ਅਨਾਵਰਣਤੋ ऽਰਣ੍ਯੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਵਿਭ੍ਰਮਰੂਪਿਣਃ । ਯਥਾ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਤਥੇਮਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਯਕਸ਼ਾ, ਜੋ ਖੁਦ ਹੀ ਛੁਪਿਆ ਨਹੀਂ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਭਟਕਾਵੀ ਤੋਂ ਕਈ ਜੀਵ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਵੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
ਭ੍ਰਮਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਹਂ ਮਿਥ੍ਯੈਵੇਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਭਾਵਯਨ੍ । ਯਕ੍ਸ਼ੋ ऽਯਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਾਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ ਇਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਮਝ ਕੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ' ਸਿਰਫ ਭਟਕਾਵਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਯਕਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਯਕਸ਼ਾ ਹੋਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਮਨ ਵੀ ਮਨ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਨਿਰਸ੍ਤਸਕਲਾਸ਼ਙ੍ਕਂ ਤ੍ਯਾਗਗ੍ਰਹਣਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਵਿਸਾਰਿਸਮਸ੍ਤੇਚ੍ਛਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸਭ ਸ਼ੱਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲੈਣ-ਛੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੋ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਂ ਦ੍ਰष੍ਟ੍ਰਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਇਦਂ ਤਤਮ੍ । ਅਥ ਵਾ ਨੈਵ ਦ੍ਰष੍ਟ੍ਰਾਤ੍ਮ ਸਵਾਚ੍ਯਂ ਕਿਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਤੇ ਸਿਰਫ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਾਂ ਫਿਰ, ਇਹ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੁਰਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਸਨ੍ਤਰਸਪੂਰਸ੍ਯ ਯਥਾ ਵਿਟਪਗੁਲ੍ਮਤਾ । ਸ੍ਵਰੂਪਮਾਤ੍ਰਭਰਤਸ੍ ਸਂਵਿਦਸ੍ ਸਰ੍ਗਤਾ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੂਟੇ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਦਾਭਾਸਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵੇਦਨਮ੍ । ਕਾਤ੍ਰੈਕਤਾ ਦ੍ਵਿਤਾ ਕਾ ਵਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਦੋਤਾ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ? ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਵਸੇ।
ਭੂਯਤਾਂ ਚਿਨ੍ਮਯਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਪੀਯਤਾਂ ਪਰਮੋ ਰਸਃ । ਸ੍ਥੀਯਤਾਂ ਵਿਗਤਾਸ਼ਙ੍ਕਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਾਨਨ੍ਦਨਨ੍ਦਨੇ
ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਬਣੋ, ਸਰਵੋਤਮ ਰਸ ਪੀਓ, ਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਕਿਮ੍ ਏਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਤਿਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸੁ ਸਂਸਾਰਾਰਣ੍ਯਭੂਮਿषੁ । ਮਾਨਵਾ ਵਾਤਹਰਿਣਾ ਭ੍ਰਮਥੋਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ, ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੀ ਹੋਈ, ਕਿਉਂ ਭਟਕਦੇ ਹਨ?
ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮਰੀਚ੍ਯਮ੍ਬੁਵਿਪ੍ਰਲਬ੍ਧਾਨ੍ਧਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਮਾ ਧਾਵਤ ਘਨਵ੍ਯਗ੍ਰਮ੍ ਆਸ਼ਯੋਪਹਤਾਸ਼ਯਾਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਆਸਾਂ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕੋ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਨਾ ਭਟਕੋ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਪਾਯਿਨਃ । ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਾ ਯੂਯਮ੍ ਆਯੂਂषਿ ਨਰਾẖ ਕ੍ਸ਼ਪਯਤੈਣਕਾਃ
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਪਿਆਸੇ ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਗਵਾ ਲਓ।
ਜਗਦ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਾਗਾਰਗਰ੍ਧੇਨ ਨਸ਼੍ਯਥ । ਸੁਖਰੂਪਾਣਿ ਦੁẖਖਾਨਿ ਸ਼ਾਸਨਾਯੈਵ ਪਸ਼੍ਯਥ
ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭ੍ਰਮ-ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗੰਦਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋ।
ਜਗਤ੍ਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਮਾ ਮਹਾਮ੍ਬਰਮਧ੍ਯਗਮ੍ । ਅਵਲੋਕਯਤਾਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਪਰਿਣਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਜੋ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਗੇਂਦੇ ਵਾਂਗ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਮਾਨਵਾ ਵਾਤਲੋਲੋਚ੍ਚਪਤ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਾਨ੍ਤਾਮ੍ਬੁਭਙ੍ਗੁਰਾਃ । ਮਾ ਨਵਾਸੁ ਨਵਾਸ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਧਗਰ੍ਭਸ਼ਯ੍ਯਾਸੁ ਸ਼ਯ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਕਿੰਨੇ ਨਾਜੁਕ ਹਨ; ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸੁਣ।
ਅਵਿਰਾਮਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍ । ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਦਸ਼ਾਦੋषਾਦ੍ ਅਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ਵਿਰਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਦੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹੋ; ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਭੁੱਲ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ।
ਅਜ੍ਞਾਵਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਸਂਸਾਰਸ੍ ਸਾਹਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ । ਅਵਿਸ਼ਿष੍ਟਂ ਤੁ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕੇਵਲ ਅਜਾਣ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ; ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਸਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਰੋਟਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤृष੍ਣਾਯਸ਼੍ਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਵਲਿਤਂ ਬਲਾਤ੍ । ਸਂਸਾਰਪਞ੍ਜਰਂ ਤਿष੍ਠ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵੇ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰਵਤ੍
ਤੂੰ ਲਾਲਚ ਦੀ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤੋੜ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਟਿਕਾ ਰਹਿ।
ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮੀਯਗ੍ਰਹਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਤਾ । ਯਥਾਤਥਾਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਾ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤੈਵ ਯੋਗਿਨਃ
ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਵਾਲੀ ਭੁਲ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਇਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਤਾਵਾਸਨਤਾ ਪਰੋਪਸ਼ਮਤਾ ਜ੍ਞਤਾ । ਸਂਸਾਰਾਧ੍ਵਨਿ ਖਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਾ ਵਿਸ਼੍ਰਮਭੂਮਯਃ
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਲੈਣਾ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਚੁਪਚਾਪੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਠੰਢੀ ਥਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਤਜ੍ਜ੍ਞਜ੍ਞਾਤੋ ਨ ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਂ ਮੂਰ੍ਖਜ੍ਞਾਤੋ ਨ ਤਦ੍ਵਿਦਾਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਜਗਦਰ੍ਥੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਵਾਚ੍ਯੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ ਤਯੋਰ੍ ਮਿਥਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮੂਰਖ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅਸਲ ਭੇਦ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ।
ਵਿਸ਼੍ਵਤਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤੈਵ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਮਹਾਰ੍ਣਵਾਮ੍ਬੁਵਲਿਤਾ ਪੁਤ੍ਰਿਕੇਵ ਪਯੋਮਯੀ
ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਭੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਣੀ ਕੁੜੀ ਤਰਦੀ ਹੋਵੇ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਤਾ । ਯਥਾ ਸ੍ਥਿਤੈਵ ਗਲਿਤਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਚ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਭਟਕਾਵਾ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮੰਝ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਵਜੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਤृਣਭਸ੍ਮਾਲੀ ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਾਤਿ ਯਥਾਨਿਲੈਃ । ਸਤਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਸ਼੍ਰਾਮੈẖ ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਾਤਿ ਤਥਾ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੜੀ ਹੋਈ ਘਾਸ ਦੀ ਰਾਖ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵਕ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਦਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ ਸ ਤੂਤ੍ਤਮਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਨ ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਕਾਰ੍ਥਭਾਕ੍
ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ 'ਬ੍ਰਹਮ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ 'ਸੰਸਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਵਾਲੀ।
ਨਵਜਾਤਸ੍ਯ ਬਾਲਸ੍ਯ ਪਦਾਰ੍ਥਾ ਯਾਦृਸ਼ਾ ਇਮੇ । ਵਿਦੁषਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ਾ ਏਵ ਤਿष੍ਠਤẖ ਕ੍ਸ਼ੀਣਵਾਸਨਮ੍
ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਾ ਨਿਸ਼ਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਸਂਯਮੀ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਾ ਰਾਤ੍ਰਿḫ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮੁਨੇਃ
ਜਿਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੁੱਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੰਯਮੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੀਵ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਲਈ ਸੁੱਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਏਵ ਵਿਰਾਮਾਯ ਜਾਗ੍ਰਜ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸੁषੁਪ੍ਤਵਤ੍ । ਚਿਤ੍ਰਾਵਲੋਕਿਨ ਇਵ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਰਸੈषਣਾਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਲਈ ਹੈ; ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੰਗੀਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਰਸਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਮੁਕ ਗਈ ਹੈ।
ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧਰੂਪਾਨੁਭਵਸਮਂ ਭੁਵਨਵੇਦਨਮ੍ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਪ੍ਰਾਯਮ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਂ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਭਾਤਿ ਨ ਭਾਤਿ ਚ
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਲਈ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਦਿੰਦੀ, ਵਧੇਰੇ ਇਹ ਝੂਠੀ ਤੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਵਿਮੂਢਬੁਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ ਵਿਬੁਦ੍ਧਵਿषਯਂ ਨ ਸਤ੍ । ਵਿਬੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ ਵਿਮੂਢਵਿषਯਂ ਨ ਸਤ੍
ਜੋ ਮੂਰਖ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਗਰਤ ਲਈ ਸਚ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਜਾਗਰਤ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਲਈ ਸਚ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਤਯਾ ਜ੍ਞਾਤੇ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨẖਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਨ ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਤਦ੍ਵਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤੁ ਮਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਰੂਪ, ਚਾਨਣ ਤੇ ਕਰਤਬ ਸਿਰਫ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਣ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਆਵੇ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਨਹੀਂ.
ਨਿਰ੍ਵਿਭਾਗਸ੍ ਸਮਾਸ਼੍ਵਸ੍ਤੋ ਨਿਰੋਧਂ ਪਰਮ੍ ਆਗਤਃ । ਆਸ਼ੀਤਲਾਨ੍ਤẖਕਰਣੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣੋ ਜ੍ਞੋ ऽਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਟੱਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰੋਕ ਲੈ ਚੁਕਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ.