ਅਜਸ੍ਰਨਾਸ਼ੋਤ੍ਪਾਦਾਢ੍ਯਮ੍ ਏਕਰੂਪਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ । ਅਨਾਸ਼ੋਤ੍ਪਾਦਮ੍ ਅਜਰਮ੍ ਅਨੇਕਮ੍ ਇਵ ਕਾਨ੍ਤਿਮਤ੍
ਜੋ ਸਦਾ ਬਣਦਾ ਤੇ ਮਿਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਜਨਮ ਹੈ ਨਾ ਮਰਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਬਹੁਤਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਘਨਭਾਵਗਤਂ ਵਿਭਾਤਿ ਸਰ੍ਗੋਦਯੇਨ ਵਿਗਤਾਸ੍ਤਮਯੋਦਯੇਨ । ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਵਿਭਵੇਨ ਗਲਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਲਾਭਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਸਭਮ੍ ਏਵ ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੇ
ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਘਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਉਤਪਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਅਜਾਗਰਤ ਲਈ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਾਗਰਤ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਚਿਤ੍ਤਵਤ੍ ਕਚਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਵ੍ਯਾਕृਤਾਮਲਤਯਾ ਕ੍ਵਾਤਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਦਿਸਮ੍ਭਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਵਿਕਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਰਚਨਾ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਚਿਤ੍ਤਦੀਪੇ ਗਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਵਦ੍ ਭਾਨ੍ਤਿ ਖੇ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾਸ੍ ਸਂਵਿਦਮ੍ਬੁਦ੍ਰਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਰੂਪ, ਚਾਨਣ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਮੋਹ ਵਾਂਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ।
ਨਿਰਸ੍ਤਕਾਰਣਾਪੇਕ੍ਸ਼ਂ ਮਰੁਤਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਯਥਾ । ਯਥਾ ਵਿਸਰਣਂ ਭਾਸਸ੍ ਤਥਾ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਕੀਲਾਲੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਚਾਮ੍ਬਰੇ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਮਰੁਤੀਵੇਦਂ ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਮਯਂ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਰਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਆਪ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮਹਾਚਿਤਿ ਮਹਾਕਾਸ਼ੇ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਭਾਸਤੇ ਜਗਤ੍ । ਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਕਚਤਿ ਨਿਰ੍ਮਲਤ੍ਵਂ ਮਣਾਵ੍ ਇਵ
ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜਗਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਮਣਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸਿ ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ । ਯਥਾ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਾਯੌ ਮਹਾਚਿਤਿ ਤਥਾ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਣ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਾਯੁਰ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਤਥਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਜਗਚ੍ ਚਿਤਿਃ । ਨ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਦਿਭੇਦਾਨਾਂ ਮਨਾਗ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਸਮ੍ਭਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਹਿਲਚਲ ਦਾ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਵੈਤ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।
ਅਵਿਵੇਕਵਿਵੇਕਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਸੁਰਂ ਭਙ੍ਗੁਰਂ ਜਗਤ੍ । ਬੋਧੇ ਸਦ੍ ਏਵਾਸਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਭਾਸੁਰਮ੍ ਅਭਙ੍ਗੁਰਮ੍
ਅਵਿਵੇਕ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਾਗਰੂਕ ਬੋਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੱਤ, ਨਾ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਨਾ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਦ੍ ਆਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਵਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ । ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਮਹਾਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰੂਪਿਣਃ
ਸਾਫ, ਆਰੰਭ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਚ੍ ਛਿਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਕਸ੍ਯਚਿਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਤਾਮਾਤ੍ਰਂ ਕਸ੍ਯਚਿਜ੍ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਕਿਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀਪਣ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਤ੍ਮ ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਚੇਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਵ ਭਾਵਯਤ੍ । ਸ੍ਵਸਂਸ੍ਥਮ੍ ਏਵ ਜ੍ਞੇਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਗਚ੍ਛਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਾ
ਉਹ ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਵਾਯੋਰ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦੇषੁ ਕਾਰਣਮ੍ । ਤਥਾ ਮਹਾਚਿਤੋ ऽਚ੍ਛਾਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਸਂਵਿਤ੍ਤਿਵृਤ੍ਤਿषੁ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਦਾ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਹੇਤੁਰ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਪੇਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ऽਭਵਿष੍ਯਤ੍ ਸਦ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕਤ੍ਵਾਸ੍ਤਿਤਾਵਸ਼ਾਤ੍
ਚਾਹੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕਤਾ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕਰਕੇ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੋ ऽਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਯਿਤਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਕਤ੍ਵਂ ਵਾ ਮਹਾਮ੍ਬਰੇ । ਵਿष੍ਵਗ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਅਪਾਰੈਕਾ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਤਾ
ਇਸ ਵੱਡੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕਤਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਬਣਾਵੇ? ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅੰਤਹੀਣ, ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਪਰਤ।
ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਨਿਲਦ੍ਵਿਤ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵ ਨ ਵਾਸ੍ਤਵਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਤਥੈਵਾਸਨ੍ਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਿਲਚਲ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਦੋਹਰਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਦੋਹਰਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਹੈ।
ਸਦ੍ ਏਵਾਸਮ੍ਭਵਦ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਮਹਾਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕਂ ਤੁ ਯਤ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਭਾਸਂ ਤਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਨ੍ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਤਾ
ਅਸਲ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਅਸਲ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਧੇਮ੍ਨਿ ਸਤ੍ਯਤਾ । ਕਟਕਤ੍ਵਸ੍ਯ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਨ ਤਥਾ ਪਰੇ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜਗ੍ਹਾ, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਕਰਕੇ, ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਲਈ, ਜੋ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਅੰਤਮ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵੇ ਚਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾ ਕੁਤਃ । ਸ੍ਯਾਚ੍ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਵਸ੍ਤੁਤਾ
ਜੇ ਇੱਥੇ ਦੋਹਰਾਈ ਤੇ ਏਕਤਾ ਹੋਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਾਰਨ-ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਹਨ, ਕੋਈ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਨਭਸੀਵਾਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਵਾਮ੍ਭਸਿ । ਖੇ ਖਤੇਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਨ੍ਨੈਵ ਕਿਲਾਸ੍ਤਿ ਜਗਦਾਦਿਤਾ
ਇੱਥੇ ਖਾਲੀਪਣ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਤਰਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਜਗਤ੍ ਕ੍ਵਾਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤੈਕਤੇ । ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਵ੍ਯੋਮ ਤਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਏਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕਿਲਾਖਿਲਮ੍
ਜੋ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਦੂਜਾ ਜਾਂ ਇਕਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਖਾਲੀਪਣ ਵੀ ਓਹੀ ਹੈ।
ਏਕਾਤ੍ਮਨਿ ਤਤੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਰੂਪਿਣਿ । ਸ਼ਿਲਾਪੁਤ੍ਰਕਸੇਨਾਯਾਂ ਪਾषਾਣਤ੍ਵ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਆਤਮਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਹ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਕਥਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕ੍ਵ ਵਾ । ਕਥਮ੍ ਅਵ੍ਯੋਮਤਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਕਿਰਿਆ ਤੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਤਿਭਾਤ੍ਮੈਵ ਭਾਰੂਪੋ ਭਾਤਿ ਸਰ੍ਗੋ ਮਹਾਚਿਤਿ । ਪੁਤ੍ਰਿਕੇਵੋਪਲੋਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦਾਤ੍ਮਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਤ्थਰ ਦੀ ਗੁੜੀਆ ਪਤ्थਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਸਾਧੋਰ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੈਵਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਕਾष੍ਠਮੌਨਦਸ਼ਾਭਾਸਂ ਤਤ੍ਸਾਰਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਧੂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਕੜ ਦੀ خامੋਸ਼ੀ ਵਰਗਾ ਸਰੂਪ, ਮੂਲ ਅਸਲ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨਿਮੀਲਿਤਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨੋਭ੍ਰਮਃ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਨਗ੍ਰਸ੍ਥੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਭਾਵਨਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਬੰਦ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਤੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਜਾਗਦੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਭਾਵਨੋਪਸ਼ਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਲੀਭੂਯ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਸ਼ਿਲੀਭੂਤਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਸਮਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਕੇ, ਪਤ्थਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੇ, ਇਕਸਾਰ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਸ੍ਵਵਿਵੇਕੋਪਹਾਰੇਣ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਰ੍ਥਪੂਜਨੈਃ । ਬੋਧਾਯ ਪੂਜ੍ਯਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ੍ਵੋ ਭਾਵḫ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ, ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਪੂਜਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਦ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਥਾਨਵਰਪ੍ਰਦਃ । ਰੁਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਪੂਜਾਤ੍ਰ ਜਰਤ੍ਤृਣਲਵਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਉਪੇਂਦਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਜਾਂ ਭੂਸੇ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਰਗੀ ਹੈ।