ਮੂਰ੍ਤੋ ਯਥਾ ਸ੍ਵਸਦृਸ਼ੈẖ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਵਯਵੈẖ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਆਤ੍ਮਭੂਤੈਸ੍ ਤਥਾ ਭੂਤੈਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਕਰ੍ਤृ ਸਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਤੱਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਸ੍ਥਾਦ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ ਅਸ੍ਮਦਾਦੇਰ੍ ਅਸਂਸृਤੇਃ । ਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਰ੍ਥਭਾਵਮੁਕ੍ਤੋ ऽਯਂ ਪਟਹਾਦ੍ ਇਵ ਜਾਯਤੇ
ਆਤਮ ਤੋਂ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਸਲ ਅਰਥ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਡੌਲ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ । ਜਗਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਰੂਪਾਤ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਯੇषਾਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾ ਮਿਥਃ । ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਮਿਥ੍ਯਾਙ੍ਗਾ ਨਾਸ੍ਮਾਸ੍ਵ੍ ਅਮ੍ਬਰਪੁष੍ਪਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ-ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਆਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਝੂਠੇ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਮਯਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕਰੂਪਂ ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਤ੍ । ਵਾਯੌ ਸ੍ਪਨ੍ਦੈਰ੍ ਇਵਾਭਿਨ੍ਨੈਰ੍ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ ਚ ਤੈਰ੍ ਮਯਿ
ਮੇਰੇ ਲਈ, ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਕਾਸ਼। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਆਹਾਰ ਇਕਜੋੜੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਖੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਅਹਂ ਤੁ ਸਨ੍ਮਯਸ੍ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਤਾਮ੍ ਇਵ । ਤੇ ਤੁ ਨੂਨਮ੍ ਅਸਨ੍ਤੋ ਮੇ ਸੁषੁਪ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਕਾ ਇਵ
ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਸਲੀਅਤ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੁਪਨਾ। ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਤੈਸ੍ ਤੁ ਯੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਮੇ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤੇ ਯਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ਤੈਰ੍ ਅਲਮ੍ ਅਲਂ ਮਮ
ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਵੇਖਣ; ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਨੈਵਾਸ੍ਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤੇਯਮ੍ ਆਤਤਾ । ਤ੍ਵਦਰ੍ਥਂ ਸਮੁਦੇਤੀਵ ਤਥਾਰੂਪੈਵ ਵਾਗ੍ ਇਯਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹਸਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਲਈ, ਇਹ ਵਜੂਦ ਉਭਰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬੋਲ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਨ੍ਮਯਾਤ੍ਮਨਃ । ਨ ਭੋਗੇਚ੍ਛਾ ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇਚ੍ਛਾ ਹृਦਿ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਪਰਲੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਰਾਯਤ੍ਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਕ੍ਰਮੇ ਨृਣਾਮ੍ । ਕਦਰ੍ਥਨੇਤ੍ਯ੍ ਅਹੋ ਮੋਹਾਦ੍ ਗੋष੍ਪਦੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਦਧਿਭ੍ਰਮਃ
ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚਾਲ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ ਕਿ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਗੋ-ਪੈਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਭਾਵਸਾਧਨੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇ ਭਾਵੋਪਸ਼ਮਰੂਪਿਣਿ । ਨ ਧਨਾਨ੍ਯ੍ ਉਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਜਦੋਂ ਮੋਖਸ਼ ਅਭਾਵ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਠੰਢੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਦੋਸਤ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕਰਮ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਸ਼੍ ਚਕ੍ਰਮ੍ ਅਪ੍ਪਤਿਤੋ ਯਥਾ । ਤਥਾਸ਼ੁ ਚੇਤ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭਵਤਿ ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਦਾ ਬੂੰਦ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਹੀਆ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਚੇਤਨਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਯਾਦृਗ੍ਰਸਾ ਸ੍ਮृਤੌ । ਤਾਦृਗ੍ਰਸਾਹਨ੍ਤ੍ਵਜਗਜ੍ਜਾਲਸਂਸ੍ਥਾ ਵਿਵੇਕਿਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਵੇਲੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਾਲ ਸਿਰਫ ਛਾਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨੈਵਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ ਤਨੁਤਾਂ ਤਥਾ । ਯਥਾ ਨਾਹਂ ਨ ਸਂਸਾਰਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਨਾ 'ਮੈਂ' ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ, ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਯਦਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਰ੍ਕਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਤਦਾ ਤਦਾ । ਭੋਗਾਨ੍ਧਕਾਰੋ ਗਲਤਿ ਨ ਸਨ੍ਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ-ਤਦੋਂ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਰਹਿਤਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸृਤੌ ਭਵਤਿ ਭਾਸਤੇ ਚ ਤਥਾ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕਰਣਨਿਕਰੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੀਪਾਦ੍ ਇਵਾਲੋਕਃ
ਇਹ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ, ਉਭਰਦਾ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬੁਧੀ, ਮਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵੇਦਨਮ੍ । ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਅਮ੍ਲਾਨਮ੍ ਅਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਧਿਆਨ, ਬੁਧੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਸੂਸ, ਉਸ ਵਸਤੂ ਦੇ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ।
ਅਸ੍ਵਭਾਵਤਨੁਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਿਤਿਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾ । ਯਦੋਦੇਤਿ ਤਦਾ ਸਰ੍ਗੋ ਭ੍ਰਮਾਭḫ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਸ਼ਮਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤ ਇਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗਾ ਭਵਮਹਾਰੋਗਾ ਬਨ੍ਧਵੋ ਦृਢਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਅਨਰ੍ਥਾਯਾਰ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਸੁਖ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹਨ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਹਨ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਅਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ਮਤਾ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਾਤ੍ਮਤਾ ਸ਼ਿਵਃ । ਭੂਯਤਾਂ ਪਰਮਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਂ ਮੇਹ ਤਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਚੰਗੀਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਇਕਤਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਹ ਪੀੜ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਗਚ੍ਛਾਮਿ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ऽਸ੍ਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਮਿ ਨਿਰਾਮਯਃ
ਨਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੁਝ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ—ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਦੇ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਹਂ ਕੇਵਲਂ ਪਰਮਂ ਨਭਃ
ਤੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, 'ਤੂੰ' ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਾਨਾ ਵਿੱਚ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਪਰਾਕਾਸ਼ੇ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨੋਮਯਾਃ । ਵਿਭ੍ਰਮਾਸ੍ ਤਵ ਸਞ੍ਜਾਤਾẖ ਕਲ੍ਪਸ੍ਪਨ੍ਦਾ ਇਵਾਨਿਲੇ
ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਉੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਭਟਕਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨੋ ਸਰ੍ਗਂ ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨੋ । ਸੁषੁਪ੍ਤੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਥੋ ਨ ਸੁषੁਪ੍ਤਕਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਗਤੋਰ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृਸ਼ੋਰ੍ ਇਵ । ਰੂਪਂ ਜਾਨਾਤਿ ਵਾਰੂਪਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤḫ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਦਾ ਮਨ ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਰੂਪ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ ਬੋਧਵਾਨ੍ । ਸਂਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਰਦੀਵ ਪਯੋਧਰਃ
ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਵਿੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮृਤਿਸ੍ਥẖ ਕਲ੍ਪਨਾਸ੍ਥੋ ਵਾ ਯਥਾਖ੍ਯਾਤਸ਼੍ ਚ ਸਙ੍ਗਰਃ । ਸਦਸਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਤਾਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਹਨ੍ਤ੍ਵਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ
ਚਾਹੇ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਸਲੀ ਤੇ ਝੂਠੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਿਰਫ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਹੈ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਵੀ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਹਿ ਯਾ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਯਸ੍ਯਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ । ਨ ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨਾਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਇਯਂ ਭਾਸਤੇ ਸੇਤਿ
ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇ; ਨਾ ਇਹ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਦਿੱਖ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣਾ ਹੈ ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਯਂ ਸਰ੍ਗੋ ऽਹਨ੍ਤਾਦਿਵੇਦਨਃ । ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਨਿਰ੍ਵਾਣੀਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ, ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ; ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਪ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।