ਚਿਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਦਾ ਚੇਤ੍ਯਮ੍ ਏਤਿ ਦ੍ਰष੍ਟृਚਿਤੈਕਤਾਮ੍ । ਤਦਾ ਦृਸ਼੍ਯਾਙ੍ਗਯੈਵੈਤਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਤੇ ਨਾਨ੍ਯਯਾ ਚਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵਸਤੂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖੀ ਗਈ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਯਦਾ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੇਯਂ ਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਦृਸ਼੍ਯਦृਕ੍ । ਤਦਾਨੁਭਵਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਫਲਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣਾ ਤੇ ਵੇਖੀ ਵਸਤੂ—ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯੇ ਨ ਯਦ੍ਯ੍ ਏਕਮ੍ ਅਭਵਿष੍ਯਚ੍ ਚਿਦਾਤ੍ਮਕੇ । ਤਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਾਸ੍ਵਾਦਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਸ੍ਯਨ੍ ਨ ਦ੍ਰष੍ਟੇਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ ਇਵੋਪਲਃ
ਜੇ ਦਰਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਥਰ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚਿਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਤੌ ਚੇਤ੍ਯਂ ਜਲਮ੍ ਅਪ੍ਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਮਜ੍ਜਤਿ । ਤੇਨਾਨੁਭੂਤਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ ਇਵ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋ ਲੱਕੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
ਸਜਾਤੀਯੈਕਤਾਭਾਵਾਦ੍ ਯਥਾ ਕਾष੍ਠਂ ਨ ਚੇਤਤਿ । ਦਾਰੁ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਅਪਿ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨਾਜ੍ਞਾਸ੍ਯਦ੍ ਆਜਡਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਾਤ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਦਰਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਯਾਦृਕ੍ਸਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾष੍ਠਾਨਿ ਤਾਦृਗ੍ਰੂਪਂ ਸ੍ਵਚੇਤਨਮ੍ । ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਨੇਤਰਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਚਿਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਚੇਤਨਮ੍
ਲੱਕੜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਾਤ ਦੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਚਿਦਾਤ੍ਮਤੈਵਾਸ੍ਤਿ ਜਲਾਨਿਲਧਰਾਸ਼੍ਮਨਾਮ੍ । ਨੈਤੇषੁ ਸ੍ਪਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਾਣਜੀਵਾਦ੍ਯਭਾਵਤਃ
ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਥਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਸਾਰ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਹਿਲਚਲ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ, ਨਾ ਜੀਵਨ-ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਜੀਵ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣ-ਤਾਕਤ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਣਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਯਸ੍ ਸਤ੍ਤਾਂ ਭਾਵਨਾਵਸ਼ਤੋ ਗਤਾਃ । ਭਾਵਨਾ ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਸ੍ ਸ ਯਥੇਚ੍ਛਮ੍ ਉਦੇਤਿ ਚ
ਜੀਵਨ-ਤਾਕਤ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਲਪਨਾ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਜੋਬਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਗਤ੍ਤਯਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤਾਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਪੁਂਸ੍ਤਯਾਗਤਯੇਵਾਤ੍ਮਾ ਰੇਤੋਵਟਕਣੀਕਯੋਃ
ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਰੇਤ ਤੇ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਾਣੁਮਯਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਯੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਙ੍ਗਤੋ ऽਣੁਕਃ । ਸ ਸ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਵੀਰਿਆ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਸ ਅੰਗ ਜਾਂ ਕਣ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੀਰਿਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਪਰਾਣ੍ਵਾਤ੍ਮ ਯੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਰ੍ਥਤੋ ऽਣੁਕਃ । ਸ ਸ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਭਵੇਦ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਹਰ ਕਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੋ ਹੀ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਯਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਅਧਸ੍ ਤਥਾ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯੇਨ ਤੇਨ ਯਥਾ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਦਾਰਥ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਪਦਾਰਥ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਹੇਮਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਹੇਮ੍ਨੋ ਰੂਪਸ਼ਤੇ ਯਥਾ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਾਹਨ੍ਤ੍ਵਗਣੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਸੌ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਨਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਹਜਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਵਪ੍ਨਮੇਘੋਰ੍ਜਾ ਯਥਾ ਤਵ ਨ ਕਾਸ਼੍ਚਨ । ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਲਯਸਂਰਮ੍ਭਾਸ੍ ਤਥਾ ਖਾਤ੍ਮਾਨ ਏਵ ਮੇ
ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਬੱਦਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਿਟਣ ਦੀ ਹਲਚਲ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਅਕਾਸ਼-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
ਪਙ੍ਕਤਾਕਲ੍ਪਿਤਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਕਪਤਾਕਿਨੀ । ਸਾ ਯਥਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾਮਾਤ੍ਰਂ ਖਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਤਥਾ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਚਿੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੀ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਭ੍ਰਮ ਏਵਾਨ੍ਤḫ ਪੁष੍ਟੀਭੂਯ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਜਲਾਵਨਿਤਲਕ੍ਲਿਨ੍ਨਬੀਜਂ ਕਲ੍ਪ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਬੀਜ ਵਾਂਗੋਂ ਰੁੱਖ ਉੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਨਹਨ੍ਤਾਤ੍ਮਨੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਤ ਏਵ ਤ੍ਵ੍ ਇਵਾਸਤਃ । ਜਰਤ੍ਤृਣਲਵਾਯਨ੍ਤੇ ਨਨੁ ਰਾਮਾਣਿਮਾਦਯਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਰਾਮਾ, ਅਣੂਪਨ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਅਰਥਹੀਣ ਹਨ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਤਨ੍ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषੇ । ਏਕਰੋਮਾਂਸ਼ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਯਲ੍ ਲੋਭਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ—ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼, ਇੱਕ ਰੋਮ ਦੀ ਭੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ।
ਯਥਾਤਥਾਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਗਤਸ੍ਯ ਚ । ਦ੍ਵੈਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਨ੍ਦੇਹਾ ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਧਿਗਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਰਹੇ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਪਣ ਜਾਂ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਏਵ ਨਭੋ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਕੁਤẖ ਕਸ੍ਯ ਕਥਂ ਤਸ੍ਯ ਭਵਤ੍ਵ੍ ਇਚ੍ਛਾ ਨਿਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੰਨ ਹੈ; ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਲਈ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਨਿਰੇषਣਵਿਸ਼ੇषਿਣਃ । ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਸਤ੍ਤਾਸਦृਸ਼ੀਂ ਕ ਆਕਲਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਣ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਹਰ ਤਲਾਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹੌਂ, ਜੋ ਨਾ-ਹੌਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮਾਰੈਰ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜੀਵੈẖ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਜੀਵਤਿ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਨ੍ਮਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸਮਲੋਕਸ੍ਯ ਖਸ੍ਯ ਚ
ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜੀਉਂਦੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।
ਮਿਥ੍ਯਾ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕਚਤੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੀ ਮਰਣਜਨ੍ਮਨੀ । ਅਸਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਭਾਜਿ ਮृਗਤृष੍ਣਾਨਦੀਤਟੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਝਿਲੀ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਯਾਵਨ੍ ਨ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਕਃ । ਨ ਨਾਮ ਜਨ੍ਮਮਰਣੇ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖੋਜ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਭਟਕਣ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਜਨਮ ਤੇ ਮਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਾਦ੍ ਯੋ ਵਿਰਤਿਂ ਯਾਤ ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਸ਼੍ ਸ਼ਮਂ ਗਤਃ । ਸ ਸਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਸਦਾਭਾਸḫ ਪਰਿਤੀਰ੍ਣਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਜੋ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਦੀਪਨਿਰ੍ਵਾਣਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤਮਨੋਮਤਿਮ੍ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਂ ਸਨ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਮਲਂ ਵਿਦੁਃ
ਦੀਵੇ ਦੇ ਬੁਝ ਜਾਣ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਰੁਕ ਜਾਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਆਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿ ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਯਸ੍ਮੈ ਨ ਸ੍ਵਦਤੇ ਸ੍ਵਤਃ । ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯੇਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਤਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਭਾਵਦਾ, ਉਹੀ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਹਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਚਾਰੇਣ ਵਿਚਾਰੇਣਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ । ਅਭਾਵਾਦ੍ ਅਹਮਰ੍ਥਸ੍ਯ ਕ੍ਵ ਜਗਤ੍ ਕ੍ਵ ਚ ਸਂਸृਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਦੁਨੀਆ ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਿੱਥੇ?
ਸਂਵਿਤ੍ਸਂਵੇਦਨਾਦ੍ ਏਵ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯਾਕਾਰਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਰੂਪਾਲੋਕਮਨੋਰੂਪਂ ਜਗਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਿਦਮ੍ਬਰਮ੍
ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਰੂਪ, ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਖਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਕ ਖੇਡ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਸਸ੍ ਸਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਸ੍ ਤਵ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਾਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਚਰਣਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਤੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੀ ਹਸਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ।