ਤਾਵਨ੍ ਨਾਯਾਤਿ ਵੈਵਸ਼੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਾਵਿषਵਿਜृਮ੍ਭਣੈਃ । ਯਾਵਦ੍ ਅਰ੍ਥਮਹਾਨਰ੍ਥੋ ਨ ਕਦਰ੍ਥਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਰ੍ਥ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਲਾਭ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਅਨੁਤ੍ਤਮਸੁਖਂ ਯਸ੍ਮੈ ਚਿਰਾਯ ਪਰਿਰੋਚਤੇ । ਜਰਤ੍ਤृਣਸ਼ਿਖਾਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਸੋ ऽਰ੍ਥਂ ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੁ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਦੇਖੇ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਏ।
ਭੂਰਿਭਾਵਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਜਰਾਮਰਣਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਦੈਨ੍ਯਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਦਾਹਾਨਾਮ੍ ਅਰ੍ਥਸ੍ ਸਾਰ੍ਥਪਤਿਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ, ਤੇ ਦੁਖ ਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਦੀ ਅੱਗ ਲਈ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਕਾਫਲੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤਿ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਜਰਾਮਰਣਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍ । ਅਜਰਾਮਰਤਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਨ੍ਤੋषੋ ऽਸ੍ਤਿ ਰਸਾਯਨਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਤੋਖ ਉਹ ਰਸ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਸਨ੍ਤੋ ਨਨ੍ਦਨੋਦ੍ਯਾਨਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਰ੍ ਅਪ੍ਸਰਸਸ੍ ਸ੍ਮਰਃ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਤਸ੍ ਸਮੁਦਿਤਂ ਸਨ੍ਤੋषਾਮृਤਮ੍ ਏਕਤਃ
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਸੰਤ, ਨੰਦਨ ਬਾਗ, ਚੰਦ, ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
ਸਰਸḫ ਪ੍ਰਾਵृषੇਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਨ੍ਤੋषੇਣੈਤਿ ਪੂਰ੍ਣਤਾਮ੍ । ਗਮ੍ਭੀਰਾਂ ਸ਼ੀਤਲਾਂ ਹृਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਂ ਰਸਸ਼ਾਲਿਨੀਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵਧੀ ਹੋਈ ਬਰਸਾਤ ਝੀਲ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਸੰਤੋਖ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਡੂੰਘਾ, ਠੰਢਾ, ਮਨਭਾਵਨ ਤੇ ਸੁਆਦ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧੁਰ੍ ਓਜਸ੍ਵਿਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਸਨ੍ਤੋषੇਣ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਸੁਪੁष੍ਪਿਤਵਰਾਕਾਰੋ ਵਸਨ੍ਤੇਨੇਵ ਪਾਦਪਃ
ਜੋ ਨੇਕ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਪਾ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਪੂਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਦਪਾਤਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਪਿष੍ਟਕੀਟਵਦ੍ ਈਹਤੇ । ਦੀਨਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਅਰ੍ਥਾਰ੍ਥੀ ਦੁẖਖਾਦ੍ ਦੁẖਖਾਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਜਨ੍
ਜਿਸਦੀ ਸੁਭਾਵ ਉਦਾਸ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਲਾਭ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਰ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਕੀੜਾ ਵਾਂਗ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਲੋਲਵਿਕਲਾẖ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸਮੁਦ੍ਰਪਤਿਤਾ ਇਵ । ਨਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਂ ਵਿਕृਤਾਕृਤਯੋ ऽਰ੍ਥਿਨਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੂਫਾਨੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਟੁੱਟੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਠੀਕ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਸਮ੍ਪਦḫ ਪ੍ਰਮਦਾਸ਼੍ ਚੈਵ ਤਰਙ੍ਗੋਤ੍ਸਙ੍ਗਭਙ੍ਗੁਰਾਃ । ਕਸ੍ ਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਹਿਫਣਚ੍ਛਤ੍ਤ੍ਰਚ੍ਛਾਯਾਸੁ ਰਮਤੇ ਬੁਧਃ
ਧਨ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹਨ; ਸੱਣਪ ਦੇ ਫਣ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸਮਝਦਾਰ ਆਦਮੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਅਰ੍ਥੋਪਾਰ੍ਜਨਰਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਜਾਨਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਕਦਰ੍ਥਨਾਮ੍ । ਯẖ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਪृਹਾਂ ਮੂਢੋ ਨृਪਸ਼ੁਸ੍ ਤਂ ਨ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਜੋ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ-ਪਸ਼ੂ ਹੈ; ਸਮਝਦਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਾ ਕਰੇ।
ਮਨਸੋ ਬਾਹ੍ਯਮ੍ ਆਰਮ੍ਭਮ੍ ਆਨ੍ਤਰਂ ਚ ਲੁਨਾਤਿ ਯਃ । ਸਮਂ ਵੈਤृष੍ਣ੍ਯਦਾਤ੍ਰੇਣ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਦਾਤ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਜਗਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜ੍ਞਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਜ੍ਞੋ ਵਿਦਨ੍ਨ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵ ਯਤ੍ । ਸਤੀਵ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਤਦ੍ ਅਨਭ੍ਯਾਸਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਚਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛਾਇਆ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਆਕਤੀਕਤਾ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਨਿਰ੍ਵੇਦਵਸ਼ਾਦ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਮਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਤੇਨ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਭਾਵੇਨ ਨਿਰਸ੍ਯ ਭੋਗਾਨ੍ ਵੈਤृष੍ਣ੍ਯਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਮਾਰ੍ਥਮ੍ ਏਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਬਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਰਸ-ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਰੂਢੇ ਸਂਸਾਰਨਿਰ੍ਵੇਦੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮੇ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਭਾਵਿਤੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਭੋਗਵੈਤृष੍ਣ੍ਯ ਆਗਤੇ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਬਾ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਸ-ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਜਾਤੇ ਵਿषਯਵੈਰਸ੍ਯੇ ਸਜ੍ਜਨਤ੍ਵੇ ਤਥੋਦਿਤੇ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭੂਤੇ ਹृਦਯੇ ਕਲਿਤੋਦਯੇ
ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਗਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਧਨਾਨਿ ਨਾਭਿਵਾਞ੍ਛ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਮਾਂਸੀਵ ਵਿਵੇਕਿਨਾ । ਤ੍ਯਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਸਂਸ਼ੁष੍ਕਾਮੇਧ੍ਯਪਰ੍ਣਵਤ੍
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਿਹੜਾ ਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਗੰਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨੀਰਾਗਪਾਨ੍ਥਦृष੍ਟ੍ਯੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਾਰਬਨ੍ਧਵਃ । ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਯਥਾਕਾਲਮ੍ ਉਪਚਰ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ ਚ
ਪਤਨੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹ ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਸਂਲਗ੍ਨਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾḫ ਪੁਨḫ ਪੁਨਃ । ਨ ਭੋਗਾ ਅਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਨੂਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਸ੍ਤਯਾ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ।
ਏਕਾਨ੍ਤੇषੁ ਦਿਗਨ੍ਤੇषੁ ਸਰਸ੍ਸੁ ਵਿਪਿਨੇषੁ ਚ । ਉष੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੁਣ੍ਯਦੇਸ਼ੇषੁ ਨਿਜੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਗृਹੇषੁ ਵਾ
ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਥਾਵਾਂ 'ਚ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ, ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜੰਗਲਾਂ 'ਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ—
ਸੁਹृਤ੍ਕੇਲਿਵਿਲਾਸੇषੁ ਸਭੋਦ੍ਯਾਨਾਸ਼ਨਾਦਿषੁ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਤਰ੍ਕਵਿਵਾਦੇषੁ ਨ ਤਥਾਸ੍ਥੀਯਤੇ ਸ੍ਥਿਰਮ੍
ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਖੇਡ-ਮਜ਼ੇ, ਸਭਾ, ਬਾਗ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਚ, ਇੰਨੀ ਪੱਕੀ ਲਗਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ ਦਾਨ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮੇਣ ਮੌਨਿਨਾ । ਜ੍ਞਤੈਵਾਨ੍ਵਿष੍ਯਤੇ ਜ੍ਞੇਨ ਵਿਜ੍ਞਾਨੈਕਾਨ੍ਤਵਾਦਿਨਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚੁੱਪ, ਸ਼ਾਂਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਰੱਜਿਆ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਵਸ਼ਤḫ ਪਰੇ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਪਦੇ । ਨਿਮ੍ਨੇ ऽਮ੍ਭਸੇਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਵਿਵੇਕਿਨਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਜ੍ਞਤੈਵਾਰ੍ਥਤਯੋਦਿਤਾ । ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਭਿਨ੍ਨੋ ऽਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ।
ਨਾਰ੍ਥੋਪਲਬ੍ਧਿਰ੍ ਨੋ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਬੋਧਾਤ੍ਮਤਾਂ ਵਿਨਾ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰਨੁਭੂਤਿਸ੍ਥਮ੍ ਆਹੁਸ੍ ਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜਗਤ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ ਖਾਲੀਪਨ, ਜੇ ਤਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਭਵ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਬੋਧਬੋਧਬੋਧੇਨ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯੋਪਸ਼ਮੇ ਸਤਿ । ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਸਿਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਹੁਸ੍ ਸ੍ਵਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਦਵੈਤ ਤੇ ਏਕਤਾ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵਿਸ਼੍ਰਾਮਵਤਾਮ੍ ਅਮਨਸਾਂ ਸਤਾਮ੍ । ਨ ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਹਿ ਵਿषਯਾḫ ਪਯਾਂਸਿ ਦृषਦਾਮ੍ ਇਵ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਰਸ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਨਿਰੋਧਪਦਮ੍ ਆਪਨ੍ਨੋ ਨਿਰ੍ਮਨਾ ਮੌਨਮਨ੍ਥਰਃ । ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਸ੍ਥਿਤ ਏਵਾਸ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰੇ ਕृਤ ਇਵਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਰੋਕ ਵਾਲਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਹੌਲੀ ਚੁੱਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਮਾਲਕ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਰ੍ਥਰਹਿਤਂ ਮਹਦ੍ ਏਵ ਪਰਾਣੁਵਤ੍ । ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਤ੍ਮ ਹृਦਯਂ ਵੇਦ੍ਯਵੇਦਿਨਃ
ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰਿਕਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਕਿਸੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਹਰ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦਿਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਂਜਗਦੀਹਾਦਿ ਦਿਕ੍ਕਾਲਕਲਨਾਦਿ ਚ । ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਦਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਏਵ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮਾਂ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਾਲੀਪਨ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।