ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ਼੍ਰੀḫ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾਪਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਜ੍ਞੇਯਾਭਾਵੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯਾ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਆਤਮ-ਤੱਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ, ਜਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਅਣਵਿਆਖਿਆ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਹਾਲਤ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਤਤਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਜ੍ਞੇਯਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਦृषਨ੍ਮੌਨਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਹਕੀਕਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ, ਜਾਣੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚੁੱਪ ਦਰਸ਼ਕ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨ੍ਤẖਕਰਣਾਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਪੁਤ੍ਰਕਕੋਸ਼ਵਤ੍ । ਚਲਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਾਚਲਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਜ੍ਞਰੂਪਾ ਏਵ ਤਿष੍ਠਤ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੋਚ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਖੋਲ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹਿਲਦੇ ਹੋਣ, ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਜ੍ਞੇਯਜ੍ਞਤ੍ਵਸਦ੍ਰੂਪਾਸ੍ ਸਦਸਤ੍ਸਾਰਰੂਪਿਣਃ । ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਿਸ਼ਦਾ ਭਵਤਾਭਵਭੂਮਯਃ
ਜੋ ਨਾ-ਜਾਣਨ ਯੋਗ, ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਮੂਲ ਸੁਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਬਣਨ ਤੇ ਨਾ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਹਨ।
ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਚ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੈਕਕਰ੍ਮਾਣਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬੁਧਾḫ ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੰਮ ਮਿਲੇ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਵਾ ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨ੍ਤẖਕਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਃ । ਏਕਾਨ੍ਤੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਕਰ੍ਮਾਰ੍ਪਿਤਾ ਇਵ
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ ਸਾਰੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਦਾਖਿਲਮ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਚ੍ ਚ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਙ੍ਗਤਂ ਜਗਤ੍
ਜਦ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਨੇਤ੍ਰਰੂਪਾਨੁਭਵਂ ਜਾਤਿਤੋ ऽਨ੍ਧ ਇਵਾਗਮੈਃ । ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਨ੍ ਅਜ੍ਞਸ੍ ਤਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਆਦਮੀ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਰੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਪੀੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਕਲ੍ਪਨਾਂਸ਼ੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਲੋਕੋ ऽਵਿਦ੍ਯਾਮਯਾਤ੍ਮਨਾ । ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਅਜ੍ਞਤ੍ਵਾਤ੍ ਕृਤਾਰ੍ਥੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ
ਕਲਪਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕृਤਾਰ੍ਥẖ ਕृਤਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਜਾਨਨ੍ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਵਿਮੋਹਿਤਃ । ਵਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਕृਤਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਤਰਕਦਰ੍ਥਨੈਃ
ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਧੂਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿਚ, ਤਜਰਬਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਅਧੂਰੇਪਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇਗਾ।
ਉਪਾਯਂ ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਨੁਪਾਯਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ । ਦੁẖਖਦਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਮੇषੇਣ ਭਾਵਾਭਾਵੈषਣਭ੍ਰਮੈਃ
ਸਿਆਣੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਲਪਨਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਤਰੀਕੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਅਜੀਵਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਭਟਕਣ ਨਾਲ।
ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਯਦ੍ ਅਵਾਸਨਮ੍ ਆਸਿਤਮ੍ । ਵਿਰਸਾਸ਼ੇषਵਿषਯਂ ਤਦ੍ ਧਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਗਤ ਦੀ ਭਟਕਾਵੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਲਗAttachment ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ ਸਮਝ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਖ੍ਯਾਯਿਕਾਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿਭਾਨਰੂਪਮ੍ ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਦ੍ਵਾਰਿਭਰਦ੍ਰਵਾਤ੍ਮਾ । ਅਵੇਦ੍ਯਵਿਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਸ਼ੇषਮ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਵਾਮਿ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਇਕਸਾਰ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੂਲ ਸਰੂਪ, ਜਾਣੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਾਂਗ—ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧਰੂਪਾਨੁਭਵਾਨੁਰੂਪਂ ਯਦ੍ ਆਗਮੈਰ੍ ਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਬੋਧਰੂਪਮ੍ । ਅਧਸ੍ਪਦੀਕृਤ੍ਯ ਤਦ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਬੋਧੇ ਨਿਪਤ੍ਯਾਨੁਭਵੇ ਭਵਾਭੂਃ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸਮਝ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਦੀ ਤਜਰਬੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸਿੱਧੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਚੱਕਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਜਗਚ੍ ਚੇਦਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਅਸਤ੍ਯਤਾਮ੍ । ਯਾਤਿ ਸਾਨੁਭਵੇ ਮੋਹਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਯਥਾਧਿਯਾਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਸਹੀ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਝੂਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੱਚਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਜ੍ਵਰਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਬੋਧਸ਼ੀਤਲਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਏਤਦ੍ ਏਵ ਭਵੇਚ੍ ਚਿਹ੍ਨਂ ਯਦ੍ ਭੋਗਾਮ੍ਬੁ ਨ ਰੋਚਤੇ
ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੋਗਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀਆਂ।
ਅਲਮ੍ ਅਨ੍ਯੈḫ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨੈਰ੍ ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਵਿਭ੍ਰਮੈਃ । ਅਨਹਂਵੇਦਨਾਮਾਤ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਤਦ੍ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤਾਮ੍
ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ-ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਹੁਣ ਕਾਫੀ ਹੋਈ; ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰੋ।
ਅਭਿਜ੍ਞਾਤਾ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਪਦਾਰ੍ਥਾ ਰਮਯਨ੍ਤਿ ਨੋ । ਨ ਚ ਸਨ੍ਤਿ ਤਥੈਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਾਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਮੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣੇ ਹੋਏ ਵਸਤੂਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਤੇ 'ਸੰਸਾਰ ਹੈ' ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਭਾਵਨਾਦ੍ ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤਰੌ ਸਸ੍ਵਜਨਂ ਪੁਰਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵੈਵਂ ਜੀਵḫ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਂਸृਤਿਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਯਕਸ਼ ਆਪਣੀ ਖਾਸ ਸੋਚ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਝੂਠ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਾ ਯਥਾ ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਯਕ੍ਸ਼ਾਲੋਕਸ਼੍ ਚ ਤੌ ਮਿਥਃ । ਸਦ੍ਰੂਪੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਮਿਥ੍ਯਾ ਤਥਾਹਨ੍ਤ੍ਵਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮੌ
ਜਿਵੇਂ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਭ੍ਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਸੰਸਾਰ' ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਵੀ ਝੂਠੇ ਹਨ।
ਅਨਾਵਰਣਤੋ ऽਰਣ੍ਯੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਵਿਭ੍ਰਮਰੂਪਿਣਃ । ਯਥਾ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਤਥੇਮਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਯਕਸ਼ਾ, ਜੋ ਖੁਦ ਹੀ ਛੁਪਿਆ ਨਹੀਂ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਭਟਕਾਵੀ ਤੋਂ ਕਈ ਜੀਵ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਵੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
ਭ੍ਰਮਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਹਂ ਮਿਥ੍ਯੈਵੇਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਭਾਵਯਨ੍ । ਯਕ੍ਸ਼ੋ ऽਯਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਾਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ ਇਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਮਝ ਕੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ' ਸਿਰਫ ਭਟਕਾਵਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਯਕਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਯਕਸ਼ਾ ਹੋਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਮਨ ਵੀ ਮਨ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਨਿਰਸ੍ਤਸਕਲਾਸ਼ਙ੍ਕਂ ਤ੍ਯਾਗਗ੍ਰਹਣਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਵਿਸਾਰਿਸਮਸ੍ਤੇਚ੍ਛਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸਭ ਸ਼ੱਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲੈਣ-ਛੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੋ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਂ ਦ੍ਰष੍ਟ੍ਰਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਇਦਂ ਤਤਮ੍ । ਅਥ ਵਾ ਨੈਵ ਦ੍ਰष੍ਟ੍ਰਾਤ੍ਮ ਸਵਾਚ੍ਯਂ ਕਿਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਤੇ ਸਿਰਫ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਾਂ ਫਿਰ, ਇਹ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੁਰਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਸਨ੍ਤਰਸਪੂਰਸ੍ਯ ਯਥਾ ਵਿਟਪਗੁਲ੍ਮਤਾ । ਸ੍ਵਰੂਪਮਾਤ੍ਰਭਰਤਸ੍ ਸਂਵਿਦਸ੍ ਸਰ੍ਗਤਾ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੂਟੇ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਦਾਭਾਸਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵੇਦਨਮ੍ । ਕਾਤ੍ਰੈਕਤਾ ਦ੍ਵਿਤਾ ਕਾ ਵਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਦੋਤਾ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ? ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਵਸੇ।
ਭੂਯਤਾਂ ਚਿਨ੍ਮਯਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਪੀਯਤਾਂ ਪਰਮੋ ਰਸਃ । ਸ੍ਥੀਯਤਾਂ ਵਿਗਤਾਸ਼ਙ੍ਕਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਾਨਨ੍ਦਨਨ੍ਦਨੇ
ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਬਣੋ, ਸਰਵੋਤਮ ਰਸ ਪੀਓ, ਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਕਿਮ੍ ਏਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਤਿਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸੁ ਸਂਸਾਰਾਰਣ੍ਯਭੂਮਿषੁ । ਮਾਨਵਾ ਵਾਤਹਰਿਣਾ ਭ੍ਰਮਥੋਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ, ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੀ ਹੋਈ, ਕਿਉਂ ਭਟਕਦੇ ਹਨ?
ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮਰੀਚ੍ਯਮ੍ਬੁਵਿਪ੍ਰਲਬ੍ਧਾਨ੍ਧਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਮਾ ਧਾਵਤ ਘਨਵ੍ਯਗ੍ਰਮ੍ ਆਸ਼ਯੋਪਹਤਾਸ਼ਯਾਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਆਸਾਂ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕੋ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਨਾ ਭਟਕੋ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਪਾਯਿਨਃ । ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਾ ਯੂਯਮ੍ ਆਯੂਂषਿ ਨਰਾẖ ਕ੍ਸ਼ਪਯਤੈਣਕਾਃ
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਪਿਆਸੇ ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਗਵਾ ਲਓ।