ਨਿਬਧ੍ਨਾਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ ਪੀਠਂ ਕੁਲਾਚਲ ਇਵ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਫਲਸ੍ਯ ਰਚਯਤ੍ਯ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵੇ ਘਟਿਕਾਂ ਮਙ੍ਗਲਾਚਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਹਾੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਲ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਘੜੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਫਲਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਵਰ੍ਧਮਾਨੇ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । ਛਾਯਾਵਿਤਾਨਵਲਿਤੇ ਪੁਂਸੋ ਹृਦਯਕਾਨਨੇ
ਜਦੋਂ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਫਲ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਤਲਤਾਪਾਪਹਾਰਿਣੀ । ਅਤ੍ਯੁਲ੍ਲਸਨ੍ਮਤਿਲਤਾਤੁषਾਰੋਦਰਸੁਨ੍ਦਰੀ
ਇੱਕ ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛਾਂ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਸੋਹਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਵਾਨ੍ਤਰਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਮਨੋਮृਗਃ । ਆਜਨ੍ਮਜੀਰ੍ਣਪਥਿਕḫ ਪਥਿ ਕੋਲਾਹਲਾਕੁਲਃ
ਉਸ ਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ-ਹਿਰਨ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਰੌਲੇ-ਮੌਲੇ ਵਾਲੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਸ਼ਾਰੀਰਸ਼ਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ऽਰਿਭਿਃ । ਨਾਨਾਤਾਸਾਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਗੋਪਯਨ੍ ਕੁਞ੍ਜਕੋਨ੍ਮੁਖਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਲੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਾਰਣ੍ਯਵਿਸਰਦ੍ਵਾਸਨਾਪਵਨੇਰਿਤਃ । ਅਹਨ੍ਤਾਤਾਪਸਰਿਤਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭਿਤਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਾਲੀ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦਾਰਦੀਰ੍ਘਦਰੀਦੂਰਚਿਰਸਞ੍ਚਾਰਜਰ੍ਜਰਃ । ਪੁਤ੍ਰਪਤ੍ਤ੍ਰਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਪ੍ਰਪਾਤਾਤ੍ ਪਤਿਤੋ ऽਵਟੇ
ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਧਨ ਲਈ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਥਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਵਿਚੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਪੀੜਾ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਲਤਾਵਿਲੁਠਨਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਟੇ ਕੁਟ੍ਟਿਤਾਙ੍ਗਕਃ । ਤृष੍ਣਾਸ਼੍ਰੀਸਰਿਤਂ ਗृਹ੍ਣਨ੍ ਕਲ੍ਲੋਲੈਰ੍ ਦੂਰਮ੍ ਆਹृਤਃ
ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਲਤਾ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੰਗ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ।
ਵ੍ਯਾਧਿਦੁਰ੍ਵ੍ਯਾਧਵੈਧੁਰ੍ਯਪਲਾਯਨਪਰਾਯਣਃ । ਅਸ਼ਙ੍ਕਿਤਵਿਧਿਵ੍ਯਾਧਪਾਤਾਤਿਚਕਿਤਾਕृਤਿਃ
ਬਿਮਾਰੀ, ਦੁਖ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਰੋਗ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੇਯਾਸ੍ਵਾਦਸਮਾਪਾਤਦੁẖਖਸਾਯਕਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ । ਵੈਰਿਵਿਦ੍ਰਾਵਣਵ੍ਯਗ੍ਰੋ ਦृषਦਾਹਨਨਾਙ੍ਕਿਤਃ
ਸੁਖ ਦੇ ਰਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਸਖਤ ਆਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਉਨ੍ਨਤਾਨਤਸਮ੍ਪਾਤਨਿਪਾਤਾਨਤਿਘੂਰ੍ਣਿਤਃ । ਨ੍ਯਕ੍ਕਾਰੋਪਲਨਿਰ੍ਘਾਤੈḫ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯੇਣ ਚੂਰ੍ਣਿਤਃ
ਉਹ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ, ਅਚਾਨਕ ਲਾਭ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਤਾਣ-ਮਾਣ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਾਸ਼ਰਲਤਾਜਾਲਪ੍ਰਵੇਸ਼ਵਸ਼ਵਿਕ੍ਸ਼ਤਃ । ਸ੍ਵਪ੍ਰਜ੍ਞਾਰਚਿਤਾਚਾਰḫ ਪਰਮਾਯਾਸ੍ਵ੍ ਅਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਉਹ ਇੱਛਾ ਦੀ ਬੇਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੀਮਤ ਸਮਝ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਣਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਮ੍ ਆਗਤ੍ਯ ਪ੍ਰਪਲਾਯਨਤਤ੍ਪਰਃ । ਸੁਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰੋਗ੍ਰਵਿਸ੍ਫੂਰ੍ਜਨਵਿਮਰ੍ਦਿਤਃ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਕੜਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਗਜਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿषਯਾਜਗਰੋਦ੍ਗਾਰਵਿषਫੂਤ੍ਕਾਰਮੂਰ੍ਛਿਤਃ । ਕਾਮਕੌਲੇਯਕੈਰ੍ ਭੂਮੌ ਰਸਾਰ੍ਦ੍ਰਾਯਾਂ ਵਿਪੋਥਿਤਃ
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੱਪ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਫੁਕ ਨਾਲ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਮੀ ਭਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਪਦਾਵਾਨਲਪ੍ਲੁष੍ਟਸ੍ਪष੍ਟਵਿਸ੍ਫੋਟਦਾਹਵਾਨ੍ । ਸਦਾਗਤਾਗਤਾਨੇਕਦੀਰ੍ਘਦੁẖਖਪ੍ਰਵਾਹਵਾਨ੍
ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਦੇ ਛਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੰਮੇ ਤੇ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਲਗ੍ਨਾਭਿਲਾषਾਂਸ਼ਦਂਸ਼ਦੋषੈਰ੍ ਉਪਦ੍ਰੁਤਃ । ਭੋਗਲੋਭਲਸਨ੍ਮੇਦਸ੍ਸृਗਾਲਚਿਰਵਿਦ੍ਰੁਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚਿਪਕੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਭੱਜਦੇ ਸਿਆਲ ਵਾਂਗ, ਤੁਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕਨ੍ਦਰੋਦ੍ਵਾਨ੍ਤਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਦ੍ਵੀਪ੍ਯਨੁਦ੍ਰੁਤਃ । ਵ੍ਯਾਮੋਹਮਿਹਿਕਾਨ੍ਧਤ੍ਵਕੂਟਾਵਟਲੁਠਤ੍ਤਨੁਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਖੋਹ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੀ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅੰਧੇਰੇ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਖਾਈ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲੁੱਟਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਂਹਸਮੁਲ੍ਲਾਸਹृਦਯੋਤ੍ਕਮ੍ਪਨਾਤੁਰਃ । ਮਰਣੇਨਾਰਣੇਯੇਨ ਬੁਕਪੁष੍ਪਮ੍ ਇਵੇਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਮਨ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਕੰਬਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੀ ਵਾਂਗ ਤੱਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਗਰ੍ਧਾਨ੍ ਨਿਗਰਣਾਯਾਸ਼ੁ ਦੂਰਤੋ ਜਨਸੇਵਿਤਃ । ਕਾਮੈਸ੍ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਦਤ੍ਤਚਿਨ੍ਤਾਨਿਚਯਵਾਗੁਰਃ
ਉਹ ਦੂਰੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਔਖਾ ਸਮਝ ਕੇ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਲਦੀ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰੁਣ੍ਯਨਾਮ੍ਨਾ ਸੁਹृਦਾ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਲਿਙ੍ਗ੍ਯ ਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਦੁਸ੍ਸਞ੍ਚਾਰੇषੁ ਪਵਨੈẖ ਕੁਪਿਤੈਰ੍ ਇਵ ਤਰ੍ਜਿਤਃ
ਜਵਾਨੀ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਫਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਜ਼ ਤੇ ਔਖੇ ਰਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਡਾਂਟ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਕਦਾਚਿਨ੍ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਯਾਤẖ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ਼ਮਤਰੌ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਮਨੋਹਰਿਣਕੋ ਰਾਜਨ੍ ਰਾਜੀਵਮ੍ ਇਵ ਭਾਸ੍ਵਤਿ
ਮਹਾਰਾਜ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਹਿਰਨ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਖਿੜਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤਾਲੀਤਮਾਲਬਕੁਲਾਦਿਕਵृਕ੍ਸ਼ਗੁਲ੍ਮਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿषੁ ਪ੍ਰਚੁਰਪੁष੍ਪਵਿਲਾਸਹਾਸੈਃ । ਨਾਮਾਪਿ ਯਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਸੁਖਸ੍ਯ ਮੂਢਾḫ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਚ੍ ਛਮਤਰੋਸ੍ ਸ੍ਵਮਨੋਮृਗੋ ਵਃ
ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਬਕੁਲ ਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਹਨ, ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਤਾਂ ਸੁਖ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਦਾ ਹਿਰਨ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਏष ਮਨੋਹਰਿਣਕੋ ऽਰਿਹਨ੍ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਰਤਿਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨ ਯਾਤਿ ਵਿਟਪਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਦਾ ਹਿਰਣ ਆਰਾਮ ਪਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਏਤਾਵਤਾਥ ਕਾਲੇਨ ਸ ਵਿਵੇਕਦ੍ਰੁਮḫ ਫਲਮ੍ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਤ੍ਮ ਸ਼ਨੈḫ ਪ੍ਰਕਟਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਫਿਰ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਫਲ — ਪਰਮ ਆਤਮਾ — ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨਦ੍ਰੁਮਫਲਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਅਸੌ ਸ੍ਵਮਨੋਮृਗਃ । ਅਧਸ੍ਸ੍ਥਿਤḫ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤਗਤਂ ਤਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਤ੍ਤਰੋਃ
ਧਿਆਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ, ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਨ-ਹਿਰਣ, ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਟਾਹਣੀ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਆਰੋਹਤਿ ਤਤੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਤਦ੍ ਆਸ੍ਵਾਦਯਿਤੁਂ ਫਲਮ੍ । ਅਨ੍ਯਗਰ੍ਧਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇ ਵਿਤਤਾਧ੍ਯਵਸਾਯਵਾਨ੍
ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਫਲ ਚੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਰਸਮ੍ ਆਕ੍ਰਾਮਨ੍ ਵृਤ੍ਤੀਸ੍ ਤ੍ਯਜਤਿ ਭੂਗਤਾਃ । ਉਤ੍ਤਮਂ ਪਦਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਭੂਯੋ ਨਾਧਸ੍ ਸਮੀਹਤੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਹੇਠਲੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮੁੜ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਤੇਨੋਤ੍ਤਮਫਲਾਰ੍ਥੇਨ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਨ੍ ਅਸੌ । ਵਿਵੇਕਪਦਮ੍ ਆਰੂਢਸ੍ ਤ੍ਯਜਤ੍ਯ੍ ਅਹਿਰ੍ ਇਵ ਤ੍ਵਚਮ੍
ਉਸ ਉੱਚੀ ਫਲ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡਣੀ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਸਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈḫ ਪਦਾਰੂਢਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਲੋਕਯਨ੍ । ਏਤਾਵਨ੍ਤਮ੍ ਅਹਂ ਕਾਲਂ ਕृਪਣẖ ਕੋ ऽਭਵਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਹੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਇਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਦਇਆਲੂ ਜੀਵ ਸੀ!'
ਕਰੁਣਾਦਿषੁ ਤੇष੍ਵ੍ ਅਸ੍ਤਭ੍ਰਮਸ਼੍ ਸ਼ਾਖਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਃ । ਲੋਭਵ੍ਯਾਲਮ੍ ਅਧẖ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸਮ੍ਰਾਡ੍ ਇਵ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਦਇਆ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ 'ਚ ਅਟਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਲਾਲਚ ਦੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਡਾਲੀਆਂ 'ਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ।