਾਦਿਸਂਯੁਤਮ੍ । ਸਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਯੈਤਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਸਤੂ ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੌਜੂਦ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਦੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਵਿਦੇਹਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਦਾ ਤਦਾ । ਮਨ੍ਯੇ ਤੇ ਸਰ੍ਗਤਾਮ੍ ਏਵ ਗਤਾ ਵੇਦ੍ਯਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮੁਕਤ ਜੀਵ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਚੇਤ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ ਤਤ੍ ਤਤ੍ਤਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤੁ ਤੇ । ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਜੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲਤਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣ; ਪਰ ਜਿੱਥੇ 'ਤਿੰਨ ਲੋਕ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ—
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕਤਾਂ ਯਾਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਧੀਃ ਕੁਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨੋ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾ ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਾਰ੍ਥਕਲ੍ਪਨਾ
ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, 'ਬ੍ਰਹਮ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਉਥੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਜਗਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਅਨਨ੍ਯਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਾਵਬੋਧਿਨਃ
ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਗਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ—ਇਕ ਰੂਪ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ।
ਯਥਾ ਹਿ ਹੇਮਕਟਕੇ ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਪਿ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਾਮ ऋਤੇ ਨਿਰ੍ਮਲਹਾਟਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਸਮੇਂ, ਕਦੇ ਵੀ 'ਕੜ੍ਹੀ' ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ, ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਜਲਾਦ੍ ऋਤੇ ਪਯੋਵੀਚੌ ਨਾਹਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਵੀਚਿਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ੈਰ੍ ਦृष੍ਟਂ ਯਤ੍ ਤੁ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਤ੍ਰ ਹਿ
ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਲਹਿਰ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਤ੍ਵਂ ਪਵਨਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ । ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਏਵ ਸਦਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਜਗਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ 'ਹਿਲਚਲ' ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਵਾ ਸਦਾ ਹੀ ਹਿਲਚਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਸ੍ ਤਾਪ ਏਵ ਮਰੌ ਜਲਮ੍ । ਤੇਜ ਏਵ ਯਥਾਲੋਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਾਲੀਪਣ ਹੈ, ਮਰੂਥਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਗਰਮੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਮਿਆਦ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਜਗਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਤਾ । ਯਯੋਦੇਤਿ ਮੁਨੇ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਾਂ ਮਮੋਪਦਿਸ਼ੋਤ੍ਤਮਾਮ੍
ਹੇ ਮুনি, ਦੱਸ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਪੂਰਨ ਅਭਾਵ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਸਿਖਾ।
ਮਿਥਸ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਯੋਰ੍ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਯੋਰ੍ ਏਕਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਦ੍ਵਯਾਭਾਵੇ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਯਾਤੇ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਭਾਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਿਰਵਾਣ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਜਗਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਨੁਦ੍ਭਵੋ ਯਥਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚੇਤ੍ਥਂ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਂ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਵਦ ਮੇ ਤਥਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਜਗਤ, ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਯੈਤਜ੍ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਥਮ੍ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਏਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤੁ ਮੁਨੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਨ ਸਾਧ੍ਯਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਮুনি, ਜਦ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।
ਬਹੁਕਾਲਮ੍ ਇਯਂ ਰੂਢਾ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਵਿषੂਚਿਕਾ । ਨੂਨਂ ਵਿਚਾਰਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨਿਰ੍ਮੂਲਮ੍ ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੈਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਪਰ ਖੋਜ ਦੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਝਗਿਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਸਮਪ੍ਰਯਤਨੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਰੌ ਸਮਾਰੋਹਾਵਰੋਹਣੇ
ਇਹ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਉਤਰਨ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਵੱਲੋਂ ਬਰਾਬਰ ਮਿਹਨਤ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨ੍ਯਾਯੋਪਪਤ੍ਤਿਭਿਃ । ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਯਥਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ ਤਥੇਦਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸ਼ृਣੁ
ਇਸ ਲਈ ਅਭਿਆਸ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਵਦਾਮ੍ਯ੍ ਆਖ੍ਯਾਯਿਕਾਂ ਰਾਮ ਯਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਬੋਧਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਤਾਂ ਚੇਚ੍ ਛृਣੋषਿ ਤਤ੍ ਸਾਧੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵਾਸਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਹੈ; ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਅਥੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਪ੍ਰਕਰਣਂ ਮਯੇਦਂ ਤਵ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਯਃ ਕਿਲੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਤੇਨ ਮੁਕ੍ਤੇਨ ਭੂਯਤੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਯਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਜਾਤੈਵ ਖਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਇਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਪ੍ਰਕਰਣੇ ਕਥ੍ਯਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਯਾਧੁਨਾ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਜਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤਿ ਅਜਨਮ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰਾਢ੍ਯਂ ਸਸੁਰਾਸੁਰਕਿਨ੍ਨਰਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ, ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਅਤੇ ਕਿਨਨਰ ਸਮੇਤ—
ਤਨ੍ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਦਿਪਰਿਣਾਮਿਨਿ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਂ ਚ ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਾਤਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਦਰ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਦਿੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਸ੍ਤਿਮਿਤਗਮ੍ਭੀਰਂ ਨ ਤੇਜੋ ਨ ਤਮਸ੍ ਤਤਮ੍ । ਅਨਾਖ੍ਯਮ੍ ਅਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ; ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਨਾਮੀ ਹੈ, ਨਾ ਪ੍ਰਗਟ, ਉਹੀ ਇਕੱਲਾ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨਾਪਿ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਨ ਚ ਭੂਤਪਦਾਰ੍ਥੌਘੋ ਯਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਨਾ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ; ਨਾ ਹੀ ਭੂਤਾਂ ਜਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ਮ ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਤਰਾਕ੍ਰ੍ਟਿ । ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਦਸਨ੍ ਨਾਭਾਵੋ ਭਵਨਂ ਨ ਚ
ਉਹ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਹੈ; ਨਾ ਉਹ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ, ਨਾ ਦੋਹਾਂ, ਨਾ ਅਭਾਵ, ਨਾ ਕੋਈ ਥਾਂ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਚੇਤ੍ਯਰਹਿਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਅਨਾਧਿ ਨਿਰਾਮਯਮ੍
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ, ਅਨੰਤ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਸੁਭ ਹੈ; ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਅੰਤ, ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਤਿ ਦृष੍ਟਿਮੌਕ੍ਤਿਕਹਂਸਵਤ੍ । ਯਸ਼੍ ਚੇਦਂ ਯਸ਼੍ ਚ ਨੈਵੇਦਂ ਦੇਵਸ੍ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਃ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਤੇ ਹੰਸ; ਜੋ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੀ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੱਤ ਤੇ ਅਸੱਤ ਦੋਵੇਂ ਸਰੂਪ ਹਨ।
ਅਕਰ੍ਣਜਿਹ੍ਵੋ ऽਨਾਸਾਤ੍ਵਙ੍ਨੇਤ੍ਰਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਯਸ਼੍ ਸ਼ृਣੋਤ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਵਾਦਯਤਿ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਸਦੇ ਨਾ ਕੰਨ ਹਨ, ਨਾ ਜੀਭ, ਨਾ ਨੱਕ, ਨਾ ਚਮੜੀ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਣਦਾ, ਚੱਖਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਛੁਹਦਾ ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਸਦਸਦ੍ਰੂਪਂ ਯੇਨਾਲੋਕੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਗਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਖਰੂਪਂ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਉਹੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੱਤ ਤੇ ਅਸੱਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ-ਰਹਿਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੁੱਖੀ ਹੈ ਤੇ ਰੰਗ-ਰਹਿਤ, ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਧੋਨ੍ਮੀਲਿਤਦृਗ੍ ਭ੍ਰੂਭੂਮਧ੍ਯਤਾਰਕਵਜ੍ ਜਗਤ੍ । ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮੈਵ ਸਦਾਭਾਸਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਯੋ ऽਭਿਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਅੱਧ-ਖੁੱਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਭਰੋ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ, ਆਪਣਾ ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ ਸਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਤ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਵਿਭੋਃ ਕਾਰਣਂ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਵਤ੍ । ਯਸ੍ਯੇਦਂ ਚ ਜਗਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਰਙ੍ਗੌਘ ਇਵਾਮ੍ਭਸਃ
ਜਿਸ ਲਈ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ।