ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਮ੍ ਏਵ ਦੇਹਿਤਾਮ੍ । ਅਵਿਨष੍ਟੈਵ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਮਰਣਂ ਯਥਾ
ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਚਿੱਤ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਚਾਨੁਭਵਾਦ੍ ਯਥਾ । ਨੀਲਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਈਸ਼ੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਨ੍ਮਯਃ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਸਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ ਅਸਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨੀਲਾ ਪਣ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲਤ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਨਭਸੋਰ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਭਸ੍ਵਤੋਃ । ਭੇਦੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਰ੍ ਏਕਰੂਪਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀਪਣ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੰਪਨ ਤੇ ਕੰਪਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ।
ਨੇਹ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਦਾਦਿ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨਿਦ੍ਰਾਗਤਸ੍ਯੇਵ ਕੇਵਲਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ
ਇਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ—ਨਾ ਜਗਤ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ—ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ, ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਭਾਮਾਤ੍ਰਰੂਪਿਣਿ । ਸਰ੍ਗੇ ਕ ਇਵ ਸਂਰਮ੍ਭਸ੍ ਤ੍ਯਾਗਾਦਾਨੈਸ਼੍ ਚਿਦਮ੍ਬਰੇ
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਕਿਹੜਾ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਛੱਡਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨ ਦੇਹਪ੍ਰਤਿਭਾਤੋ ऽਸ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕਰਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਕੇਵਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੇਹ ਦੀ ਛਵੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ; ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੇẖ ਕਰਣਤ੍ਵਂ ਚ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਨ੍ ਨ ਸਤ੍ । ਅਨੇਨੇਦਂ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯਾਤ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਤ੍
ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਦੀ ਕਰਤਾਰਤਾ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕਤਾ ਹੋਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ; 'ਇਹ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ' ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਅਹੇਤੁਰ੍ ਅਕ੍ਰਮਂ ਭਾਤਿ ਚਿਤਿ ਕਲ੍ਪਕ੍ਰਿਯਾਗਣਃ । ਕ੍ਸ਼ਣੇਨੈਵ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਮृਤਿਜਨ੍ਮਾਬ੍ਧਿਸਨ੍ਤਰਾਃ
ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਕਲਪਿਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਮੌਤ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਖਮ੍ ਏਵ ਪृਥ੍ਵੀ ਖਂ ਸ਼ੈਲਾẖ ਖਮ੍ ਏਵ ਦृਢਭਿਤ੍ਤਯਃ । ਖਮ੍ ਏਵ ਲੋਕਾਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦẖ ਖਂ ਸਰ੍ਗਸਂਵੇਦਨੇ ਚਿਤੇਃ
ਆਸਮਾਨ ਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਆਸਮਾਨ ਹੀ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਆਸਮਾਨ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ ਹਨ। ਆਸਮਾਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਹਿਲਚਲ ਆਸਮਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੂਝ ਵੀ ਆਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯੋਮਭਿਤ੍ਤੌ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਚਿਦ੍ਰਙ੍ਗਮਯਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਨੋਦੇਤਿ ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨ ਤਾਮ੍ਯਤਿ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਉਗਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਡੁੱਬਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਚੈਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵਾਰਿਣਿ ਜਗਤ੍ਤੁਙ੍ਗਤਰਙ੍ਗਦ੍ਰਵਰੂਪਿਣਿ । ਕਿਂ ਕਦਾ ਕਥਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਿਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਚ ਕਦਾ ਕਥਮ੍
ਚਿੱਤ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਠਦੀ ਹੈ—ਕਦੋਂ, ਕਿਵੇਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੋਂ, ਕਿਵੇਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਮਹਾਚਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਜਗਚ੍ਛੂਨ੍ਯਤ੍ਵਸ਼ਾਲਿਨਿ । ਚੇਤ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਤਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਨੋਦਯਾਸ੍ਤਮਯੋਕ੍ਤਯਃ
ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਉੱਗਣ ਜਾਂ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ।
ਪਰ੍ਵਤਾ ਗਗਨਾਯਨ੍ਤੇ ਗਗਨਂ ਪਰ੍ਵਤਾਯਤੇ । ਸਂਵੇਦਨਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਰ੍ਗਤਾਸ੍ਥਿਤੌ
ਪਹਾੜ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਦੇ ਹਨ।
ਸਂਵਿਚ੍ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਨਿਮੇषਾਰ੍ਧੇਨ ਯੋਗਿਨਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਜਗਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਯੋਗੀ ਅੱਖ ਝਪਕਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਸਮਾਨ ਰਚਦੇ ਹਨ।
ਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿ ਯਥਾਮ੍ਬਰੇ । ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਤੁ ਚਿਨ੍ਨਭਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।
ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ ਯਥਾਵਰ੍ਤਾ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮ੍ ਅਪਿ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਪृਥਗ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਨ ਤੇ ਤਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭੰਵਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।
ਸਰ੍ਗਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਾਨ੍ਤਰਾਲੋਕੋ ਯḫ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ । ਸਿਦ੍ਧਲੋਕਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ ਸੈਵੇਤਿ ਵਿਬੁਧੋਕ੍ਤਯਃ
ਇਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਯੋਗੀ ਲਈ ਉਹ ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਹੀ ਹੈ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਪਰਮੇ ਸ਼ਿਵੇ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੀਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤੋਲ੍ਲਾਸਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਵਰ੍ਗਾ ਨਿਰਰ੍ਗਲਾਃ
ਜੀਵ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਨ ਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖਾਲੀਪਣ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਨਿਜਾਮੋਦਾਸ੍ ਸਹਜਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਵਿਭ੍ਰਮਾਃ । ਨੋਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਲੇਖਾ ਇਵ ਸ਼ਿਲੋਦਰੇ
ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਜੋ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਭਟਕਾਵਾਂ, ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਿਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ।
ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਕੁਸੁਮਾਮੋਦਾ ਮਿਲਿਤਾ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਾਸ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਸਿਦ੍ਧਭੂਮਯਃ
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ خوشਬੂ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਰਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਰਲਦੇ ਨਹੀਂ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਕਾਸ਼ਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨੁਭਵਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਤਨੁਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮੋਹਾਨਾਂ ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਪਵਰੋਕ੍ਤਯਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੁਖਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਭੁਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਸਚਮੁਚ ਅਸਲ ਹਨ।
ਨ ਜ੍ਞਾਨਵਾਦਿਤਾ ਸਤ੍ਯਾ ਨ ਚ ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਵਾਦਿਤਾ । ਯਥਾਵੇਦਨਮ੍ ਏਤਾਨਿ ਵੇਦਨਾਨਿ ਫਲਨ੍ਤਿ ਵਃ
ਨਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਹਰਲੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤਿ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਤਿ ਤਤ੍ । ਭੇਦੋ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਪਯਸੋਰ੍ ਇਵ ਨਾਤ੍ਰੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਕਾਲੋ ਜਗਨ੍ਤਿ ਭੁਵਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਵਰ੍ਗਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਾਨਿ ਤਤ੍ਰ ਚ ਤਥੇਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਮ੍ । ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ਮ ਰਾਗਾਦਯẖ ਖਲੁ ਨ ਕੇਚਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ
ਕਾਲ, ਸੰਸਾਰ, ਲੋਕ, ਮੈਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਤੇ 'ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ' ਦੀ ਸੋਚ, ਸਭ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ। ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਰਾਗ ਆਦਿਕ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਚਿਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਜਗਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸ੍ਵਵੇਦਨਵਿਬੋਧਿਤਾ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਮਾਯਾਞ੍ਜਨਾਸਿਕ੍ਤਾ ਦृਗ੍ ਇਵਾਚਲਨਰ੍ਤਨਮ੍
ਚਿੱਤ ਆਪਣੇ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਅੰਜਨ ਨਾਲ ਪਤਥਰਾਂ ਦੀ ਨੱਚਣ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਰ੍ਗਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਸਰ੍ਗੋ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਏਤੌ ਸਦृਸ਼ੌ ਮਤੌ । ਪਰਮਾਰ੍ਥਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦੈਵ ਚ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਤਯਾਬਾਹ੍ਯਂ ਬਾਹ੍ਯਂ ਚਾਨੁਭਵਾਤ੍ ਤਥਾ । ਸਤ੍ਯਰੂਪਮ੍ ਅਤਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਰੂਪਤਾਮ੍
ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਅਨੁਭਵ ਹੋਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਸਲ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਜਾਣੋ।
ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਵਾਦਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਦਯੋਰ੍ ਐਕ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਨਃ । ਵੇਦਨੈਕਾਤ੍ਮਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਦਸਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਸਾਡੇ ਲਈ, ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਤ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਤ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਅਨੁਭਵ—ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠਾ—ਸਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਚਿੱਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾ ਖਾਨਿਲਾਲੋਕਜਲਭੂਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਤਤਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਮਹਾਰਮ੍ਭਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤੈਵ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਜੋ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਲੀ, ਹਵਾ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤੇ ਸੁੰਨੀ ਹੈ; ਹਰ ਥਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹੀ ਸੱਤਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਤਤ੍ । ਤਚ੍ ਚ ਸਰ੍ਵਮਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਉਸ ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।