ਯਤ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੋ ਭਵੇਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਲੋਕਸ੍ ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਪਰਂ ਵਿषਯਵੈਰਸ੍ਯਂ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਧੀਃ
ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਅਕਰ੍ਤृਕਰ੍ਮਕਰਣਮ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਜਗਦ੍ ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਫਾਰਮ੍ ਅਭਿਤ੍ਤੌ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਕਰਤਾਰ, ਕਰਮ ਤੇ ਸਾਧਨ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਣਾ ਤੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੱਦਬੰਨ੍ਹੀ, ਇਕ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਹਕੀਕਤ 'ਤੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
ਨ ਚੋਤ੍ਥਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਨ ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨਾਮਯਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾ ਕੁਝ ਉਭਰਦਾ, ਨਾ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਸੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਤਕਲੀਫ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਲ੍ਪਨਾਰਙ੍ਗਰਞ੍ਜਨਾਃ । ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਖੇ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਿਕਾਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਟੀਆਂ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹਨ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਗਿਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਰਸਭਾਵਵਿਕਾਰਾਢ੍ਯਂ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ऽਭਿਨਯੈਰ੍ ਨਵੈਃ । ਪਰਮਾਣੁਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਾਯẖ ਖੇ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯੋ ऽਮ੍ਬਰਾਤ੍ਮਿਕਾਃ
ਹਰ ਰਸ ਤੇ ਭਾਵ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਲੈ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਅਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਇਹ ਅੰਬਰ-ਸਰੂਪ ਰੂਹਾਂ ਹਰ ਪਰਮਾਣੂ ਵੱਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸ਼ੇਖਰਧਰਾ ਦਿਗ੍ਬਾਹੁਲਤਿਕਾਕੁਲਾਃ । ਪਾਤਾਲਪਾਦਲਤਿਕਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸ਼ਿਰੋਧਰਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਂਹਾਂ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਲੋਲਨਯਨਾਸ੍ ਤਾਰੋਤ੍ਕਰਤਨੂਰੁਹਾਃ । ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਙ੍ਗਲਤਿਕਾḫ ਪਰਿਤੋ ऽਚ੍ਛਾਮ੍ਬਰਾਮ੍ਬਰਾਃ
ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਨੈਣ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ, ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਮਾਨੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ।
ਦ੍ਵੀਪਾਮ੍ਬੁਰਾਸ਼ਿਵਲਯਾ ਲੋਕਾਲੋਕਾਦ੍ਰਿਮੇਖਲਾਃ । ਭੂਤਭਾਵਚਲਜ੍ਜੀਵਾḫ ਪ੍ਰਵਹਤ੍ਪ੍ਰਾਣਮਾਰੁਤਾਃ
ਦਵੀਪਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ, ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ ਬੰਨੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਾਹੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਨੋਪਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸਹਾਰਕੇਯੂਰਭੂषਿਤਾਃ । ਪੁਰਾਣਵੇਦਵਚਨਾẖ ਕ੍ਰਿਯਾਫਲਵਿਲੋਚਨਾਃ
ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਪੁਤ੍ਰਿਕਾਨृਤ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪੁਰਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਰਿਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਿਲਚੋਪਨਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਨੱਚਣਾ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਲਚਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ।
ਅਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਤੈਵਾਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਅਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥਤਾ ਸ੍ਵਾਪੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯੇਵਾਸਤੀ ਚ ਸਾ
ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਇਹ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਕਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਨਾ ਟਿਕਣਾ, ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਅਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਭਵ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਗਤਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਮਾਸਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼੍ਰਯ
ਹੇ ਜੀਵ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਸੋਚ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਨਾ ਭਟਕਾ, ਤੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ।
ਯਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਸੁषੁਪ੍ਤਤ੍ਵਂ ਬੋਧਾਦ੍ ਅਰਸਮ੍ ਆਸਨਮ੍ । ਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਵਿਦੁਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾ ਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਤ੍ਪਰਿਣਾਮਿਤਾ
ਉਹ ਹਾਲਤ ਜਿੱਥੇ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਾਲਾ ਸੁੱਥਰਾ ਸੁਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਆਸਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਕਰ੍ਤृਕਰ੍ਮਕਰਣਮ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਅਰੂਪਾਲੋਕਮਨਨਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਗਤ੍ਤਯਾ
ਕਰਮ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਕਰਮ, ਨਾ ਸਾਧਨ; ਵੇਖਣਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ; ਸੋਚ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਚਾਨਣ—ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਾਨ੍ਤੇ ਕਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਚਤਿ ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕ੍ਯਰਹਿਤੇ ਭਾਤਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕ੍ਯਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਦੋਵਾਂ, ਇਕਤਾ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਤੇ ਇਕਤਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਤ।
ਸਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਸਦृਸ਼ਂ ਸ਼ਿਲਾਜਠਰਸਨ੍ਨਿਭਮ੍
ਅਸਤਿਤਵ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਂਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਖੋਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ।
ਸੁਰਤ੍ਨਜਠਰਾਕਾਰਂ ਘਨਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬਰੋਪਮਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮ੍ ਅਸਚ੍ ਚ ਸਤ੍
ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਦੇ ਪੇਟ ਵਾਂਗ ਗਾੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਝੂਠਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਦੋਵੇਂ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਨਵਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਚੇਤਸੀਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪੁਰਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਬृਂਹਿਤਭਾਰੂਪਮ੍ ਅਭੇਦੀਕृਤਮਾਨਸਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਬਣਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਨੈਵ ਭਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਥਾਯਂ ਜਗਦਾਭਾਸḫ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਪਰਮ ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹੇਮਪੀਠਮ੍ ਇਵਾਨੇਕਭਵਿष੍ਯਤ੍ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਤ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਖਤ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਥਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਜਸ੍ਰਨਾਸ਼ੋਤ੍ਪਾਦਾਢ੍ਯਮ੍ ਏਕਰੂਪਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ । ਅਨਾਸ਼ੋਤ੍ਪਾਦਮ੍ ਅਜਰਮ੍ ਅਨੇਕਮ੍ ਇਵ ਕਾਨ੍ਤਿਮਤ੍
ਜੋ ਸਦਾ ਬਣਦਾ ਤੇ ਮਿਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਜਨਮ ਹੈ ਨਾ ਮਰਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਬਹੁਤਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਘਨਭਾਵਗਤਂ ਵਿਭਾਤਿ ਸਰ੍ਗੋਦਯੇਨ ਵਿਗਤਾਸ੍ਤਮਯੋਦਯੇਨ । ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਵਿਭਵੇਨ ਗਲਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਲਾਭਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਸਭਮ੍ ਏਵ ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੇ
ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਘਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਉਤਪਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਅਜਾਗਰਤ ਲਈ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਾਗਰਤ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਚਿਤ੍ਤਵਤ੍ ਕਚਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਵ੍ਯਾਕृਤਾਮਲਤਯਾ ਕ੍ਵਾਤਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਦਿਸਮ੍ਭਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਵਿਕਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਰਚਨਾ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਚਿਤ੍ਤਦੀਪੇ ਗਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਵਦ੍ ਭਾਨ੍ਤਿ ਖੇ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾਸ੍ ਸਂਵਿਦਮ੍ਬੁਦ੍ਰਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਰੂਪ, ਚਾਨਣ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਮੋਹ ਵਾਂਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ।
ਨਿਰਸ੍ਤਕਾਰਣਾਪੇਕ੍ਸ਼ਂ ਮਰੁਤਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਯਥਾ । ਯਥਾ ਵਿਸਰਣਂ ਭਾਸਸ੍ ਤਥਾ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਕੀਲਾਲੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਚਾਮ੍ਬਰੇ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਮਰੁਤੀਵੇਦਂ ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਮਯਂ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਰਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਆਪ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮਹਾਚਿਤਿ ਮਹਾਕਾਸ਼ੇ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਭਾਸਤੇ ਜਗਤ੍ । ਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਕਚਤਿ ਨਿਰ੍ਮਲਤ੍ਵਂ ਮਣਾਵ੍ ਇਵ
ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜਗਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਮਣਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸਿ ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ । ਯਥਾ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਾਯੌ ਮਹਾਚਿਤਿ ਤਥਾ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਣ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਾਯੁਰ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਤਥਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਜਗਚ੍ ਚਿਤਿਃ । ਨ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਦਿਭੇਦਾਨਾਂ ਮਨਾਗ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਸਮ੍ਭਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਹਿਲਚਲ ਦਾ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਵੈਤ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।
ਅਵਿਵੇਕਵਿਵੇਕਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਸੁਰਂ ਭਙ੍ਗੁਰਂ ਜਗਤ੍ । ਬੋਧੇ ਸਦ੍ ਏਵਾਸਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਭਾਸੁਰਮ੍ ਅਭਙ੍ਗੁਰਮ੍
ਅਵਿਵੇਕ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਾਗਰੂਕ ਬੋਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੱਤ, ਨਾ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਨਾ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।