ਸਜ੍ਜਨੋ ਹਿ ਸਮੁਤ੍ਤਾਰ੍ਯ ਵਿਪਦ੍ਭ੍ਯੋ ਨਿਕਟਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਿਯੋਜਯਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਸੁ ਸ੍ਵਾਲੋਕੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ, ਕਿਸੇ ਨੇੜਲੇ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਵਾਦਾਨਵਿਰਤਿḫ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਵਿਵੇਕਿਨੋ ਨਿਜਾਰ੍ਥੇषੁ ਸਨ੍ਤੋषਸ਼੍ ਚੋਪਜਾਯਤੇ
ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਵਾਦਾਨਵਿਰਤਸ੍ ਸਨ੍ਤੋषਾਮृਤਨਿਰ੍ਭਰਃ । ਵਿਵੇਕੀ ਕ੍ਰਮਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦਦਾਤਿ ਕਣਪਿਣ੍ਯਾਕਸ਼ਾਕਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਹਿ ਯਾਚਤੇ । ਤੇਨੈਵਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਸ੍ਵਮਾਂਸਾਨਿ ਦਦਾਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਉਹ ਮੰਗਣ 'ਤੇ ਦਾਣੇ, ਆਟਾ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਆਦਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੂਨਂ ਵਿਰਲਚਿਨ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਵੇਕਮ੍ ਅਨੁਧਾਵਤਾਮ੍ । ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਂ ਲਘੁਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਧਾਵਤਾਮ੍ ਇਵ ਗੋष੍ਪਦਮ੍
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਉੱਪਰ-ਉੱਪਰ ਦੀ ਸੋਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੌੜ ਕੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਰ੍ਥਾਦਾਨਵਿਰਤਿਂ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਆਹਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਵਿਵੇਕੇਨ ਤਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੇष੍ਵ੍ ਅਰਕ੍ਤਤਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਈਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲਤਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਲਾਭਾਂ ਲਈ ਵੀ ਰੁਚੀ ਖਤਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋ ਭੋਗਨਿਰਾਸੇਨ ਸਹ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਨਿਰਾਕृਤਿਃ । ਪਰਮਾਯੈ ਸ੍ਵਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕृਤਿਭਿẖ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਫਿਰ, ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਲਾਭ-ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਦੁẖਖਂ ਨਰਕਕੋਟਿषੁ । ਯਾਦृਸ਼ਂ ਯਾਵਦਾਯੁष੍ਕਮ੍ ਅਰ੍ਥੋਪਾਰ੍ਜਨਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬੇਅੰਤ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਦੌਲਤ ਜੋੜਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਝੰਝਟ ਹੈ।
ਆਸਨੇ ਸ਼ਯਨੇ ਯਾਨੇ ਗਮਨੇ ਰਮਣੇ ऽਰ੍ਜਨੇ । ਆਢ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾਪਰਾ ਏਵ ਨ ਤੁ ਮੂਢਾ ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਤਾਮ੍
ਚਾਹੇ ਬੈਠਣ, ਲੈਟਣ, ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ, ਚਲਣ, ਰਸ ਭੋਗਣ ਜਾਂ ਕਮਾਈ ਕਰਨ—ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਿਰਫ ਮੂਰਖ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।
ਨਨ੍ਵ੍ ਅਰ੍ਥਾ ਵਿਤਤਾਨਰ੍ਥਾਸ੍ ਸਮ੍ਪਦਸ੍ ਸਨ੍ਤਤਾਪਦਃ । ਭੋਗਾ ਭਵਮਹਾਰੋਗਾ ਵਿਪਰੀਤੇਨ ਭਾਵਿਤਾਃ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਹੀ ਬੇਅੰਤ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੀ ਜੜ ਹੈ, ਸਮਪਤੀ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰਸ-ਸੁਖ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ-ਦਿਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਵਨ੍ ਨਾਯਾਤਿ ਵੈਵਸ਼੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਾਵਿषਵਿਜृਮ੍ਭਣੈਃ । ਯਾਵਦ੍ ਅਰ੍ਥਮਹਾਨਰ੍ਥੋ ਨ ਕਦਰ੍ਥਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਰ੍ਥ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਲਾਭ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਅਨੁਤ੍ਤਮਸੁਖਂ ਯਸ੍ਮੈ ਚਿਰਾਯ ਪਰਿਰੋਚਤੇ । ਜਰਤ੍ਤृਣਸ਼ਿਖਾਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਸੋ ऽਰ੍ਥਂ ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੁ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਦੇਖੇ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਏ।
ਭੂਰਿਭਾਵਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਜਰਾਮਰਣਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਦੈਨ੍ਯਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਦਾਹਾਨਾਮ੍ ਅਰ੍ਥਸ੍ ਸਾਰ੍ਥਪਤਿਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ, ਤੇ ਦੁਖ ਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਦੀ ਅੱਗ ਲਈ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਕਾਫਲੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤਿ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਜਰਾਮਰਣਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍ । ਅਜਰਾਮਰਤਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਨ੍ਤੋषੋ ऽਸ੍ਤਿ ਰਸਾਯਨਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਤੋਖ ਉਹ ਰਸ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਸਨ੍ਤੋ ਨਨ੍ਦਨੋਦ੍ਯਾਨਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਰ੍ ਅਪ੍ਸਰਸਸ੍ ਸ੍ਮਰਃ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਤਸ੍ ਸਮੁਦਿਤਂ ਸਨ੍ਤੋषਾਮृਤਮ੍ ਏਕਤਃ
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਸੰਤ, ਨੰਦਨ ਬਾਗ, ਚੰਦ, ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
ਸਰਸḫ ਪ੍ਰਾਵृषੇਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਨ੍ਤੋषੇਣੈਤਿ ਪੂਰ੍ਣਤਾਮ੍ । ਗਮ੍ਭੀਰਾਂ ਸ਼ੀਤਲਾਂ ਹृਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਂ ਰਸਸ਼ਾਲਿਨੀਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵਧੀ ਹੋਈ ਬਰਸਾਤ ਝੀਲ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਸੰਤੋਖ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਡੂੰਘਾ, ਠੰਢਾ, ਮਨਭਾਵਨ ਤੇ ਸੁਆਦ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧੁਰ੍ ਓਜਸ੍ਵਿਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਸਨ੍ਤੋषੇਣ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਸੁਪੁष੍ਪਿਤਵਰਾਕਾਰੋ ਵਸਨ੍ਤੇਨੇਵ ਪਾਦਪਃ
ਜੋ ਨੇਕ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਪਾ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਪੂਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਦਪਾਤਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਪਿष੍ਟਕੀਟਵਦ੍ ਈਹਤੇ । ਦੀਨਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਅਰ੍ਥਾਰ੍ਥੀ ਦੁẖਖਾਦ੍ ਦੁẖਖਾਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਜਨ੍
ਜਿਸਦੀ ਸੁਭਾਵ ਉਦਾਸ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਲਾਭ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਰ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਕੀੜਾ ਵਾਂਗ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਲੋਲਵਿਕਲਾẖ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸਮੁਦ੍ਰਪਤਿਤਾ ਇਵ । ਨਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਂ ਵਿਕृਤਾਕृਤਯੋ ऽਰ੍ਥਿਨਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੂਫਾਨੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਟੁੱਟੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਠੀਕ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਸਮ੍ਪਦḫ ਪ੍ਰਮਦਾਸ਼੍ ਚੈਵ ਤਰਙ੍ਗੋਤ੍ਸਙ੍ਗਭਙ੍ਗੁਰਾਃ । ਕਸ੍ ਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਹਿਫਣਚ੍ਛਤ੍ਤ੍ਰਚ੍ਛਾਯਾਸੁ ਰਮਤੇ ਬੁਧਃ
ਧਨ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹਨ; ਸੱਣਪ ਦੇ ਫਣ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸਮਝਦਾਰ ਆਦਮੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਅਰ੍ਥੋਪਾਰ੍ਜਨਰਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਜਾਨਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਕਦਰ੍ਥਨਾਮ੍ । ਯẖ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਪृਹਾਂ ਮੂਢੋ ਨृਪਸ਼ੁਸ੍ ਤਂ ਨ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਜੋ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ-ਪਸ਼ੂ ਹੈ; ਸਮਝਦਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਾ ਕਰੇ।
ਮਨਸੋ ਬਾਹ੍ਯਮ੍ ਆਰਮ੍ਭਮ੍ ਆਨ੍ਤਰਂ ਚ ਲੁਨਾਤਿ ਯਃ । ਸਮਂ ਵੈਤृष੍ਣ੍ਯਦਾਤ੍ਰੇਣ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਦਾਤ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਜਗਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜ੍ਞਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਜ੍ਞੋ ਵਿਦਨ੍ਨ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵ ਯਤ੍ । ਸਤੀਵ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਤਦ੍ ਅਨਭ੍ਯਾਸਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਚਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛਾਇਆ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਆਕਤੀਕਤਾ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਨਿਰ੍ਵੇਦਵਸ਼ਾਦ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਮਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਤੇਨ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਭਾਵੇਨ ਨਿਰਸ੍ਯ ਭੋਗਾਨ੍ ਵੈਤृष੍ਣ੍ਯਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਮਾਰ੍ਥਮ੍ ਏਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਬਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਰਸ-ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਰੂਢੇ ਸਂਸਾਰਨਿਰ੍ਵੇਦੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮੇ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਭਾਵਿਤੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਭੋਗਵੈਤृष੍ਣ੍ਯ ਆਗਤੇ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਬਾ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਸ-ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਜਾਤੇ ਵਿषਯਵੈਰਸ੍ਯੇ ਸਜ੍ਜਨਤ੍ਵੇ ਤਥੋਦਿਤੇ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭੂਤੇ ਹृਦਯੇ ਕਲਿਤੋਦਯੇ
ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਗਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਧਨਾਨਿ ਨਾਭਿਵਾਞ੍ਛ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਮਾਂਸੀਵ ਵਿਵੇਕਿਨਾ । ਤ੍ਯਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਸਂਸ਼ੁष੍ਕਾਮੇਧ੍ਯਪਰ੍ਣਵਤ੍
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਿਹੜਾ ਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਗੰਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨੀਰਾਗਪਾਨ੍ਥਦृष੍ਟ੍ਯੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਾਰਬਨ੍ਧਵਃ । ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਯਥਾਕਾਲਮ੍ ਉਪਚਰ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ ਚ
ਪਤਨੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹ ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਸਂਲਗ੍ਨਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾḫ ਪੁਨḫ ਪੁਨਃ । ਨ ਭੋਗਾ ਅਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਨੂਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਸ੍ਤਯਾ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ।
ਏਕਾਨ੍ਤੇषੁ ਦਿਗਨ੍ਤੇषੁ ਸਰਸ੍ਸੁ ਵਿਪਿਨੇषੁ ਚ । ਉष੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੁਣ੍ਯਦੇਸ਼ੇषੁ ਨਿਜੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਗृਹੇषੁ ਵਾ
ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਥਾਵਾਂ 'ਚ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ, ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜੰਗਲਾਂ 'ਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ—