ਜ੍ਞੇਨਾਮਲਪਦਸ੍ਥੇਨ ਦੀਪੇਨੇਵ ਨ ਚੇਤ੍ਯਤੇ । ਤਮੋ ਹਾਰ੍ਦਂ ਯਥਾ ਬਾਹ੍ਯਂ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਭਯਾਦਿਵਤ੍
ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਲ ਦੀ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਹਰਲਾ ਚਿਰਾਗ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਲਾਲਚ, ਵੈਰ ਜਾਂ ਡਰ ਨੂੰ।
ਰਜੋਰਹਿਤਸਰ੍ਵਾਸ਼ਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਰਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਅਸਮ੍ਭਵਤ੍ਤਮੋਰੂਪਂ ਪ੍ਰਣਮੇਤ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞਭਾਸ੍ਕਰਮ੍
ਉਸ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਵ ਤੋਂ ਉਪਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਧੂੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਆ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਭੇਦਪ੍ਰਵਿਲਯੇ ਜਾਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਾਦृਸ਼੍ਯਤਾਂ ਗਤੇ । ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿḫ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਬੋਧਸ੍ਯ ਨ ਵਾਗ੍ਗੋਚਰਮ੍ ਏਤਿ ਸਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਫਰਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਗਰਤ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਹ ਹਾਲਤ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ।
ਦਦਾਤ੍ਯ੍ ਏਤਨ੍ਮਯਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਅਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ਪਰਮਯਾ ਚਿਰਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਾਦਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਇਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ਲੰਬੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਈਸ਼੍ਵਰẖ ਕੋ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਥਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯਤੇ । ਏਤਨ੍ ਮੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ।
ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਨ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਦੂਰੇ ਨ ਚ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਃ । ਮਹਾਬੋਧਮਯੈਕਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਸਃ । ਸੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਮਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਸ ਸਭ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਮਾḫ ਪ੍ਰਤੀਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਲਯਵਿਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਅਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਤੋ ਗਤਯḫ ਪਵਨਾਦ੍ ਇਵ
ਇਸ ਲਈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵਿਨਾਸ਼ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀਆਂ ਇਹ ਹਾਲਤਾਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਤੋਂ ਹਿਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਿਸ਼ਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਃ । ਯਥਾਭਿਮਤਦਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਤੋ ਭੂਤਜਾਤਯਃ
ਸਭ ਜੀਵ, ਚਾਹੇ ਥਿਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ, ਲਗਾਤਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਬਹੂਨ੍ਯ੍ ਏष ਜਨ੍ਮਾਨਿ ਯਥਾਭਿਮਤਯੇਚ੍ਛਯਾ । ਯਦਾ ਸਮ੍ਪੂਜਿਤਸ੍ ਤੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਚਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ ਸਨ੍ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਬੋਧਾਯ ਪ੍ਰੇਰਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਦੂਤਂ ਪੂਤਂ ਸ਼ੁਭੇਹਿਤੈਃ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੂਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਦੇ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਪਰਮੇਸ਼ੇਨ ਕੋ ਦੂਤḫ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਤੇ ਮੁਨੇ । ਸ ਦੂਤੋ ਬੋਧਨਂ ਚਾਪਿ ਕਰੋਤਿ ਵਦ ਮੇ ਕਥਮ੍
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਵਲੋਂ ਕਿਹੜਾ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ? ਦੱਸੋ, ਉਹ ਦੂਤ ਕਿਵੇਂ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮਸਮ੍ਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਦੂਤੋ ਵਿਵੇਕੋ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ । ਹृਦ੍ਗੁਹਾਯਾਂ ਸ ਵਰਦਸ੍ ਤਿष੍ਠਤੀਨ੍ਦੁਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰੇ
ਆਤਮਾ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਦੂਤ 'ਵਿਵੇਕ' ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਧੀਆ ਦਾਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏष ਵਾਸਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਨ੍ਤੁਂ ਬੋਧਯਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਾਰਯਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਵੇਕਿਨਮ੍
ਇਹ ਵਿਵੇਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧਾਤ੍ਮੈषੋ ऽਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮੈਵ ਪਰਮḫ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਅਸ੍ਯੈਵ ਵਾਚਕੋ ਰਾਮ ਪ੍ਰਣਵੋ ਵੇਦਸਮ੍ਮਤਃ
ਇਹ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸਰਵੋਚਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਓਮ' ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਪਹੋਮਤਪੋਦਾਨਪਾਠਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮੈਃ । ਏष ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਰਨਾਗਸੁਰਾਸੁਰੈਃ
ਜਪ, ਹੋਮ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਯੌਰ੍ ਮੂਰ੍ਧਾ ਪृਥਿਵੀ ਪਾਦੌ ਤਾਰਕਾ ਰੋਮਰਾਜਯਃ । ਭੂਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਥੀਨਿ ਹृਦਯਂ ਵ੍ਯੋਮਾਸ੍ਯ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ
ਅਸਮਾਨ ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਪੈਰ ਹਨ, ਤਾਰੇ ਇਸ ਦੇ ਵਾਲ ਹਨ; ਤੱਤ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਸਰਵੋਚਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈष ਚਿਦਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਤਿ ਜਿਘ੍ਰਤਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਤੇਨੈष ਸਰ੍ਵਤੋਲਕ੍ਸ਼੍ਯਕਰਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸ਼ਿਪਾਦਭृਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸੁੰਘਦਾ, ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਦੂਤਮ੍ ਉਦ੍ਬੋਧ੍ਯ ਹਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਪਿਸ਼ਾਚਕਮ੍ । ਆਤ੍ਮਨਾ ਪਦਵੀਂ ਸ੍ਫਾਰਾਂ ਜੀਵẖ ਕਾਮ੍ ਅਪਿ ਨੀਯਤੇ
ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਭੂਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਹ ਤੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪੌਘਾਨ੍ ਵਿਧੂਯਾਨਰ੍ਥਸਙ੍ਕਟਮ੍ । ਪੌਰੁषੇਣਾਤ੍ਮਨੈਵਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯਤਾਮ੍
ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਰਾਜੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਮਨḫਪਿਸ਼ਾਚੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਲ੍ਲੋਲਜਲਦਾਕੁਲੇ । ਸਂਸਾਰਰਾਤ੍ਰਿਤਿਮਿਰੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵਾਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਇਸ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਲੀ ਉਲਝਣ ਭਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਹੈ।
ਅਬੋਧਮਰਣਾਵਰ੍ਤੇ ਕਲ੍ਲੋਲਾਕੁਲਕੋਟਰੇ । ਤृष੍ਣਾਕਲ੍ਲੋਲਤਰਲੇ ਸ੍ਵਮਨਸ਼੍ਚਣ੍ਡਮਾਰੁਤੇ
ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉਡ ਰਿਹਾ ਹੈ—
ਮਹਾਜਡਜਵਾਧਾਰੇ ਸਂਸਾਰਵਿषਮਾਰ੍ਣਵੇ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹਗਹਨੇ ਵਿਵੇਕḫ ਪੋਤਕੋ ਮਹਾਨ੍
ਮਹਾਨ ਮੰਦੇਪਣ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਵਾਲੀ ਘਣੀ ਝਾੜੀ ਵਿਚ, ਵਿਵੇਕ ਹੀ ਵੱਡੀ ਨੌਕਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਥਾਭਿਮਤਪੂਜਨਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਵੇਕਮ੍ ਇਹ ਪਾਵਨਦੂਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ । ਜੀਵਂ ਪਦਂ ਨਯਤਿ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ ਏਕਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪਰਮਾਰ੍ਥਪਰਾਵਬੋਧੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਨਚਾਹੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਤਸੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੀਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੂਲ, ਨਿਰਮਲ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਿਪੁष੍ਟਵਿਵੇਕਾਨਾਂ ਵਾਸਨਾਮਲਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਾਮ੍ । ਮਹਤ੍ਤਾ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਨ੍ਤẖ ਕਾਪ੍ਯ੍ ਅਪੂਰ੍ਵੈਵ ਜਾਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਮੈਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੀਂ, ਅਦਭੁਤ ਮਹਾਨਤਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਔਦਾਰ੍ਯੋਦਾਰਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਮਤਿਂ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਸੁਨ੍ਦਰੀਮ੍ । ਮਹਤਾਂ ਨਾਵਗਾਹਨ੍ਤੇ ਭੁਵਨਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਚੌਦ੍ਹਾਂ ਭੂਮੀਆਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲਦਾਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।
ਚਿਤ੍ਤਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਪ੍ਰਰੂਢੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੇ ਸਤਾਮ੍ । ਬਾਹ੍ਯਞ੍ ਚਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਰਨ੍ਨ੍ ਅਰ੍ਥਗ੍ਰਹੋ ਮੋਹਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਹੇ ਬਾਹਰਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵੀਨ੍ਦੁਵਤ੍ ਤਾਪਜਲਵਤ੍ ਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਵਦ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ । ਵਿਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਵਾਸਨਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯẖ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦੋ ਚੰਦ, ਮਿਰਾਜ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀਆਂ ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਵਾਸਨਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯਸ਼ਮੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਸਾਪ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਥਾ ਮਨੋ ऽਸਚ੍ ਚੇਤ੍ ਤਤਸ੍ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਵਿਵੇਕਿਨਾ
ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਖਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੀ ਮਨ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯਮ੍ ਏਤਤ੍ ਤੁ ਯਾਵਸ੍ਥਾ ਤ੍ਰਯੇਣਾਨੇਨ ਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਸਾਵਸ੍ਥਾ ਪਰਮੋਦਿਤਾ
ਜੋ ਹਾਲਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ—ਵਾਸਨਾ, ਧਾਰਨਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਵਟ—ਉਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖਣੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੇਖਣੀ; ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਹੈ।