ਹृਦਯੇਨ੍ਦੋਰ੍ ਘਨਸ਼੍ਰੇਣੀਰ੍ ਮੁਖਾਬ੍ਜਤਿਮਿਰਾਵਲੀਃ । ਕृष੍ਣਾਯਸ਼੍ਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਸ੍ ਤृष੍ਣਾ ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਿ
ਉਹ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਚਾਂਦ ਦੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਘਟਾਂ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਕਵਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਨੇਰੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਦੀਆਂ ਲੋਹ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਛੱਡਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ । ਸੋਮਸੋਮ੍ਯੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਸ੍ ਸਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਿषੁ
ਉਹ ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅੰਦਰੋਂ ਚਾਂਦ ਵਰਗਾ ਠੰਢਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਪਲ੍ਲਵੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਨਿषਣ੍ਣਾਤ੍ਮਾਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਉਨ੍ਨਤਾਵਨਤਾਪਾਤਾ ਅਧḫ ਪਸ਼੍ਯਞ੍ ਜਗਦ੍ਗਤੀਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਭੀਮਦ੍ਰੁਮਲਤੋਤ੍ਕੀਰ੍ਣਪੁष੍ਪਪ੍ਰਕਰਦਨ੍ਤੁਰਾਃ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਸ੍ ਸ੍ਵਾਸ੍ ਸ੍ਥਲੀḫ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਹਸਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵਰਾਕਤਾਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਉਲਝੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਦ ਹਾਲਤ 'ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤੇषੁ ਤਤ੍ਸ੍ਕਨ੍ਧਦੇਸ਼ੇषੁ ਤਯੋਡ੍ਡੀਨਵਿਡੀਨਯਾ । ਹਾਰਿਣ੍ਯਾ ਵਿਹਰਨ੍ ਗਤ੍ਯਾ ਰਾਜੇਵ ਪਰਿਰਾਜਤੇ
ਉਹ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਸੁਹਣੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਕਲਤ੍ਰਾਣਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਧਨਾਨਿ ਚ । ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਕृਤਾਨੀਵ ਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਨੀਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਭਯੋਨ੍ਮਾਦਮਾਨਮੋਹਮਹਾਰ੍ਤਯਃ । ਨਟਸ੍ਯੇਵਾਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤਲਾਮਲਚੇਤਸਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਲਾਲਚ, ਨਫਰਤ, ਡਰ, ਪਾਗਲਪਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਭੁਲੇਖਾ ਨਾਟਕ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਚੇष੍ਟਿਤਾਕਾਰਾ ਹਸਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਪੁਰੋ ऽਸਤੀਃ । ਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗੁਰਾਧਾਰਾਸ੍ ਸਂਸਾਰਸਰਿਤੋ ਗਤੀਃ
ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਝੂਠੀ ਦਿਖਾਵਟ 'ਤੇ ਵੀ ਹੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰ ਥਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਦੀ ਦੀ ਚਲਣ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸ ਚੇਤਯਤੇ ਕਾਸ਼੍ਚਿਲ੍ ਲੋਕਦਾਰਧਨੈषਣਾਃ । ਅਪੂਰ੍ਵਪਦਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਜੀਵਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਯਥਾ ਸ਼ਵਃ
ਉਹ ਕਿਸੇ ਲੋਕਾਂ, ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਧਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕ ਨਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੁਰਦੇ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੇਵਲਂ ਕੇਵਲੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਬੋਧਾਤ੍ਮਨਿ ਮਹੋਨ੍ਨਤੌ । ਦਤ੍ਤਦृष੍ਟਿḫ ਫਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੂਰਂ ਸਮਧਿਰੋਹਤਿ
ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚੀ ਬੋਧਾਤਮਾ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾਪਦḫ ਪੂਰ੍ਵਾਸ੍ ਸਨ੍ਤੋषਾਮृਤਪੋषਿਤਃ । ਅਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਨਾਂ ਨਾਸ਼ੇ ਨ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਚੰਗੀਆਂ ਜਾਂ ਮਾੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਭੋਗਸਮ੍ਪਾਦਕੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਪਰਮ੍ ਉਦ੍ਵੇਗਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸਨਿਦ੍ਰ ਇਵ ਬੋਧਿਤਃ
ਕੰਮ-ਕਾਜ, ਫਰਜ ਜਾਂ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਉਲਝਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਦੀਰ੍ਘਾਧ੍ਵਗ ਇਵੋਦਾਰਾਮ੍ ਅਨਾਰਤਮ੍ ਅਬਾਧਿਤਾਮ੍ । ਚਿਰਂ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਸ਼੍ਰਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੂਰ ਦਾ ਯਾਤਰੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚੀ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲੀ ਆਰਾਮ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਸਬੋਧਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਅਨਿਨ੍ਧਨ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ । ਸ਼੍ਵਾਸਮਾਤ੍ਰਭ੍ਰਮੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਤਿष੍ਠਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਸਾਸ਼ ਨਾਲ ਜਾਗਣ ਤੇ ਵੀ, ਅੰਦਰਲੀ ਅੱਗ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਇੰਧਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਸ਼ ਦੀ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਪਤਨ੍ਤੀਂ ਬਲਾਦ੍ ਏਵ ਪਦਾਰ੍ਥੇष੍ਵ੍ ਅਰਤਿਂ ਸ਼ਨੈਃ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਨਿਰਾਕਰ੍ਤੁਂ ਵृष੍ਟਿਮ੍ ਅਭ੍ਰਚ੍ਯੁਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਪਜੀ ਨਫ਼ਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਤੋਂ ਪਈ ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਤਾਂ ਮਹਾਪਦਵੀਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਪਰਮਾਰ੍ਥਫਲਪ੍ਰਦਾਮ੍ । ਭੂਮਿਂ ਕਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਵਚਸਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਗੋਚਰਾਮ੍
ਉਹ ਵੱਡੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਅਜੋਕੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਕੁਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਚੇष੍ਟਿਤੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇषੁ ਵਿਧੇਰ੍ ਵਸ਼ਾਤ੍ । ਭੋਗੇष੍ਵ੍ ਅਰਤਿਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਪਾਨ੍ਥੋ ਮਰੁਮਹੀष੍ਵ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਏ ਭੋਗ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਘੂਰ੍ਣਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਵ ਇਵਾਨਨ੍ਦੀ ਸੁਪ੍ਤਸ੍ ਸਂਸਾਰਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਅਨ੍ਤḫਪੂਰ੍ਣਮਨਾ ਮੌਨੀ ਕਾਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ऋਚ੍ਛਤਿ
ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਥਿਰਕਦੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਨੋਖੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਤਾਦृਗ੍ਰੂਪਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਪਰਮਾਰ੍ਥਫਲਸ੍ਯ ਤਤ੍ । ਕ੍ਰਮਾਨ੍ ਨਿਕਟਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਖਗੋ ऽਰ੍ਕਪਦਵੀਮ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਸਾ ਰੂਪ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤਦ੍ ਅਖਿਲਾ ਬੁਦ੍ਧੀਰ੍ ਵਿਹਾਯ ਵਿਯਤਾ ਸਮਃ । ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਯ੍ ਅਥਾਸ੍ਵਾਦਯਤਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ऽਥ ਪਰਿਤृਪ੍ਯਤਿ
ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਪਕੜਦਾ, ਚੱਖਦਾ, ਭੋਗਦਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਕਲਾਰ੍ਥਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਦ੍ ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਮ੍ ਆਤਤਾਤ੍ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਵਭਾਵਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿḫ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੇਦਬੁਦ੍ਧੌ ਵਿਲੀਨਾਯਾਂ ਬੋਧ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਜਦੋਂ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਸੋਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਕ, ਸ਼ੁਰੂ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕੈषਣਾਵਿਰਕ੍ਤੇਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤਦਾਰੈषਣੇਨ ਚ । ਧਨੈषਣਾਵਿਮੁਕ੍ਤੇਨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਪਦੇ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਪਰੇਣ ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਮਿਥਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਪਰਮਾਰ੍ਥਯੋਃ । ਤਾਪੇਨ ਹਿਮਲੇਖੇਵ ਭੇਦਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਪਰਮ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਸੋਚ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਹਿਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਕ੍ਲਿष੍ਟਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਸੁਸਮਂ ਵਿਨਾ । ਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ ਸ੍ਰਗ੍ਦਾਮਕਸ੍ਯੇਵ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਾਚਨ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਸਮਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਾ ਧਾਗੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ।
ਯਥਾਪ੍ਰਕਟਿਤਾਙ੍ਗਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾ । ਨ ਸਤੀ ਨਾਸਤੀ ਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਤਥਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤਿḫ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਸਤੰਭ 'ਤੇ ਖੜੀ ਮੂਰਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸਪਸ਼ਟ ਹਨ, ਉਹ ਸਤੰਭ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਚੈਤਦ੍ ਉਪਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਅਬੋਧੇਨ ਵਿਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਤੁ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਤ੍ਰੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਧਿਆਨ ਨਾ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇੱਥੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕੀ ਵਿਰਸਤਾ ਯਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯੇषੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਸ ਬੁਦ੍ਧੋ ਨਾਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਯਾਗੇ ਹਿ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਪੂਰੀ ਵਿਰਾਗਤਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ; ਜੋ ਅਜੇ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਬੋਧਤਾਬੋਧੋ ਯੋ ਬੋਧਾਦ੍ ਅਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਸ ਸਮਾਧਾਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸੁਸਮਾਹਿਤੈਃ
ਜੋ ਵੇਖੀ ਜਾਨਣ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਨਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ 'ਸਮਾਧਾਨ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯੈਕਤਾਰੂਪḫ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ਮਨਸੋ ਯਦਾ । ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਏਕਸਮਾਧਾਨੇ ਤਦਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਇਕੋ ਹੀ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਇਕ-ਟਕ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।