ਮਨਸ੍ਤਾ ਕ੍ਵਾਪਿ ਸਂਯਾਤਿ ਤਿष੍ਠ੍ਤਤ੍ਯ੍ ਅਚ੍ਛੈਵ ਬੋਧਤਾ । ਨਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਵਿਭਾਗਾਨ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸਤੀ
ਮਨ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਫ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਅਵਿਵਿਕ੍ਤਤਯਾ ਚਿਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾ ਬੋਧਤਯੋਦਿਤਾ । ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਚ੍ਛਪ੍ਰਕਾਸ਼ਫਲਦਾਯਿਨੀ
ਜੋ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਤਤਾ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਜੋਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਉਹ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਤਤਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਨਿਰਸ੍ਤਸਕਲੈषਣਮ੍ । ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਯਾਸਂ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਉਥੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਰੂਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ, ਨਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਨਾ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਨ੍ ਨਾਧਿਗਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪਰੇ ਪਦੇ । ਤਾਵਤ੍ ਤਨ੍ਮਨਨਤ੍ਵੇਨ ਨ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਅਵਗਮ੍ਯਤੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥੈਕਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਵ ਮਨੋ ਗਤਮ੍ । ਕ੍ਵ ਵਾਸਨਾẖ ਕ੍ਵ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕ੍ਵ ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਸਂਵਿਦਃ
ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਨ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ—ਕਿੱਥੇ ਵਾਸਨਾ, ਕਿੱਥੇ ਕਰਮ, ਕਿੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ?
ਕੇਵਲਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਗਤੋ ਧ੍ਯਾਨੈਕਨਿष੍ਠਤਾਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਜ੍ਰਸਮਾਧਾਨੇ ਵਿਪਕ੍ਸ਼ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤਃ
ਸਿਰਫ਼ ਯੋਗੀ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਰੋਧੀ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਵਿਰਸਾਖਿਲਭੋਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਿਦਃ । ਨੀਰਸਾਸ਼ੇषਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ
ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—
ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਗਲਦ੍ਵृਤ੍ਤੇਰ੍ ਬਲਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਨ੍ਤਿਮ੍ ਈਯੁषਃ । ਅਰ੍ਥਾਯਾਤਂ ਸਮਾਧਾਨਂ ਕੇਨ ਨਾਮ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਵ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਆਉਣਾ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਤਾਵਦ੍ ਵਿषਯਵੈਰਸ੍ਯਂ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਉਚਿਤਾਸ਼ਯਃ । ਨ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਾਨ੍ ਯਾਵਦ੍ ਭੋਗਾਂਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਨਰੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਹੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇੰਦਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਅਪਸ਼੍ਯਞ੍ ਜਾਗਤਾਨ੍ ਅਰ੍ਥਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਤਯਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਬਲਾਦ੍ ਵਜ੍ਰਸਮਾਧਾਨੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯੇਨੇਵ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਤਮ-ਸੰਭਾਲ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਡੋਲ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਨਦੀਪੂਰੋ ਯਸ੍ ਸਮਾਧਿਰ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ । ਬਲਾਦ੍ ਏਵ ਤਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਭੂਯਸ਼੍ ਚਲਤਿ ਨੋ ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਦਰਿਆ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਸਮਾਧੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਉਸ ਵਿਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆ ਕੇ ਮੁੜ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸ਼ੀਤਲਤ੍ਵੇਨ ਬਲਾਦ੍ ਧ੍ਯਾਨਂ ਯਦ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਵਿषਯਵੈਰਸ੍ਯਂ ਸ ਸਮਾਧਿਰ੍ ਹਿ ਨੇਤਰਃ
ਜੋ ਧਿਆਨ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੰਦਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਸਮਾਧੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਦृਢਂ ਵਿषਯਵੈਰਸ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਪਰਿਪਾਕੇਨ ਵਜ੍ਰਸਾਰਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਵੈਰਾਗ, ਇਹੀ ਧਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਜਰ ਵਾਂਗੂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਕਾਫੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਤਦ੍ ਭੋਗਵੈਤृष੍ਣ੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਿਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਪੀਠਬਨ੍ਧੇਨ ਭਵਤਿ ਸ੍ਕਨ੍ਧਬਨ੍ਧੁਰਮ੍
ਭੋਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਭ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਧਿਆਨ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੂਨਂ ਯਦੈਵੋਜ੍ਝਿਤਵਾਸਨਮ੍ । ਧ੍ਯਾਨਂ ਭਵਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਨਨ੍ਦਾਤ੍ ਪਰਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਜਦ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਰ ਆਵੇ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਮੁਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤਿ ਚੇਦ੍ ਭੋਗਵੈਤृष੍ਣ੍ਯਂ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਧ੍ਯਾਨਦੁਰ੍ਧਿਯਾ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਚੇਦ੍ ਭੋਗਵੈਤृष੍ਣ੍ਯਂ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਧ੍ਯਾਨਦੁਰ੍ਧਿਯਾ
ਜੇ ਭੋਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੈਰਾਗ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਭੋਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੈਰਾਗ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਵਦਨਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਵਤੋ ਮੁਨੇਃ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਸਮਾਧਾਨਮ੍ ਅਵਿਰਾਮਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਿਸ ਮुनਿ ਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਦਾ ਹੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਫ਼ਰਕ ਦੇ ਗਹਿਰੀ ਲਗਨ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮੈ ਨ ਸ੍ਵਦਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਨ ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਯਦਾ ਭੋਗਾਸ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਬੋਧਸ੍ ਤਦੋਦਿਤਃ
ਜਿਸ ਲਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਗਰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵਿਅੰਜਨ ਤੇ ਭੋਗ ਆਕਰਸ਼ਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਹੀ ਸੱਚੀ ਜਾਗਰਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿẖ ਕਥਂ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਭੋਗਿਤਾ । ਅਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹਿ ਭੋਗਿਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਕੁਤਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਭੋਗ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਭੋਗਣਾ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਭੋਗਣ ਦੀ ਲਗਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸ਼੍ਰੁਤਿਪਾਠਜਪਾਨ੍ਤੇषੁ ਸਮਾਧਿਨਿਰਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਸਮਾਧਿਵਿਰਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪਾਠਜਪਾਞ੍ ਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪਾਠ ਤੇ ਜਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਲਗਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪਾਠ ਤੇ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਸੀਤ ਨਿਰਸ੍ਤਖੇਦਂ ਸਮਸ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕਾਸ੍ਤਮਯਾਭਿਰਾਮਮ੍ । ਸੁषੁਪ੍ਤਸੋਮ੍ਯਂ ਸਮਸ਼ਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਰਦ੍ਘਨਾਭੋਗਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਨ੍ਤਃ
ਮੁਕਤੀ ਐਸੇ ਟਿਕੀ ਹੋਵੇ—ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਇਕ ਸ਼ੰਕਾ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਸੁਪਨ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਨੀਂਦ ਵਰਗਾ ਸੁਖ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਮਤ ਹੋਵੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਬੱਦਲ।
ਸਂਸਾਰਭਾਰਸੁਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਟੇषੁ ਲੁਠਤ੍ਤਨੁਃ । ਯੋ ऽਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼ृਣੁ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਤੋਂ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਸੁਣ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਵੇਕਕਣਿਕਾ ਯਦਾਸ੍ਯ ਹृਦਿ ਜਾਯਤੇ । ਸਂਸਾਰਨਿਰ੍ਵੇਦਮਯੀ ਕਾਰਣਾਦ੍ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਕਾਰਣਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਬ ਕੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ—
ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਤਿ ਸਚ੍ਛਾਯਾਨ੍ ਸਾਧੂਨ੍ ਉਨ੍ਨਤਿਸ਼ਾਲਿਨਃ । ਅਧ੍ਵਸ਼੍ਰਮਹਰਾਂਸ੍ ਤਾਪਤਪ੍ਤੋ ਮਾਰ੍ਗਤਰੂਨ੍ ਇਵ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਚੰਗੇ, ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਤਪਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੂਰੇ ਪਰਿਹਰਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਨ੍ ਯਜ੍ਞਯੂਪਾਨ੍ ਇਵਾਧ੍ਵਗਃ । ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਤਪੋਯਜ੍ਞਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਵਿਬੁਧਾਨੁਗਃ
ਉਹ ਅਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੀ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੇਸ਼ਲਂ ਚਾਨੁਰੂਪਂ ਚ ਵ੍ਯਵਹਾਰਮ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ । ਲੋਕ੍ਯਮ੍ ਆਹ੍ਲਾਦਨਂ ਧਤ੍ਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵਾਮृਤਮ੍
ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਿਵਹਾਰ ਨਰਮ, ਢੁਕਵਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਦੀ ਚਕਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ।
ਪਰਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨੁਗੋ ਭਾਵḫ ਪਰਾਰ੍ਥਪਰਿਪੂਰਕਃ । ਪਵਿਤ੍ਰਕਰ੍ਮਰਸਿਕẖ ਕੋ ऽਪਿ ਸੋਮ੍ਯḫ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਇੰਝ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਨਵਨੀਤਸ੍ਥਲੀਵਾਚ੍ਛਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮृਦ੍ਵੀ ਮਨੋਹਰਾ । ਜਨਂ ਸੁਖਯਤਿ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵੀ ਤਦੀਯਾ ਨਵਸਙ੍ਗਤਿਃ
ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸੰਗਤ ਘੀ ਵਾਂਗ ਸਾਫ, ਨਰਮ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੀਤਲਾਨਿ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਚਰਿਤਾਨਿ ਵਿਵੇਕਿਨਃ । ਇਨ੍ਦੋਰ੍ ਇਵਾਂਸ਼ੁਜਾਲਾਨਿ ਜਨਂ ਸ਼ੀਤਲਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਸੂਝਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਠੰਢੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਤਥੋਦ੍ਯਾਨषਣ੍ਡੇषੁ ਪੁष੍ਪਪ੍ਰਕਰਹਾਰਿषੁ । ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਵੀਤਭਯਂ ਯਥਾ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮੇ
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੰਨੀ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।