ਅਭਾਵਸਾਧਨੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇ ਭਾਵੋਪਸ਼ਮਰੂਪਿਣਿ । ਨ ਧਨਾਨ੍ਯ੍ ਉਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਜਦੋਂ ਮੋਖਸ਼ ਅਭਾਵ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਠੰਢੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਦੋਸਤ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕਰਮ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਸ਼੍ ਚਕ੍ਰਮ੍ ਅਪ੍ਪਤਿਤੋ ਯਥਾ । ਤਥਾਸ਼ੁ ਚੇਤ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭਵਤਿ ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਦਾ ਬੂੰਦ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਹੀਆ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਚੇਤਨਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਯਾਦृਗ੍ਰਸਾ ਸ੍ਮृਤੌ । ਤਾਦृਗ੍ਰਸਾਹਨ੍ਤ੍ਵਜਗਜ੍ਜਾਲਸਂਸ੍ਥਾ ਵਿਵੇਕਿਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਵੇਲੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਾਲ ਸਿਰਫ ਛਾਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨੈਵਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ ਤਨੁਤਾਂ ਤਥਾ । ਯਥਾ ਨਾਹਂ ਨ ਸਂਸਾਰਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਨਾ 'ਮੈਂ' ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ, ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਯਦਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਰ੍ਕਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਤਦਾ ਤਦਾ । ਭੋਗਾਨ੍ਧਕਾਰੋ ਗਲਤਿ ਨ ਸਨ੍ਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ-ਤਦੋਂ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਰਹਿਤਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸृਤੌ ਭਵਤਿ ਭਾਸਤੇ ਚ ਤਥਾ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕਰਣਨਿਕਰੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੀਪਾਦ੍ ਇਵਾਲੋਕਃ
ਇਹ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ, ਉਭਰਦਾ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬੁਧੀ, ਮਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵੇਦਨਮ੍ । ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਅਮ੍ਲਾਨਮ੍ ਅਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਧਿਆਨ, ਬੁਧੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਸੂਸ, ਉਸ ਵਸਤੂ ਦੇ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ।
ਅਸ੍ਵਭਾਵਤਨੁਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਿਤਿਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾ । ਯਦੋਦੇਤਿ ਤਦਾ ਸਰ੍ਗੋ ਭ੍ਰਮਾਭḫ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਸ਼ਮਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤ ਇਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗਾ ਭਵਮਹਾਰੋਗਾ ਬਨ੍ਧਵੋ ਦृਢਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਅਨਰ੍ਥਾਯਾਰ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਸੁਖ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹਨ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਹਨ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਅਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ਮਤਾ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਾਤ੍ਮਤਾ ਸ਼ਿਵਃ । ਭੂਯਤਾਂ ਪਰਮਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਂ ਮੇਹ ਤਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਚੰਗੀਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਇਕਤਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਹ ਪੀੜ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਗਚ੍ਛਾਮਿ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ऽਸ੍ਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਮਿ ਨਿਰਾਮਯਃ
ਨਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੁਝ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ—ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਦੇ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਹਂ ਕੇਵਲਂ ਪਰਮਂ ਨਭਃ
ਤੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, 'ਤੂੰ' ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਾਨਾ ਵਿੱਚ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਪਰਾਕਾਸ਼ੇ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨੋਮਯਾਃ । ਵਿਭ੍ਰਮਾਸ੍ ਤਵ ਸਞ੍ਜਾਤਾẖ ਕਲ੍ਪਸ੍ਪਨ੍ਦਾ ਇਵਾਨਿਲੇ
ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਉੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਭਟਕਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨੋ ਸਰ੍ਗਂ ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨੋ । ਸੁषੁਪ੍ਤੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਥੋ ਨ ਸੁषੁਪ੍ਤਕਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਗਤੋਰ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृਸ਼ੋਰ੍ ਇਵ । ਰੂਪਂ ਜਾਨਾਤਿ ਵਾਰੂਪਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤḫ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਦਾ ਮਨ ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਰੂਪ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ ਬੋਧਵਾਨ੍ । ਸਂਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਰਦੀਵ ਪਯੋਧਰਃ
ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਵਿੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮृਤਿਸ੍ਥẖ ਕਲ੍ਪਨਾਸ੍ਥੋ ਵਾ ਯਥਾਖ੍ਯਾਤਸ਼੍ ਚ ਸਙ੍ਗਰਃ । ਸਦਸਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਤਾਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਹਨ੍ਤ੍ਵਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ
ਚਾਹੇ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਸਲੀ ਤੇ ਝੂਠੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਿਰਫ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਹੈ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਵੀ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਹਿ ਯਾ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਯਸ੍ਯਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ । ਨ ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨਾਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਇਯਂ ਭਾਸਤੇ ਸੇਤਿ
ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇ; ਨਾ ਇਹ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਦਿੱਖ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣਾ ਹੈ ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਯਂ ਸਰ੍ਗੋ ऽਹਨ੍ਤਾਦਿਵੇਦਨਃ । ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਨਿਰ੍ਵਾਣੀਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ, ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ; ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਪ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਯਤ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੋ ਭਵੇਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਲੋਕਸ੍ ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਪਰਂ ਵਿषਯਵੈਰਸ੍ਯਂ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਧੀਃ
ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਅਕਰ੍ਤृਕਰ੍ਮਕਰਣਮ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਜਗਦ੍ ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਫਾਰਮ੍ ਅਭਿਤ੍ਤੌ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਕਰਤਾਰ, ਕਰਮ ਤੇ ਸਾਧਨ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਣਾ ਤੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੱਦਬੰਨ੍ਹੀ, ਇਕ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਹਕੀਕਤ 'ਤੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
ਨ ਚੋਤ੍ਥਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਨ ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨਾਮਯਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾ ਕੁਝ ਉਭਰਦਾ, ਨਾ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਸੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਤਕਲੀਫ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਲ੍ਪਨਾਰਙ੍ਗਰਞ੍ਜਨਾਃ । ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਖੇ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਿਕਾਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਟੀਆਂ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹਨ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਗਿਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਰਸਭਾਵਵਿਕਾਰਾਢ੍ਯਂ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ऽਭਿਨਯੈਰ੍ ਨਵੈਃ । ਪਰਮਾਣੁਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਾਯẖ ਖੇ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯੋ ऽਮ੍ਬਰਾਤ੍ਮਿਕਾਃ
ਹਰ ਰਸ ਤੇ ਭਾਵ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਲੈ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਅਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਇਹ ਅੰਬਰ-ਸਰੂਪ ਰੂਹਾਂ ਹਰ ਪਰਮਾਣੂ ਵੱਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸ਼ੇਖਰਧਰਾ ਦਿਗ੍ਬਾਹੁਲਤਿਕਾਕੁਲਾਃ । ਪਾਤਾਲਪਾਦਲਤਿਕਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸ਼ਿਰੋਧਰਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਂਹਾਂ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਲੋਲਨਯਨਾਸ੍ ਤਾਰੋਤ੍ਕਰਤਨੂਰੁਹਾਃ । ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਙ੍ਗਲਤਿਕਾḫ ਪਰਿਤੋ ऽਚ੍ਛਾਮ੍ਬਰਾਮ੍ਬਰਾਃ
ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਨੈਣ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ, ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਮਾਨੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ।
ਦ੍ਵੀਪਾਮ੍ਬੁਰਾਸ਼ਿਵਲਯਾ ਲੋਕਾਲੋਕਾਦ੍ਰਿਮੇਖਲਾਃ । ਭੂਤਭਾਵਚਲਜ੍ਜੀਵਾḫ ਪ੍ਰਵਹਤ੍ਪ੍ਰਾਣਮਾਰੁਤਾਃ
ਦਵੀਪਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ, ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ ਬੰਨੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਾਹੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਨੋਪਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸਹਾਰਕੇਯੂਰਭੂषਿਤਾਃ । ਪੁਰਾਣਵੇਦਵਚਨਾẖ ਕ੍ਰਿਯਾਫਲਵਿਲੋਚਨਾਃ
ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਪੁਤ੍ਰਿਕਾਨृਤ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪੁਰਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਰਿਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਿਲਚੋਪਨਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਨੱਚਣਾ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਲਚਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ।