ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਦ੍ ਆਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਵਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ । ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਮਹਾਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰੂਪਿਣਃ
ਸਾਫ, ਆਰੰਭ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਚ੍ ਛਿਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਕਸ੍ਯਚਿਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਤਾਮਾਤ੍ਰਂ ਕਸ੍ਯਚਿਜ੍ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਕਿਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀਪਣ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਤ੍ਮ ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਚੇਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਵ ਭਾਵਯਤ੍ । ਸ੍ਵਸਂਸ੍ਥਮ੍ ਏਵ ਜ੍ਞੇਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਗਚ੍ਛਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਾ
ਉਹ ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਵਾਯੋਰ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦੇषੁ ਕਾਰਣਮ੍ । ਤਥਾ ਮਹਾਚਿਤੋ ऽਚ੍ਛਾਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਸਂਵਿਤ੍ਤਿਵृਤ੍ਤਿषੁ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਦਾ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਹੇਤੁਰ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਪੇਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ऽਭਵਿष੍ਯਤ੍ ਸਦ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕਤ੍ਵਾਸ੍ਤਿਤਾਵਸ਼ਾਤ੍
ਚਾਹੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕਤਾ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕਰਕੇ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੋ ऽਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਯਿਤਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਕਤ੍ਵਂ ਵਾ ਮਹਾਮ੍ਬਰੇ । ਵਿष੍ਵਗ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਅਪਾਰੈਕਾ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਤਾ
ਇਸ ਵੱਡੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕਤਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਬਣਾਵੇ? ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅੰਤਹੀਣ, ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਪਰਤ।
ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਨਿਲਦ੍ਵਿਤ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵ ਨ ਵਾਸ੍ਤਵਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਤਥੈਵਾਸਨ੍ਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਿਲਚਲ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਦੋਹਰਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਦੋਹਰਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਹੈ।
ਸਦ੍ ਏਵਾਸਮ੍ਭਵਦ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਮਹਾਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕਂ ਤੁ ਯਤ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਭਾਸਂ ਤਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਨ੍ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਤਾ
ਅਸਲ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਅਸਲ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਧੇਮ੍ਨਿ ਸਤ੍ਯਤਾ । ਕਟਕਤ੍ਵਸ੍ਯ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਨ ਤਥਾ ਪਰੇ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜਗ੍ਹਾ, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਕਰਕੇ, ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਲਈ, ਜੋ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਅੰਤਮ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵੇ ਚਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾ ਕੁਤਃ । ਸ੍ਯਾਚ੍ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਵਸ੍ਤੁਤਾ
ਜੇ ਇੱਥੇ ਦੋਹਰਾਈ ਤੇ ਏਕਤਾ ਹੋਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਾਰਨ-ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਹਨ, ਕੋਈ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਨਭਸੀਵਾਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਵਾਮ੍ਭਸਿ । ਖੇ ਖਤੇਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਨ੍ਨੈਵ ਕਿਲਾਸ੍ਤਿ ਜਗਦਾਦਿਤਾ
ਇੱਥੇ ਖਾਲੀਪਣ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਤਰਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਜਗਤ੍ ਕ੍ਵਾਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤੈਕਤੇ । ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਵ੍ਯੋਮ ਤਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਏਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕਿਲਾਖਿਲਮ੍
ਜੋ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਦੂਜਾ ਜਾਂ ਇਕਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਖਾਲੀਪਣ ਵੀ ਓਹੀ ਹੈ।
ਏਕਾਤ੍ਮਨਿ ਤਤੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਰੂਪਿਣਿ । ਸ਼ਿਲਾਪੁਤ੍ਰਕਸੇਨਾਯਾਂ ਪਾषਾਣਤ੍ਵ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਆਤਮਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਹ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਕਥਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕ੍ਵ ਵਾ । ਕਥਮ੍ ਅਵ੍ਯੋਮਤਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਕਿਰਿਆ ਤੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਤਿਭਾਤ੍ਮੈਵ ਭਾਰੂਪੋ ਭਾਤਿ ਸਰ੍ਗੋ ਮਹਾਚਿਤਿ । ਪੁਤ੍ਰਿਕੇਵੋਪਲੋਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦਾਤ੍ਮਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਤ्थਰ ਦੀ ਗੁੜੀਆ ਪਤ्थਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਸਾਧੋਰ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੈਵਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਕਾष੍ਠਮੌਨਦਸ਼ਾਭਾਸਂ ਤਤ੍ਸਾਰਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਧੂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਕੜ ਦੀ خامੋਸ਼ੀ ਵਰਗਾ ਸਰੂਪ, ਮੂਲ ਅਸਲ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨਿਮੀਲਿਤਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨੋਭ੍ਰਮਃ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਨਗ੍ਰਸ੍ਥੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਭਾਵਨਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਬੰਦ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਤੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਜਾਗਦੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਭਾਵਨੋਪਸ਼ਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਲੀਭੂਯ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਸ਼ਿਲੀਭੂਤਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਸਮਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਕੇ, ਪਤ्थਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੇ, ਇਕਸਾਰ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਸ੍ਵਵਿਵੇਕੋਪਹਾਰੇਣ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਰ੍ਥਪੂਜਨੈਃ । ਬੋਧਾਯ ਪੂਜ੍ਯਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ੍ਵੋ ਭਾਵḫ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ, ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਪੂਜਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਦ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਥਾਨਵਰਪ੍ਰਦਃ । ਰੁਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਪੂਜਾਤ੍ਰ ਜਰਤ੍ਤृਣਲਵਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਉਪੇਂਦਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਜਾਂ ਭੂਸੇ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਰਗੀ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਸ਼ਮਸਤ੍ਸਙ੍ਗਬਲਿਪੁष੍ਪੈਕਪੂਜਿਤਃ । ਸਦ੍ਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਰਸ੍ ਸਾਧੋਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਆਪ Inquiry, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਾਲੋਕਨਮਾਤ੍ਰੈਕਪੂਜਿਤੋ ऽਨੁਤ੍ਤਮਾਰ੍ਥਦਃ । ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਮੂਢẖ ਕੋ ऽਨ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਆਤਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਰਥ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਿਹੜਾ ਮੂਰਖ ਹੋਰ ਕਿਉਂ ਆਸਰਾ ਲਵੇ?
ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਸ਼ਮਸਨ੍ਤੋषਵਿਵੇਕੈḫ ਪੂਜਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ਼ਿਰੀषਕੁਸੁਮਾਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਹਿਵਿषਵਹ੍ਨਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਸੰਗਤ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਹਥਿਆਰ, ਸੱਪ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵੀ ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨੁਕਸਾਨ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਤਪਸ੍ਤੀਰ੍ਥਦਾਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਤਿਕृਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਭਸ੍ਮਾਯਨ੍ਤੇ ਨਿਰਰ੍ਥਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਵਿਵੇਕਹਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ, ਤਪ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਧੇਰੇ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਾਰਥਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਵਿਵੇਕੇਨ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਸਫਲਾਨਿ ਚੇਤ੍ । ਵਿਵੇਕ ਏਵ ਤਤ੍ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਸਾਧ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਇਹ ਕੰਮ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ?
ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਵਾਸਨੋਪਰਮੇ ਪਦੇ । ਯਤ੍ਨੋ ਵਿਵੇਕਸ਼ਬ੍ਦਾਖ੍ਯੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਾਫ਼ਤਾ ਤੋਂ ਵਿਵੇਕ ਨਾਮੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਤਥਾ ਵਿਵੇਕੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਨੇਯਸ਼੍ ਸ਼ਮਾਮृਤੈਃ । ਯਥਾ ਯਥਾ ਪੁਨਸ਼੍ ਸ਼ੋषਮ੍ ਉਪਯਾਤਿ ਨ ਵਿਭ੍ਰਮੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਸੋਝੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵੇ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਨਾ ਵਧੇ।
ਦੇਹਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । ਲਜ੍ਜਾਂ ਭਯਂ ਵਿषਾਦੇਰ੍ष੍ਯੇ ਸੁਖਂ ਦੁẖਖਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ਸਮਮ੍
ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਨਸਾਨ ਲਾਜ, ਡਰ, ਜ਼ਹਰ, ਈਰਖਾ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦਾਦਿ ਸ਼ਰੀਰਾਦਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਦੌ ਕੁਤੋ ऽਦ੍ਯ ਤਤ੍ । ਕਾਰ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ ਕਾਰਣਸ੍ਯੈਤਤ੍ ਤਥਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਨਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਸਰੀਰ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਾਚ੍ਛਂ ਨ ਤੁ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਘਟਾਦਿਵਤ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਿਕੈਵ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਾਖਿਲਂ ਤਤਃ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੀ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਘੜਾ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਤੀਤ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ।