ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤਭੂਮੌ ਪਤਿਤਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਮਹਾਧਿਯਾ । ਬੀਜਂ ਸਂਸਾਰਨਿਰ੍ਵੇਦੋ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਨਸ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਬਾ ਦਾ ਬੀਜ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਧਿਆਨ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੇ।
ਤਪḫਪ੍ਰਾਕਾਰਦਾਨੇਨ ਪਰਾਰ੍ਥਘਟਨੋਕ੍ਸ਼ਿਤੈਃ । ਤੀਰ੍ਥਾਯਤਨਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਧृਤਿਵਿਸ੍ਤਾਰਕਲ੍ਪਨੈਃ
ਤਪ ਦੇ ਕਿਲੇ ਬਣਾਉਣ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਛਿੜਕਾਅ, ਤੇ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਕੇ ਧੀਰਜ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ऽਙ੍ਕੁਰਿਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾਸ਼ਯਃ । ਸਨ੍ਤੋषਨਾਮਾ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੁਦਿਤਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਅੰਕੁਰ ਫੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰੀ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਚਿਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸ੍ਥਿਤਾਸ਼ਾਵਿਹਗਾਨ੍ ਪਰਪ੍ਰਣਯਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਆਪਤਤẖ ਕਾਮਗਰ੍ਵਗृਧ੍ਰਾਨ੍ ਨਿਵਾਰਯੇਤ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਦੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਗਿਦੜਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖੋ।
ਮृਦੁਭਿਸ੍ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਕੂਰ੍ਚੈਰ੍ ਵਿਵੇਕਾਰ੍ਕਾਤਪੈਰ੍ ਇਵ । ਔਚਿਤ੍ਯਾਲੋਕਦੈਰ੍ ਅਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਜਿਤਵ੍ਯਂ ਰਜਸ੍ ਤਮਃ
ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਧੂੜ ਸਾਨੂੰ ਨਰਮ ਸਤਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਢੰਗ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪਦḫ ਪ੍ਰਮਦਾਸ਼੍ ਚੈਵ ਤਰਙ੍ਗਾ ਭੋਗਭਙ੍ਗੁਰਾਃ । ਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਨਯਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੁष੍ਕृਤਾਭ੍ਰਸਮੀਰਿਤਾਃ
ਧਨ ਤੇ ਰਸ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰ ਨਾਜੁਕ ਹਨ; ਭੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਮੰਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਧੈਰ੍ਯੌਦਾਰ੍ਯਦਯਾਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ ਜਪਸ੍ਨਾਨਤਪੋਦਮੈਃ । ਵਿਨਿਵਾਰਯਿਤਵ੍ਯਾਸ੍ ਤਾḫ ਪ੍ਰਣਵਾਰ੍ਥਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਿਨਾ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲੇ, ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਪ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਧ੍ਯਾਨਬੀਜਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਆਭਿਜਾਤ੍ਯੋਨ੍ਨਤਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਵਿਵੇਕਾਖ੍ਯੋ ਨਵਾਙ੍ਕੁਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ ਬੀਜ ਤੋਂ, ਨਵਾਂ ਅੰਕੁਰ ਉਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਸਾ ਚਿਤ੍ਤਭੂਰ੍ ਭਾਤਿ ਸਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੀ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਲੋਕਰਮ੍ਯਾ ਚ ਖਂ ਯਥਾਭਿਨਵੇਨ੍ਦੁਨਾ
ਉਸ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਭੂਮੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਤੇ ਕਦੇ ਬਿਨਾ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਤḫ ਪਤ੍ਤ੍ਰੇ ਉਭੇ ਵਿਕਸਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਏਕਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਭਿਗਮਨਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਃ
ਉਸ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਦੋ ਪੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖੁਲਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ, ਦੂਜਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ।
ਸ੍ਤਮ੍ਭਮ੍ ਏਵਾਥ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਨਾਮ ਸਮੁਨ੍ਨਤਮ੍ । ਸਨ੍ਤੋषਤ੍ਵਗ੍ਵਿਵਲਿਤਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਰਸਰਞ੍ਜਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਢੰਢਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਟਲਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਚਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ।
ਵੈਰਾਗ੍ਯਰਸਪੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਪ੍ਰਾਵृषਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨੈਵ ਸ ਕਾਲੇਨ ਪਰਾਮ੍ ਏਤਿ ਸਮੁਨ੍ਨਤਿਮ੍
ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ ਪਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਉਡਾਣ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸਾਧੁਸਮ੍ਪਰ੍ਕਵੈਰਾਗ੍ਯਰਸਪੀਵਰਃ । ਰਾਗਦ੍ਵੇषਕਪਿਕ੍ਸ਼ੋਭੈਰ੍ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਕਮ੍ਪਤੇ
ਜੋ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ ਪਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਗ ਤੇ ਦੁਵੈਸ਼ ਦੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ।
ਅਥ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਲਙ੍ਕृਤਾਕृਤੇਃ । ਲਤਾ ਰਸਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯ ਇਮਾ ਵਿਤਤਦੇਸ਼ਗਾਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਕਰਤੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਹ ਲਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਰਸ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਫੁਟਤਾ ਸਤ੍ਯਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਧੀਰਤਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਤਾ । ਸਮਤਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾ ਮੈਤ੍ਰੀ ਕਰੁਣਾ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਰ੍ਯਤਾ
ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਸਚਾਈ, ਅਸਲ ਹੋਣਾ, ਹੌਸਲਾ, ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਹੋਣਾ, ਬਰਾਬਰੀ, ਠੰਢ-ਚਿੱਤ, ਮਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਤੇ ਉੱਚਾ ਚਲਣ — ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਵਡਿਆਈ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲਤਾਭਿਰ੍ ਗੁਣਪਤ੍ਤ੍ਰਾਭਿਸ੍ ਸ ਧ੍ਯਾਨਤਰੁਰ੍ ਊਰ੍ਜਿਤਃ । ਯਸ਼ḫਪੁष੍ਪਾਭਿਰ੍ ਏਤਾਭਿḫ ਪਾਰਿਜਾਤਾਯਤੇ ਯਤੇਃ
ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਦਾ ਰੁੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਯਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਵਰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਜ੍ਞਾਨਵਿਟਪੀ ਲਤਾਪਲ੍ਲਵਪੁष੍ਪਵਾਨ੍ । ਭਵਿष੍ਯਦ੍ਧ੍ਯਾਨਫਲਦੋ ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਮ੍ ਉਨ੍ਨਮਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਲਤਾਂ, ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ਼ẖਕੁਸੁਮਗੁਚ੍ਛਾਢ੍ਯੋ ਗੁਣਪਲ੍ਲਵਲਾਸ੍ਯਵਾਨ੍ । ਵੈਰਾਗ੍ਯਰਸਵਿਸ੍ਤਾਰੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਮਞ੍ਜਰਿਤਾਕृਤਿਃ
ਯਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਰਸ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਰੁੱਖ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ਾḫ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਪਯੋਧਰਃ । ਭਵਾਤਪਂ ਸ਼ਮਯਤਿ ਸੂਰ੍ਯਤਾਪਮ੍ ਇਵੋਡੁਪਃ
ਉਹ ਸਭ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਨੋਤਿ ਸ਼ਮਚ੍ਛਾਯਾਂ ਛਾਯਾਮ੍ ਇਵ ਘਨਾਗਮਃ । ਨਿਰੋਧਮ੍ ਆਸ੍ਫਾਲਯਤਿ ਸਮੋ ऽਨਿਲ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਮ੍
ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿਆਪਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਛਾਂ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਯਮ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਬਧ੍ਨਾਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ ਪੀਠਂ ਕੁਲਾਚਲ ਇਵ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਫਲਸ੍ਯ ਰਚਯਤ੍ਯ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵੇ ਘਟਿਕਾਂ ਮਙ੍ਗਲਾਚਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਹਾੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਲ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਘੜੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਫਲਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਵਰ੍ਧਮਾਨੇ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । ਛਾਯਾਵਿਤਾਨਵਲਿਤੇ ਪੁਂਸੋ ਹृਦਯਕਾਨਨੇ
ਜਦੋਂ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਫਲ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਤਲਤਾਪਾਪਹਾਰਿਣੀ । ਅਤ੍ਯੁਲ੍ਲਸਨ੍ਮਤਿਲਤਾਤੁषਾਰੋਦਰਸੁਨ੍ਦਰੀ
ਇੱਕ ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛਾਂ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਸੋਹਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਵਾਨ੍ਤਰਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਮਨੋਮृਗਃ । ਆਜਨ੍ਮਜੀਰ੍ਣਪਥਿਕḫ ਪਥਿ ਕੋਲਾਹਲਾਕੁਲਃ
ਉਸ ਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ-ਹਿਰਨ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਰੌਲੇ-ਮੌਲੇ ਵਾਲੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਸ਼ਾਰੀਰਸ਼ਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ऽਰਿਭਿਃ । ਨਾਨਾਤਾਸਾਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਗੋਪਯਨ੍ ਕੁਞ੍ਜਕੋਨ੍ਮੁਖਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਲੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਾਰਣ੍ਯਵਿਸਰਦ੍ਵਾਸਨਾਪਵਨੇਰਿਤਃ । ਅਹਨ੍ਤਾਤਾਪਸਰਿਤਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭਿਤਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਾਲੀ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦਾਰਦੀਰ੍ਘਦਰੀਦੂਰਚਿਰਸਞ੍ਚਾਰਜਰ੍ਜਰਃ । ਪੁਤ੍ਰਪਤ੍ਤ੍ਰਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਪ੍ਰਪਾਤਾਤ੍ ਪਤਿਤੋ ऽਵਟੇ
ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਧਨ ਲਈ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਥਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਵਿਚੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਪੀੜਾ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਲਤਾਵਿਲੁਠਨਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਟੇ ਕੁਟ੍ਟਿਤਾਙ੍ਗਕਃ । ਤृष੍ਣਾਸ਼੍ਰੀਸਰਿਤਂ ਗृਹ੍ਣਨ੍ ਕਲ੍ਲੋਲੈਰ੍ ਦੂਰਮ੍ ਆਹृਤਃ
ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਲਤਾ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੰਗ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ।
ਵ੍ਯਾਧਿਦੁਰ੍ਵ੍ਯਾਧਵੈਧੁਰ੍ਯਪਲਾਯਨਪਰਾਯਣਃ । ਅਸ਼ਙ੍ਕਿਤਵਿਧਿਵ੍ਯਾਧਪਾਤਾਤਿਚਕਿਤਾਕृਤਿਃ
ਬਿਮਾਰੀ, ਦੁਖ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਰੋਗ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੇਯਾਸ੍ਵਾਦਸਮਾਪਾਤਦੁẖਖਸਾਯਕਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ । ਵੈਰਿਵਿਦ੍ਰਾਵਣਵ੍ਯਗ੍ਰੋ ਦृषਦਾਹਨਨਾਙ੍ਕਿਤਃ
ਸੁਖ ਦੇ ਰਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਸਖਤ ਆਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ।