ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਕ੍ਲਿष੍ਟਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਮਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਵਿਨਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਨਿਮ੍ਨਂ ਵਿਨੇਵ ਤੋਯਸ੍ਯ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਾਚਨ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਔਖਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਢਲਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ.
ਅਰ੍ਥ ਏਵ ਮਨਸ੍ਕਾਰੋ ਮਨ ਏਵਾਰ੍ਥਰਞ੍ਜਨਮ੍ । ਏਕ ਏਵੈष ਆਭਾਸਸ੍ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਕਃ
ਵਸਤੂ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਹੈ; ਮਨ ਸਿਰਫ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ.
ਆਸਮੁਦ੍ਰਂ ਨਦੀਵਾਹਸ਼ਤਸਙ੍ਗਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਯਥੈਕਸ਼੍ਲੇषਪਿਣ੍ਡਾਤ੍ਮ ਨਯਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਤਰਙ੍ਗਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਕਠਾ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਅਨੁਭਵ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਇਕ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਕਾਰਮ੍ ਅਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਮਨ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਨਿਰ੍ਭਾਸਂ ਵ੍ਯਾਤਤਂ ਤਥਾ
ਮਨ ਹੀ, ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਗੈਰ-ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਓਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਮਨਸੋਰ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਜਲਤਰਙ੍ਗਯੋਃ । ਏਕਾਭਾਵੇ ਦ੍ਵਯੋਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿḫ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਯੋਰ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਤੇ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਚੁੱਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੂਨਮ੍ ਏਕੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈਵ ਨਿਸ੍ਸਾਰੇ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਏਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਰ੍ਥਮਨਸੀ ਸਮਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਃ
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਵਿਚ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਤੇ ਵਸਤੂ ਇਕੱਠੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਇਕ ਹਨ।
ਅਰ੍ਥਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਨੇਹਿਤਵ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਤਾ । ਮਨਸ਼੍ ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਂ ਭਵੇਤ੍ ਤਯੋਃ
ਜੋ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਬਣਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਵੇ। ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਅਨष੍ਟੇ ਨਸ਼੍ਯਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਰ੍ਥਮਨਸੀ ਸ੍ਵਤਃ । ਮृਣ੍ਮਯੇ ਦ੍ਵਿषਤਿ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਦ੍ਵਿषਦ੍ਭਾਵਭਯੇ ਯਥਾ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਮਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝਣ ਦਾ ਡਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਸਂਸ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਏਵ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਰ੍ਥਮਨਸੀ ਸਦਾ । ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਯਤ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ऽਭਾਵਰੂਪਿਣੀ
ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਨਾਹ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਤੇ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼, ਜੋ ਅਣਹੋਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਞ੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਜਗਜ੍ਜਾਲੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਵਿषਯੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ । ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸੁਪ੍ਤਨਰਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ੀਵਾਗ੍ਰਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਝੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਜਾਣੇ ਲਈ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸੁੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਾਜ੍ਞਂ ਜਗਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਧੀਰਸ੍ਯੇਵ ਪਿਸ਼ਾਚਧੀਃ । ਜ੍ਞਮ੍ ਅਜ੍ਞੋ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਸਰ੍ਵਗਂ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਪਾਗਲ ਦੀ ਭਟਕਣ 'ਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ। ਅਜਾਣ ਲੋਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਾਣਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਹਿਤਂ ਵਿਭਾਗਾਨ੍ਤਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਬੋਧਵਾਰਿ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਰਙ੍ਗਮ੍ ਇਵ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣੋ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਮਨ ਬੋਧ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੁੱਚਾ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਸਮ੍ਭਵਤ ਏਵਾਤẖ ਕੇ ਵਾਰ੍ਥਮਨਸੀ ਕਿਲ । ਨਿਰਰ੍ਥਕੈਵ ਵਿਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਮਯਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਕਿੱਥੇ ਕੋਈ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਮਨ ਕੌਣ ਹਨ? ਇਹ ਭਟਕਣ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਵਿਚ ਬੇਮਤਲਬ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥੈਰ੍ ਆਕਾਸ਼ੈਰ੍ ਇਵ ਸ਼ਾਰਦੈਃ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤਾਨ੍ਤੈਰ੍ ਮਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਬੱਦਲ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਬੋਧ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਾਲੀ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਿਧੂਯਾਨਨ੍ਤਨਾਨਾਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਮ੍ ਅਨਾਮਯੇ । ਜ੍ਞੇਯਂ ਰਜ ਇਵਾਸ਼ੇषਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਤਿष੍ਠ ਚਿਦ੍ਘਨੇ
ਅੰਤਹੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਅਸੰਭਵਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਸਮਝੋ; ਆਪਣੇ ਸੁਚਿੱਤ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰਂ ਬਾਹ੍ਯਂ ਚਾਰ੍ਥਤ੍ਵਮ੍ ਅਧਿਤਿष੍ਠਤਿ । ਬੀਜਂ ਸ਼ਾਖਾਫਲਾਨੀਵ ਕ੍ਵਾਤੋ ऽਰ੍ਥਮਨਸੀ ਵਦ
ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਹੀ ਅੰਦਰਲੇ ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਫਲ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਦੱਸੋ, ਫਿਰ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਮਨ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
ਜ੍ਞੇਯਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਾਖ੍ਯਂ ਪਦਂ ਗਤਾ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍ਮਾ ਤੇਨ ਸ਼ੇषੋ ऽਸਿ ਸਨ੍ ਸ੍ਵਭਾਃ
ਜਦੋਂ ਪਦਾਰਥ ਹੋਣੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਵੀ ਅਣਵਰਨਯ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਸਾਰੇ ਫਰਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਅਰ੍ਥ ਏਵ ਮਨਸ੍ਕਾਰਸ੍ ਸ ਚਾਭਾਵਾਤ੍ਮਕੋ ਭ੍ਰਮਃ । ਮਨ ਏਵਾਰ੍ਥਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ ਸ ਚਾਭਾਵਾਤ੍ਮਕੋ ਭ੍ਰਮਃ
ਪਦਾਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਛਾਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ ਹੈ; ਮਨ ਵੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਭੀ ਭ੍ਰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਜਸ੍ਯੈਤਦ੍ ਅਪਕਾਰਣਕਂ ਮਨਃ । ਭ੍ਰਮਾਨੁਭਵਤੋ ऽਰ੍ਥਸ਼੍ ਚ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਸ੍ਤੀਵ ਭਾਸਤੇ
ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਆਤਮਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਭਟਕਣ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ, ਵਸਤੂ ਵੀ ਝੂਠੀ ਹੋ ਕੇ ਅਸਲ ਜਿਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਕਾਰਣਕਮ੍ ਏਵਾਰ੍ਥਨਿਰ੍ਭਾਸਂ ਭਾਸਤੇ ਮਨਃ । ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਿਲਸਿਤਾਕਾਰਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਰਂ ਤਰਲਾਯਤੇ
ਮਨ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਂ ਮਨਸ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਸਂਸृਤੌ ਵਿਭ੍ਰਮਾਯਸੇ । ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ ਨਾਸਿ ਨਾਪਿ ਭ੍ਰਮਾਯਸੇ
ਤੂੰ ਮਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਜਗਤ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈਂ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਤੂੰ ਅਜਿਹਾ ਹੈਂ ਤੇ ਨਾ ਭਟਕਦਾ ਹੈਂ।
ਮਨਸ੍ਤੈਵ ਹਿ ਸਂਸਾਰ ਆਤ੍ਮਬੋਧੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਰੁਪ੍ਯਭ੍ਰਮਾਕਾਰੋ ਜਨੋ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਤਾਮ੍ਯਤਿ
ਸੰਸਾਰ ਮਨ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਮੋਤੀ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਭਰਮ ਨਾਲ ਵਿਅਰਥ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਭਾਵਭਾਵਸ੍ ਤੁ ਪਰਂ ਬੋਧਰੂਪਮ੍ ਅਸਂਸृਤਿਃ । ਨਿਰ੍ਵਾਣਾਦ੍ ਇਤਰਾ ਸਤ੍ਤਾ ਦੁẖਖਾਯਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਮਃ
ਅਸਲ ਅਸਤੀ ਅਤੇ ਨਾਸਤੀ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਰੂਪ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਹਾਲਤ ਦੁਖ ਹੈ, ਜੋ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਰੂਪੋ ऽਹਮ੍ ਅਸਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਕਃ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਮੈਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਸਰੂਪਤਾ ਝੂਠੀ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਹਚਾਣ ਨਾਲ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਲਦੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਪਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਰ੍ਥਤਾਮ੍ । ਗਤਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਅਤ੍ਯਜਦ੍ ਰੂਪਂ ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਪਯਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਲਹਿਰ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੂਲਸ਼ਾਖਾਗ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਟਪਿਨੋ ਯਥਾ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਾਮਲਾ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਜ੍ਞੇਯਾਨ੍ਤੈਕੈਵ ਭਾਸਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਕੋ ਹੀ ਅਸਤਿਤਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੀ ਸਾਰੇ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਕੋ ਹੀ ਸੱਚਾਈ ਵਜੋਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਯੋਜਨਲਕ੍ਸ਼ਾਭਮ੍ ਏਕਮ੍ ਏਵਾਮਲਂ ਨਭਃ । ਏਕਮ੍ ਏਵ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਾਨ੍ਤਂ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਮਲ ਅਸਮਾਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਸਾਂ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਕ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਵੀ ਇਕ ਹੈ, ਅਖੰਡ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਹੱਦ ਤਕ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਕਮ੍ ਅਮਲਂ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਮ੍ ਏਵ ਖਮ੍ । ਤਥੈਕਮ੍ ਅਮਲਂ ਜ੍ਞਤ੍ਵਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਦਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਕ ਹੈ, ਨਿਰਮਲ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਵੀ ਇਕ ਹੈ, ਨਿਰਮਲ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹੋ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਘृਤੇਨਾਤ੍ਮਾ ਘਨੀਭੂਯ ਪਾषਾਣੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਥਾ । ਚਿਤਾ ਚੇਤ੍ਯਤਯਾਤ੍ਮੈਵ ਸ੍ਵਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਗਾੜਾ ਹੋ ਕੇ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਂ ਵਿਨੈਵਾਤ੍ਮਾ ਬੋਧਾਦ੍ ਬੋਧੇਨ ਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ । ਅਬੁਦ੍ਧੋ ਨੀਯਤੇ ਨ੍ਯਾਯ ਏਵਮ੍ ਏਵੈष ਸੁਸ੍ਥਿਤਃ
ਆਤਮਾ, ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜਾਂ ਅਜਾਗਰੂਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਜਾਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਢੰਗ ਸਥਿਰ ਹੈ।