ਦੁẖਖਂ ਸੁਖਂ ਭਾਵਨਯਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਿषਮ੍ ਇਵਾਮृਤਮ੍ । ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਧੀਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੱਕੀ ਨਿਸਚੈ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਆਦਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਵ੍ਯੋਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵੇ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਤਿ ਚ ਸਦ੍ ਯਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਭਤਾ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਲੀਪਨ ਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਸਂਵੇਦਨਸਂਵਿਤ੍ਖੇ ਤਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਸੋਮ੍ਯੇ ਸਮਸਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਵੇ ऽਹਨ੍ਤਾਭ੍ਰਮẖ ਕ੍ਸ਼ਯੀ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬੇਹਿਸੀ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਰਮ, ਬਰਾਬਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰਚਿਨ੍ਤਾਪੁਰੋਪਮਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ।
ਪਰਚਿਨ੍ਤਾਪੁਰੋ ਮਧ੍ਯੇ ਗਤਵਿਘ੍ਨਂ ਗਮਾਗਮੌ । ਯਥਾ ਸ੍ਤਸ੍ ਤਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥੈਵਾਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮੇ
ਜਿਵੇਂ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਉਹ ਸਭ ਖਾਲੀਪਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਵੀ ਖਾਲੀਪਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ।
ਅਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ਾਭਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਤ੍ਮਨਿ ਜृਮ੍ਭਤੇ । ਅਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਕਰਣਂ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵੀਚਿਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀਪਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੀ ਛਾਂਵ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਸਭ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਰ੍ਮਾਣਪੁਰਵਦ੍ ਬਾਲਵੇਤਾਲਤਾਲਵਤ੍ । ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਕਿਲਾਸਤ੍ਯਤੇਤਰਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭੂਤ-ਖਜੂਰ ਵਾਂਗ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਕੀ ਸਚਮੁਚ ਝੂਠ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ?
ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਭਾਸਤੇ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਚ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਭਾਜਂ ਵਿਨੈਵੇਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਾਸਤੀ
ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਝੂਠ ਹਾਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸੱਚਮੁਚ ਸੱਚ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਕੇਵਲ ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਆਪ ਹੀ ਅਸਾਰ ਹੈ।
ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਨ੍ ਨ ਸਦਸਤ੍ ਕਿਮ੍ ਅਪੀਦਮ੍ ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ । ਅਵਾਚ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਂ ਖਵਤ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਨਾ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਤੇ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਇਹੇਚ੍ਛਾਨਿਚ੍ਛਤੇ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਦ੍ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਸਮੇ । ਤਥਾਪਿ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਮਨ੍ਯੇ ਨਨ੍ਵ੍ ਅਨਿਚ੍ਛੋਦਯਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਚਾਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਚਾਹ-ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿẖ ਖੇ ਖਸ੍ਯੇਵੇਯਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਾ । ਚਿਦਾਤ੍ਮਨੋ ਯਥਾ ਵਾਯੋਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਕਾਰਣਮ੍
‘ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ’ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ; ਚਿੱਤ-ਸਵਰੂਪ ਲਈ, ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਵਾਂਗ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਚਿਤਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੈਵ ਸਂਸृਤਿਃ । ਸੇਚ੍ਛਾ ਤਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤਾ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਚਿੱਤ ਦਾ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਹੀ ਮਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਝੁਕਾਅ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।
ਇਚ੍ਛਾ ਭਵਤ੍ਵ੍ ਅਨਿਚ੍ਛਾ ਵਾ ਸਰ੍ਗੋ ऽਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਲਯੋ ऽਸ੍ਤੁ ਵਾ । ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਾਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਹਾਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਚਾਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਵੇ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਾਨਿਚ੍ਛੇ ਸਦਸਤੀ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਸੁਖਾਸੁਖੇ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਨਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਕਾਸ਼੍ਚਨ
ਚਾਹ ਤੇ ਨਾ-ਚਾਹ, ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ-ਹੋਣਾ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਇਸ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਇਚ੍ਛਾਨਾਂ ਤਾਨਵਂ ਯਸ੍ਯ ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਵਿਵੇਕਸ਼ਮਤृਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਗਿਨਮ੍
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੱਟਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਾਕ੍ਸ਼ੁਰਿਕਯਾ ਵਿਦ੍ਧੇ ਹृਦਿ ਸ਼ੂਲਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਜਯਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਨੈਤਾਨਿ ਮਣਿਮਨ੍ਤ੍ਰੌषਧਾਨਿ ਵਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੱਛਾ ਦੀ ਛੁਰੀ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉੱਥੇ ਨਿਰੀ ਰਤਨ, ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਯẖ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਾਦ੍ਯੂਹਾਨ੍ ਕृਤਵਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਤਮ੍ । ਸਤ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮੋ ਮਿਥ੍ਯਾਭ੍ਰਮਭਰਾਦ੍ ऋਤੇ
ਜੋ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੱਚੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਸਗੋਂ ਝੂਠੇ ਭ੍ਰਮ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਵਹਿਮ ਵਿਚ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।
ਭ੍ਰਮਭੂਤੇਨ ਕੁਰ੍ਮਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਵ੍ਯਵਹਾਰਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਾ । ਤਤ੍ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਚਿਨ੍ਤਾਦ੍ਰਿẖ ਕਵਲਤ੍ਵਂ ਨ ਨੀਯਤੇ
ਜੇ ਅਸੀਂ ਭ੍ਰਮ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲੋਂ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾਣਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
ਅਸਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਿਨਾ । ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗੇਣ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਤੇ ਨ ਖਮ੍
ਜੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਖਗੋਲੇ ਨੂੰ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਢੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ?
ਅਹਮ੍ਭਾਵਾਚ੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਜਾਡ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯਤẖ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਪਾषਾਣਤਾਂ ਜਲਮ੍ ਇਵ ਮਨਸ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਾਤਿ ਦੇਹਤਾਮ੍
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਮ੍ ਏਵ ਦੇਹਿਤਾਮ੍ । ਅਵਿਨष੍ਟੈਵ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਮਰਣਂ ਯਥਾ
ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਚਿੱਤ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਚਾਨੁਭਵਾਦ੍ ਯਥਾ । ਨੀਲਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਈਸ਼ੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਨ੍ਮਯਃ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਸਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ ਅਸਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨੀਲਾ ਪਣ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲਤ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਨਭਸੋਰ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਭਸ੍ਵਤੋਃ । ਭੇਦੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਰ੍ ਏਕਰੂਪਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀਪਣ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੰਪਨ ਤੇ ਕੰਪਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ।
ਨੇਹ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਦਾਦਿ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨਿਦ੍ਰਾਗਤਸ੍ਯੇਵ ਕੇਵਲਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ
ਇਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ—ਨਾ ਜਗਤ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ—ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ, ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਭਾਮਾਤ੍ਰਰੂਪਿਣਿ । ਸਰ੍ਗੇ ਕ ਇਵ ਸਂਰਮ੍ਭਸ੍ ਤ੍ਯਾਗਾਦਾਨੈਸ਼੍ ਚਿਦਮ੍ਬਰੇ
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਕਿਹੜਾ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਛੱਡਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨ ਦੇਹਪ੍ਰਤਿਭਾਤੋ ऽਸ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕਰਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਕੇਵਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੇਹ ਦੀ ਛਵੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ; ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੇẖ ਕਰਣਤ੍ਵਂ ਚ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਨ੍ ਨ ਸਤ੍ । ਅਨੇਨੇਦਂ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯਾਤ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਤ੍
ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਦੀ ਕਰਤਾਰਤਾ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕਤਾ ਹੋਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ; 'ਇਹ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ' ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਅਹੇਤੁਰ੍ ਅਕ੍ਰਮਂ ਭਾਤਿ ਚਿਤਿ ਕਲ੍ਪਕ੍ਰਿਯਾਗਣਃ । ਕ੍ਸ਼ਣੇਨੈਵ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਮृਤਿਜਨ੍ਮਾਬ੍ਧਿਸਨ੍ਤਰਾਃ
ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਕਲਪਿਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਮੌਤ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਖਮ੍ ਏਵ ਪृਥ੍ਵੀ ਖਂ ਸ਼ੈਲਾẖ ਖਮ੍ ਏਵ ਦृਢਭਿਤ੍ਤਯਃ । ਖਮ੍ ਏਵ ਲੋਕਾਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦẖ ਖਂ ਸਰ੍ਗਸਂਵੇਦਨੇ ਚਿਤੇਃ
ਆਸਮਾਨ ਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਆਸਮਾਨ ਹੀ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਆਸਮਾਨ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ ਹਨ। ਆਸਮਾਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਹਿਲਚਲ ਆਸਮਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੂਝ ਵੀ ਆਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯੋਮਭਿਤ੍ਤੌ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਚਿਦ੍ਰਙ੍ਗਮਯਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਨੋਦੇਤਿ ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨ ਤਾਮ੍ਯਤਿ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਉਗਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਡੁੱਬਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਚੈਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।