ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਵਾਤਸਦृਸ਼ਂ ਖਕੋਸ਼ਾਭਾਚ੍ਛਚਿਨ੍ਮਯਮ੍ । ਅਚੇਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਲਤਾਵਿਕਸਨੋਪਮਮ੍
ਇਹ ਹਵਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਕਾਸ਼, ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਤੇ ਲਤਾ ਦੇ ਖਿੜਨ ਵਾਂਗ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਜਾਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ । ਸਰ੍ਵੋਪਲਮ੍ਭੋ ਗਲਤਿ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵਿਵੇਕਿਨਃ
ਸਿਆਣੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਉਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੀ ਧਾਰਨਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਧੀਰ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸੁषੁਪ੍ਤਧੀਃ । ਸਰ੍ਗਨਿਰ੍ਵਾਣਯੋਰ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੀ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਵਪ੍ਨਯੋਰ੍ ਇਵ
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਮੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਾਲੀ ਮੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਸੌ ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨ ਸੁषੁਪ੍ਤਤਾ । ਨ ਸਰ੍ਗੋ ਨ ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਸ਼ੇषਤਃ
ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ, ਨਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਨਾ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ। ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਯੀ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਚੇਨ੍ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਰੁਪ੍ਯਮ੍ ਇਵਾਸਤ੍ਯਂ ਕਿਲ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍
ਜੇ ਇਹ ਭਟਕਣਾ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਨਾ-ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਸਿਪ ਦੀ ਚਿੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਜਿਹੀ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯਨ੍ ਨ ਲਬ੍ਧਂ ਚ ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇਨ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਰ੍ ਨ ਸਮ੍ਭਵਃ । ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ਉਪਲਮ੍ਭੋ ऽਨ੍ਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਭਟਕਣ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ੍ਵਭਾਵ ਏਵ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮੈ ਸ੍ਵਦਤੇ ਕਿਲ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਅਨਾਨੈਵ ਹਿ ਨਾਨੇਵ ਕਿਂ ਵਾਦੈਸ੍ ਸ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤਾਮ੍
ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਅਸ੍ਵਭਾਵੇ ਮਹਦ੍ ਦੁẖਖਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਮਃ । ਇਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਯਦ੍ ਇष੍ਟਂ ਤਦ੍ ਵਿਧੀਯਤਾਮ੍
ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰ ਲਓ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇ ਬੀਜੇ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਗਸ੍ ਸ੍ਥੂਲੋ ਦृष੍ਟਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਸ਼ਿਵੇ ऽਮੂਰ੍ਤੇ ਜਗਨ੍ ਮੂਰ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਮਸਙ੍ਕਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੋ ਕਿ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਨ੍ਤਾਦਯḫ ਪਰੇ । ਸ੍ਵਰੂਪਭੂਤਾਸ੍ ਸਲਿਲੇ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਖਾਤ੍ਮਕਾਃ
ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਖਾਲੀ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਮੂਰ੍ਤੋ ਯਥਾ ਸ੍ਵਸਦृਸ਼ੈẖ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਵਯਵੈẖ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਆਤ੍ਮਭੂਤੈਸ੍ ਤਥਾ ਭੂਤੈਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਕਰ੍ਤृ ਸਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਤੱਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਸ੍ਥਾਦ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ ਅਸ੍ਮਦਾਦੇਰ੍ ਅਸਂਸृਤੇਃ । ਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਰ੍ਥਭਾਵਮੁਕ੍ਤੋ ऽਯਂ ਪਟਹਾਦ੍ ਇਵ ਜਾਯਤੇ
ਆਤਮ ਤੋਂ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਸਲ ਅਰਥ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਡੌਲ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ । ਜਗਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਰੂਪਾਤ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਯੇषਾਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾ ਮਿਥਃ । ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਮਿਥ੍ਯਾਙ੍ਗਾ ਨਾਸ੍ਮਾਸ੍ਵ੍ ਅਮ੍ਬਰਪੁष੍ਪਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ-ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਆਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਝੂਠੇ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਮਯਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕਰੂਪਂ ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਤ੍ । ਵਾਯੌ ਸ੍ਪਨ੍ਦੈਰ੍ ਇਵਾਭਿਨ੍ਨੈਰ੍ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ ਚ ਤੈਰ੍ ਮਯਿ
ਮੇਰੇ ਲਈ, ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਕਾਸ਼। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਆਹਾਰ ਇਕਜੋੜੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਖੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਅਹਂ ਤੁ ਸਨ੍ਮਯਸ੍ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਤਾਮ੍ ਇਵ । ਤੇ ਤੁ ਨੂਨਮ੍ ਅਸਨ੍ਤੋ ਮੇ ਸੁषੁਪ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਕਾ ਇਵ
ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਸਲੀਅਤ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੁਪਨਾ। ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਤੈਸ੍ ਤੁ ਯੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਮੇ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤੇ ਯਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ਤੈਰ੍ ਅਲਮ੍ ਅਲਂ ਮਮ
ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਵੇਖਣ; ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਨੈਵਾਸ੍ਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤੇਯਮ੍ ਆਤਤਾ । ਤ੍ਵਦਰ੍ਥਂ ਸਮੁਦੇਤੀਵ ਤਥਾਰੂਪੈਵ ਵਾਗ੍ ਇਯਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹਸਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਲਈ, ਇਹ ਵਜੂਦ ਉਭਰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬੋਲ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਨ੍ਮਯਾਤ੍ਮਨਃ । ਨ ਭੋਗੇਚ੍ਛਾ ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇਚ੍ਛਾ ਹृਦਿ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਪਰਲੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਰਾਯਤ੍ਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਕ੍ਰਮੇ ਨृਣਾਮ੍ । ਕਦਰ੍ਥਨੇਤ੍ਯ੍ ਅਹੋ ਮੋਹਾਦ੍ ਗੋष੍ਪਦੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਦਧਿਭ੍ਰਮਃ
ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚਾਲ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ ਕਿ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਗੋ-ਪੈਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਭਾਵਸਾਧਨੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇ ਭਾਵੋਪਸ਼ਮਰੂਪਿਣਿ । ਨ ਧਨਾਨ੍ਯ੍ ਉਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਜਦੋਂ ਮੋਖਸ਼ ਅਭਾਵ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਠੰਢੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਦੋਸਤ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕਰਮ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਸ਼੍ ਚਕ੍ਰਮ੍ ਅਪ੍ਪਤਿਤੋ ਯਥਾ । ਤਥਾਸ਼ੁ ਚੇਤ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭਵਤਿ ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਦਾ ਬੂੰਦ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਹੀਆ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਚੇਤਨਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਯਾਦृਗ੍ਰਸਾ ਸ੍ਮृਤੌ । ਤਾਦृਗ੍ਰਸਾਹਨ੍ਤ੍ਵਜਗਜ੍ਜਾਲਸਂਸ੍ਥਾ ਵਿਵੇਕਿਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਵੇਲੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਾਲ ਸਿਰਫ ਛਾਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨੈਵਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ ਤਨੁਤਾਂ ਤਥਾ । ਯਥਾ ਨਾਹਂ ਨ ਸਂਸਾਰਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਨਾ 'ਮੈਂ' ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ, ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਯਦਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਰ੍ਕਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਤਦਾ ਤਦਾ । ਭੋਗਾਨ੍ਧਕਾਰੋ ਗਲਤਿ ਨ ਸਨ੍ਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ-ਤਦੋਂ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਰਹਿਤਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸृਤੌ ਭਵਤਿ ਭਾਸਤੇ ਚ ਤਥਾ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕਰਣਨਿਕਰੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੀਪਾਦ੍ ਇਵਾਲੋਕਃ
ਇਹ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ, ਉਭਰਦਾ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬੁਧੀ, ਮਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵੇਦਨਮ੍ । ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਅਮ੍ਲਾਨਮ੍ ਅਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਧਿਆਨ, ਬੁਧੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਸੂਸ, ਉਸ ਵਸਤੂ ਦੇ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ।
ਅਸ੍ਵਭਾਵਤਨੁਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਿਤਿਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾ । ਯਦੋਦੇਤਿ ਤਦਾ ਸਰ੍ਗੋ ਭ੍ਰਮਾਭḫ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਸ਼ਮਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤ ਇਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗਾ ਭਵਮਹਾਰੋਗਾ ਬਨ੍ਧਵੋ ਦृਢਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਅਨਰ੍ਥਾਯਾਰ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਸੁਖ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹਨ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਹਨ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।