ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਤਾ । ਯਥਾ ਸ੍ਥਿਤੈਵ ਗਲਿਤਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਚ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਭਟਕਾਵਾ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮੰਝ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਵਜੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਤृਣਭਸ੍ਮਾਲੀ ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਾਤਿ ਯਥਾਨਿਲੈਃ । ਸਤਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਸ਼੍ਰਾਮੈẖ ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਾਤਿ ਤਥਾ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੜੀ ਹੋਈ ਘਾਸ ਦੀ ਰਾਖ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵਕ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਦਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ ਸ ਤੂਤ੍ਤਮਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਨ ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਕਾਰ੍ਥਭਾਕ੍
ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ 'ਬ੍ਰਹਮ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ 'ਸੰਸਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਵਾਲੀ।
ਨਵਜਾਤਸ੍ਯ ਬਾਲਸ੍ਯ ਪਦਾਰ੍ਥਾ ਯਾਦृਸ਼ਾ ਇਮੇ । ਵਿਦੁषਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ਾ ਏਵ ਤਿष੍ਠਤẖ ਕ੍ਸ਼ੀਣਵਾਸਨਮ੍
ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਾ ਨਿਸ਼ਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਸਂਯਮੀ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਾ ਰਾਤ੍ਰਿḫ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮੁਨੇਃ
ਜਿਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੁੱਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੰਯਮੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੀਵ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਲਈ ਸੁੱਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਏਵ ਵਿਰਾਮਾਯ ਜਾਗ੍ਰਜ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸੁषੁਪ੍ਤਵਤ੍ । ਚਿਤ੍ਰਾਵਲੋਕਿਨ ਇਵ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਰਸੈषਣਾਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਲਈ ਹੈ; ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੰਗੀਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਰਸਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਮੁਕ ਗਈ ਹੈ।
ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧਰੂਪਾਨੁਭਵਸਮਂ ਭੁਵਨਵੇਦਨਮ੍ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਪ੍ਰਾਯਮ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਂ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਭਾਤਿ ਨ ਭਾਤਿ ਚ
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਲਈ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਦਿੰਦੀ, ਵਧੇਰੇ ਇਹ ਝੂਠੀ ਤੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਵਿਮੂਢਬੁਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ ਵਿਬੁਦ੍ਧਵਿषਯਂ ਨ ਸਤ੍ । ਵਿਬੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ ਵਿਮੂਢਵਿषਯਂ ਨ ਸਤ੍
ਜੋ ਮੂਰਖ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਗਰਤ ਲਈ ਸਚ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਜਾਗਰਤ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਲਈ ਸਚ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਤਯਾ ਜ੍ਞਾਤੇ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨẖਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਨ ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਤਦ੍ਵਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤੁ ਮਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਰੂਪ, ਚਾਨਣ ਤੇ ਕਰਤਬ ਸਿਰਫ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਣ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਆਵੇ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਨਹੀਂ.
ਨਿਰ੍ਵਿਭਾਗਸ੍ ਸਮਾਸ਼੍ਵਸ੍ਤੋ ਨਿਰੋਧਂ ਪਰਮ੍ ਆਗਤਃ । ਆਸ਼ੀਤਲਾਨ੍ਤẖਕਰਣੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣੋ ਜ੍ਞੋ ऽਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਟੱਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰੋਕ ਲੈ ਚੁਕਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ.
ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਕ੍ਲਿष੍ਟਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਮਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਵਿਨਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਨਿਮ੍ਨਂ ਵਿਨੇਵ ਤੋਯਸ੍ਯ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਾਚਨ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਔਖਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਢਲਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ.
ਅਰ੍ਥ ਏਵ ਮਨਸ੍ਕਾਰੋ ਮਨ ਏਵਾਰ੍ਥਰਞ੍ਜਨਮ੍ । ਏਕ ਏਵੈष ਆਭਾਸਸ੍ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਕਃ
ਵਸਤੂ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਹੈ; ਮਨ ਸਿਰਫ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ.
ਆਸਮੁਦ੍ਰਂ ਨਦੀਵਾਹਸ਼ਤਸਙ੍ਗਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਯਥੈਕਸ਼੍ਲੇषਪਿਣ੍ਡਾਤ੍ਮ ਨਯਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਤਰਙ੍ਗਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਕਠਾ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਅਨੁਭਵ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਇਕ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਕਾਰਮ੍ ਅਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਮਨ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਨਿਰ੍ਭਾਸਂ ਵ੍ਯਾਤਤਂ ਤਥਾ
ਮਨ ਹੀ, ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਗੈਰ-ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਓਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਮਨਸੋਰ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਜਲਤਰਙ੍ਗਯੋਃ । ਏਕਾਭਾਵੇ ਦ੍ਵਯੋਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿḫ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਯੋਰ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਤੇ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਚੁੱਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੂਨਮ੍ ਏਕੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈਵ ਨਿਸ੍ਸਾਰੇ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਏਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਰ੍ਥਮਨਸੀ ਸਮਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਃ
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਵਿਚ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਤੇ ਵਸਤੂ ਇਕੱਠੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਇਕ ਹਨ।
ਅਰ੍ਥਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਨੇਹਿਤਵ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਤਾ । ਮਨਸ਼੍ ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਂ ਭਵੇਤ੍ ਤਯੋਃ
ਜੋ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਬਣਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਵੇ। ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਅਨष੍ਟੇ ਨਸ਼੍ਯਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਰ੍ਥਮਨਸੀ ਸ੍ਵਤਃ । ਮृਣ੍ਮਯੇ ਦ੍ਵਿषਤਿ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਦ੍ਵਿषਦ੍ਭਾਵਭਯੇ ਯਥਾ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਮਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝਣ ਦਾ ਡਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਸਂਸ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਏਵ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਰ੍ਥਮਨਸੀ ਸਦਾ । ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਯਤ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ऽਭਾਵਰੂਪਿਣੀ
ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਨਾਹ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਤੇ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼, ਜੋ ਅਣਹੋਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਞ੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਜਗਜ੍ਜਾਲੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਵਿषਯੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ । ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸੁਪ੍ਤਨਰਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ੀਵਾਗ੍ਰਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਝੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਜਾਣੇ ਲਈ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸੁੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਾਜ੍ਞਂ ਜਗਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਧੀਰਸ੍ਯੇਵ ਪਿਸ਼ਾਚਧੀਃ । ਜ੍ਞਮ੍ ਅਜ੍ਞੋ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਸਰ੍ਵਗਂ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਪਾਗਲ ਦੀ ਭਟਕਣ 'ਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ। ਅਜਾਣ ਲੋਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਾਣਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਹਿਤਂ ਵਿਭਾਗਾਨ੍ਤਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਬੋਧਵਾਰਿ ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਰਙ੍ਗਮ੍ ਇਵ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣੋ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਮਨ ਬੋਧ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੁੱਚਾ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਸਮ੍ਭਵਤ ਏਵਾਤẖ ਕੇ ਵਾਰ੍ਥਮਨਸੀ ਕਿਲ । ਨਿਰਰ੍ਥਕੈਵ ਵਿਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਮਯਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਕਿੱਥੇ ਕੋਈ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਮਨ ਕੌਣ ਹਨ? ਇਹ ਭਟਕਣ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਵਿਚ ਬੇਮਤਲਬ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥੈਰ੍ ਆਕਾਸ਼ੈਰ੍ ਇਵ ਸ਼ਾਰਦੈਃ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤਾਨ੍ਤੈਰ੍ ਮਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਬੱਦਲ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਬੋਧ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਾਲੀ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਿਧੂਯਾਨਨ੍ਤਨਾਨਾਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਮ੍ ਅਨਾਮਯੇ । ਜ੍ਞੇਯਂ ਰਜ ਇਵਾਸ਼ੇषਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਤਿष੍ਠ ਚਿਦ੍ਘਨੇ
ਅੰਤਹੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਅਸੰਭਵਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਸਮਝੋ; ਆਪਣੇ ਸੁਚਿੱਤ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰਂ ਬਾਹ੍ਯਂ ਚਾਰ੍ਥਤ੍ਵਮ੍ ਅਧਿਤਿष੍ਠਤਿ । ਬੀਜਂ ਸ਼ਾਖਾਫਲਾਨੀਵ ਕ੍ਵਾਤੋ ऽਰ੍ਥਮਨਸੀ ਵਦ
ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਹੀ ਅੰਦਰਲੇ ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਫਲ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਦੱਸੋ, ਫਿਰ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਮਨ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
ਜ੍ਞੇਯਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਾਖ੍ਯਂ ਪਦਂ ਗਤਾ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍ਮਾ ਤੇਨ ਸ਼ੇषੋ ऽਸਿ ਸਨ੍ ਸ੍ਵਭਾਃ
ਜਦੋਂ ਪਦਾਰਥ ਹੋਣੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਵੀ ਅਣਵਰਨਯ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਸਾਰੇ ਫਰਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਅਰ੍ਥ ਏਵ ਮਨਸ੍ਕਾਰਸ੍ ਸ ਚਾਭਾਵਾਤ੍ਮਕੋ ਭ੍ਰਮਃ । ਮਨ ਏਵਾਰ੍ਥਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ ਸ ਚਾਭਾਵਾਤ੍ਮਕੋ ਭ੍ਰਮਃ
ਪਦਾਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਛਾਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ ਹੈ; ਮਨ ਵੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਭੀ ਭ੍ਰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਜਸ੍ਯੈਤਦ੍ ਅਪਕਾਰਣਕਂ ਮਨਃ । ਭ੍ਰਮਾਨੁਭਵਤੋ ऽਰ੍ਥਸ਼੍ ਚ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਸ੍ਤੀਵ ਭਾਸਤੇ
ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਆਤਮਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਭਟਕਣ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ, ਵਸਤੂ ਵੀ ਝੂਠੀ ਹੋ ਕੇ ਅਸਲ ਜਿਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਕਾਰਣਕਮ੍ ਏਵਾਰ੍ਥਨਿਰ੍ਭਾਸਂ ਭਾਸਤੇ ਮਨਃ । ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਿਲਸਿਤਾਕਾਰਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਰਂ ਤਰਲਾਯਤੇ
ਮਨ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।