ਅਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ਮਤਾ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਾਤ੍ਮਤਾ ਸ਼ਿਵਃ । ਭੂਯਤਾਂ ਪਰਮਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਂ ਮੇਹ ਤਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਚੰਗੀਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਇਕਤਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਹ ਪੀੜ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਗਚ੍ਛਾਮਿ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ऽਸ੍ਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਮਿ ਨਿਰਾਮਯਃ
ਨਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੁਝ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ—ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਦੇ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਹਂ ਕੇਵਲਂ ਪਰਮਂ ਨਭਃ
ਤੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, 'ਤੂੰ' ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਾਨਾ ਵਿੱਚ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਪਰਾਕਾਸ਼ੇ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨੋਮਯਾਃ । ਵਿਭ੍ਰਮਾਸ੍ ਤਵ ਸਞ੍ਜਾਤਾẖ ਕਲ੍ਪਸ੍ਪਨ੍ਦਾ ਇਵਾਨਿਲੇ
ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਉੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਭਟਕਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨੋ ਸਰ੍ਗਂ ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨੋ । ਸੁषੁਪ੍ਤੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਥੋ ਨ ਸੁषੁਪ੍ਤਕਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਗਤੋਰ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृਸ਼ੋਰ੍ ਇਵ । ਰੂਪਂ ਜਾਨਾਤਿ ਵਾਰੂਪਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤḫ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਦਾ ਮਨ ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਰੂਪ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ ਬੋਧਵਾਨ੍ । ਸਂਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਰਦੀਵ ਪਯੋਧਰਃ
ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਵਿੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮृਤਿਸ੍ਥẖ ਕਲ੍ਪਨਾਸ੍ਥੋ ਵਾ ਯਥਾਖ੍ਯਾਤਸ਼੍ ਚ ਸਙ੍ਗਰਃ । ਸਦਸਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਤਾਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਹਨ੍ਤ੍ਵਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ
ਚਾਹੇ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਸਲੀ ਤੇ ਝੂਠੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਿਰਫ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਹੈ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਵੀ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਹਿ ਯਾ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਯਸ੍ਯਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ । ਨ ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨਾਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਇਯਂ ਭਾਸਤੇ ਸੇਤਿ
ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇ; ਨਾ ਇਹ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਦਿੱਖ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣਾ ਹੈ ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਯਂ ਸਰ੍ਗੋ ऽਹਨ੍ਤਾਦਿਵੇਦਨਃ । ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਨਿਰ੍ਵਾਣੀਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ, ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ; ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਪ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਯਤ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੋ ਭਵੇਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਲੋਕਸ੍ ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਪਰਂ ਵਿषਯਵੈਰਸ੍ਯਂ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਧੀਃ
ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਅਕਰ੍ਤृਕਰ੍ਮਕਰਣਮ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਜਗਦ੍ ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਫਾਰਮ੍ ਅਭਿਤ੍ਤੌ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਕਰਤਾਰ, ਕਰਮ ਤੇ ਸਾਧਨ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਣਾ ਤੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੱਦਬੰਨ੍ਹੀ, ਇਕ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਹਕੀਕਤ 'ਤੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
ਨ ਚੋਤ੍ਥਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਨ ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨਾਮਯਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾ ਕੁਝ ਉਭਰਦਾ, ਨਾ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਸੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਤਕਲੀਫ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਲ੍ਪਨਾਰਙ੍ਗਰਞ੍ਜਨਾਃ । ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਖੇ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਿਕਾਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਟੀਆਂ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹਨ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਗਿਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਰਸਭਾਵਵਿਕਾਰਾਢ੍ਯਂ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ऽਭਿਨਯੈਰ੍ ਨਵੈਃ । ਪਰਮਾਣੁਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਾਯẖ ਖੇ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯੋ ऽਮ੍ਬਰਾਤ੍ਮਿਕਾਃ
ਹਰ ਰਸ ਤੇ ਭਾਵ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਲੈ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਅਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਇਹ ਅੰਬਰ-ਸਰੂਪ ਰੂਹਾਂ ਹਰ ਪਰਮਾਣੂ ਵੱਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸ਼ੇਖਰਧਰਾ ਦਿਗ੍ਬਾਹੁਲਤਿਕਾਕੁਲਾਃ । ਪਾਤਾਲਪਾਦਲਤਿਕਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸ਼ਿਰੋਧਰਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਂਹਾਂ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਲੋਲਨਯਨਾਸ੍ ਤਾਰੋਤ੍ਕਰਤਨੂਰੁਹਾਃ । ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਙ੍ਗਲਤਿਕਾḫ ਪਰਿਤੋ ऽਚ੍ਛਾਮ੍ਬਰਾਮ੍ਬਰਾਃ
ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਨੈਣ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ, ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਮਾਨੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ।
ਦ੍ਵੀਪਾਮ੍ਬੁਰਾਸ਼ਿਵਲਯਾ ਲੋਕਾਲੋਕਾਦ੍ਰਿਮੇਖਲਾਃ । ਭੂਤਭਾਵਚਲਜ੍ਜੀਵਾḫ ਪ੍ਰਵਹਤ੍ਪ੍ਰਾਣਮਾਰੁਤਾਃ
ਦਵੀਪਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ, ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ ਬੰਨੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਾਹੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਨੋਪਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸਹਾਰਕੇਯੂਰਭੂषਿਤਾਃ । ਪੁਰਾਣਵੇਦਵਚਨਾẖ ਕ੍ਰਿਯਾਫਲਵਿਲੋਚਨਾਃ
ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਪੁਤ੍ਰਿਕਾਨृਤ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪੁਰਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਰਿਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਿਲਚੋਪਨਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਨੱਚਣਾ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਲਚਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ।
ਅਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਤੈਵਾਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਅਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥਤਾ ਸ੍ਵਾਪੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯੇਵਾਸਤੀ ਚ ਸਾ
ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਇਹ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਕਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਨਾ ਟਿਕਣਾ, ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਅਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਭਵ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਗਤਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਮਾਸਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼੍ਰਯ
ਹੇ ਜੀਵ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਸੋਚ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਨਾ ਭਟਕਾ, ਤੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ।
ਯਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਸੁषੁਪ੍ਤਤ੍ਵਂ ਬੋਧਾਦ੍ ਅਰਸਮ੍ ਆਸਨਮ੍ । ਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਵਿਦੁਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾ ਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਤ੍ਪਰਿਣਾਮਿਤਾ
ਉਹ ਹਾਲਤ ਜਿੱਥੇ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਾਲਾ ਸੁੱਥਰਾ ਸੁਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਆਸਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਕਰ੍ਤृਕਰ੍ਮਕਰਣਮ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਅਰੂਪਾਲੋਕਮਨਨਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਗਤ੍ਤਯਾ
ਕਰਮ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਕਰਮ, ਨਾ ਸਾਧਨ; ਵੇਖਣਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ; ਸੋਚ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਚਾਨਣ—ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਾਨ੍ਤੇ ਕਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਚਤਿ ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕ੍ਯਰਹਿਤੇ ਭਾਤਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕ੍ਯਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਦੋਵਾਂ, ਇਕਤਾ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਤੇ ਇਕਤਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਤ।
ਸਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਸਦृਸ਼ਂ ਸ਼ਿਲਾਜਠਰਸਨ੍ਨਿਭਮ੍
ਅਸਤਿਤਵ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਂਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਖੋਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ।
ਸੁਰਤ੍ਨਜਠਰਾਕਾਰਂ ਘਨਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬਰੋਪਮਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮ੍ ਅਸਚ੍ ਚ ਸਤ੍
ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਦੇ ਪੇਟ ਵਾਂਗ ਗਾੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਝੂਠਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਦੋਵੇਂ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਨਵਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਚੇਤਸੀਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪੁਰਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਬृਂਹਿਤਭਾਰੂਪਮ੍ ਅਭੇਦੀਕृਤਮਾਨਸਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਬਣਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਨੈਵ ਭਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਥਾਯਂ ਜਗਦਾਭਾਸḫ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਪਰਮ ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹੇਮਪੀਠਮ੍ ਇਵਾਨੇਕਭਵਿष੍ਯਤ੍ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਤ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਖਤ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਥਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।