ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਨਭਸੀਵਾਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਵਾਮ੍ਭਸਿ । ਖੇ ਖਤੇਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਨ੍ਨੈਵ ਕਿਲਾਸ੍ਤਿ ਜਗਦਾਦਿਤਾ
ਇੱਥੇ ਖਾਲੀਪਣ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਤਰਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਜਗਤ੍ ਕ੍ਵਾਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤੈਕਤੇ । ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਵ੍ਯੋਮ ਤਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਏਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕਿਲਾਖਿਲਮ੍
ਜੋ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਦੂਜਾ ਜਾਂ ਇਕਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਖਾਲੀਪਣ ਵੀ ਓਹੀ ਹੈ।
ਏਕਾਤ੍ਮਨਿ ਤਤੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਰੂਪਿਣਿ । ਸ਼ਿਲਾਪੁਤ੍ਰਕਸੇਨਾਯਾਂ ਪਾषਾਣਤ੍ਵ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਆਤਮਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਹ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਕਥਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕ੍ਵ ਵਾ । ਕਥਮ੍ ਅਵ੍ਯੋਮਤਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਕਿਰਿਆ ਤੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਤਿਭਾਤ੍ਮੈਵ ਭਾਰੂਪੋ ਭਾਤਿ ਸਰ੍ਗੋ ਮਹਾਚਿਤਿ । ਪੁਤ੍ਰਿਕੇਵੋਪਲੋਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦਾਤ੍ਮਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਤ्थਰ ਦੀ ਗੁੜੀਆ ਪਤ्थਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਸਾਧੋਰ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੈਵਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਕਾष੍ਠਮੌਨਦਸ਼ਾਭਾਸਂ ਤਤ੍ਸਾਰਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਧੂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਕੜ ਦੀ خامੋਸ਼ੀ ਵਰਗਾ ਸਰੂਪ, ਮੂਲ ਅਸਲ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨਿਮੀਲਿਤਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨੋਭ੍ਰਮਃ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਨਗ੍ਰਸ੍ਥੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਭਾਵਨਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਬੰਦ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਤੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਜਾਗਦੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਭਾਵਨੋਪਸ਼ਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਲੀਭੂਯ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਸ਼ਿਲੀਭੂਤਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਸਮਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਕੇ, ਪਤ्थਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੇ, ਇਕਸਾਰ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਸ੍ਵਵਿਵੇਕੋਪਹਾਰੇਣ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਰ੍ਥਪੂਜਨੈਃ । ਬੋਧਾਯ ਪੂਜ੍ਯਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ੍ਵੋ ਭਾਵḫ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ, ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਪੂਜਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਦ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਥਾਨਵਰਪ੍ਰਦਃ । ਰੁਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਪੂਜਾਤ੍ਰ ਜਰਤ੍ਤृਣਲਵਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਉਪੇਂਦਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਜਾਂ ਭੂਸੇ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਰਗੀ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਸ਼ਮਸਤ੍ਸਙ੍ਗਬਲਿਪੁष੍ਪੈਕਪੂਜਿਤਃ । ਸਦ੍ਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਰਸ੍ ਸਾਧੋਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਆਪ Inquiry, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਾਲੋਕਨਮਾਤ੍ਰੈਕਪੂਜਿਤੋ ऽਨੁਤ੍ਤਮਾਰ੍ਥਦਃ । ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਮੂਢẖ ਕੋ ऽਨ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਆਤਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਰਥ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਿਹੜਾ ਮੂਰਖ ਹੋਰ ਕਿਉਂ ਆਸਰਾ ਲਵੇ?
ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਸ਼ਮਸਨ੍ਤੋषਵਿਵੇਕੈḫ ਪੂਜਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ਼ਿਰੀषਕੁਸੁਮਾਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਹਿਵਿषਵਹ੍ਨਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਸੰਗਤ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਹਥਿਆਰ, ਸੱਪ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵੀ ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨੁਕਸਾਨ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਤਪਸ੍ਤੀਰ੍ਥਦਾਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਤਿਕृਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਭਸ੍ਮਾਯਨ੍ਤੇ ਨਿਰਰ੍ਥਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਵਿਵੇਕਹਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ, ਤਪ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਧੇਰੇ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਾਰਥਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਵਿਵੇਕੇਨ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਸਫਲਾਨਿ ਚੇਤ੍ । ਵਿਵੇਕ ਏਵ ਤਤ੍ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਸਾਧ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਇਹ ਕੰਮ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ?
ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਵਾਸਨੋਪਰਮੇ ਪਦੇ । ਯਤ੍ਨੋ ਵਿਵੇਕਸ਼ਬ੍ਦਾਖ੍ਯੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਾਫ਼ਤਾ ਤੋਂ ਵਿਵੇਕ ਨਾਮੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਤਥਾ ਵਿਵੇਕੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਨੇਯਸ਼੍ ਸ਼ਮਾਮृਤੈਃ । ਯਥਾ ਯਥਾ ਪੁਨਸ਼੍ ਸ਼ੋषਮ੍ ਉਪਯਾਤਿ ਨ ਵਿਭ੍ਰਮੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਸੋਝੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵੇ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਨਾ ਵਧੇ।
ਦੇਹਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । ਲਜ੍ਜਾਂ ਭਯਂ ਵਿषਾਦੇਰ੍ष੍ਯੇ ਸੁਖਂ ਦੁẖਖਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ਸਮਮ੍
ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਨਸਾਨ ਲਾਜ, ਡਰ, ਜ਼ਹਰ, ਈਰਖਾ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦਾਦਿ ਸ਼ਰੀਰਾਦਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਦੌ ਕੁਤੋ ऽਦ੍ਯ ਤਤ੍ । ਕਾਰ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ ਕਾਰਣਸ੍ਯੈਤਤ੍ ਤਥਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਨਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਸਰੀਰ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਾਚ੍ਛਂ ਨ ਤੁ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਘਟਾਦਿਵਤ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਿਕੈਵ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਾਖਿਲਂ ਤਤਃ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੀ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਘੜਾ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਤੀਤ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ਼੍ਰੀḫ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾਪਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਜ੍ਞੇਯਾਭਾਵੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯਾ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਆਤਮ-ਤੱਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ, ਜਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਅਣਵਿਆਖਿਆ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਹਾਲਤ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਤਤਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਜ੍ਞੇਯਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਦृषਨ੍ਮੌਨਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਹਕੀਕਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ, ਜਾਣੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚੁੱਪ ਦਰਸ਼ਕ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨ੍ਤẖਕਰਣਾਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਪੁਤ੍ਰਕਕੋਸ਼ਵਤ੍ । ਚਲਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਾਚਲਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਜ੍ਞਰੂਪਾ ਏਵ ਤਿष੍ਠਤ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੋਚ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਖੋਲ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹਿਲਦੇ ਹੋਣ, ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਜ੍ਞੇਯਜ੍ਞਤ੍ਵਸਦ੍ਰੂਪਾਸ੍ ਸਦਸਤ੍ਸਾਰਰੂਪਿਣਃ । ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਿਸ਼ਦਾ ਭਵਤਾਭਵਭੂਮਯਃ
ਜੋ ਨਾ-ਜਾਣਨ ਯੋਗ, ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਮੂਲ ਸੁਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਬਣਨ ਤੇ ਨਾ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਹਨ।
ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਚ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੈਕਕਰ੍ਮਾਣਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬੁਧਾḫ ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੰਮ ਮਿਲੇ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਵਾ ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨ੍ਤẖਕਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਃ । ਏਕਾਨ੍ਤੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਕਰ੍ਮਾਰ੍ਪਿਤਾ ਇਵ
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ ਸਾਰੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਦਾਖਿਲਮ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਚ੍ ਚ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਙ੍ਗਤਂ ਜਗਤ੍
ਜਦ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਨੇਤ੍ਰਰੂਪਾਨੁਭਵਂ ਜਾਤਿਤੋ ऽਨ੍ਧ ਇਵਾਗਮੈਃ । ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਨ੍ ਅਜ੍ਞਸ੍ ਤਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਆਦਮੀ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਰੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਪੀੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਕਲ੍ਪਨਾਂਸ਼ੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਲੋਕੋ ऽਵਿਦ੍ਯਾਮਯਾਤ੍ਮਨਾ । ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਅਜ੍ਞਤ੍ਵਾਤ੍ ਕृਤਾਰ੍ਥੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ
ਕਲਪਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕृਤਾਰ੍ਥẖ ਕृਤਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਜਾਨਨ੍ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਵਿਮੋਹਿਤਃ । ਵਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਕृਤਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਤਰਕਦਰ੍ਥਨੈਃ
ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਧੂਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿਚ, ਤਜਰਬਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਅਧੂਰੇਪਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇਗਾ।