ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਸੇਚ੍ਛਾਨਿਚ੍ਛਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਇਚ੍ਛਾਯਾਂ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵ ਤੁ ਤਾਨਵਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਘਟਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਤਾ ਚੇਦ੍ ਉਦਿਤਾ ਜਨ੍ਤੋਸ੍ ਤਦ੍ ਇਚ੍ਛਾਸ੍ਯੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਨੈਤਯੋਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਏਕਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮਸੋਰ੍ ਇਵ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ।
ਪ੍ਰਤਿषੇਧਵਿਧੀਨਾਂ ਤੁ ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ਨ ਵਿषਯẖ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਰ੍ਵੈषਣੇਚ੍ਛਸ੍ਯ ਕੋ ऽਸ੍ਯ ਕਿਂ ਵਕ੍ਤਿ ਕਿਂਕृਤੇ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੋਕ ਜਾਂ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਾਹ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਠੰਢੇ ਪੈ ਗਏ ਹਨ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੌਣ ਕੀਹ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਲਈ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਤਦ੍ ਏਵ ਜ੍ਞਤਾਚਿਹ੍ਨਂ ਯਦ੍ ਇਚ੍ਛਾਸ੍ਵ੍ ਅਤਿਤਾਨਵਮ੍ । ਹ੍ਲਾਦਨਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਮ੍ ਅਥਾਨੁਦਯ ਏਵ ਵਾ
ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਦृਸ਼੍ਯਂ ਵਿਰਸਤਾਂ ਯਾਤਂ ਯਦਾ ਨ ਸ੍ਵਦਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਤਦਾ ਨੇਚ੍ਛਾ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਤਦੈਵ ਚ ਵਿਮੁਕ੍ਤਤਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤਾਂ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੋਧਾਦ੍ ਅਨੈਕ੍ਯਮ੍ ਅਦ੍ਵੈਤਂ ਯਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਇਚ੍ਛਾਨਿਚ੍ਛਾਦਯਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਾਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਦਵੈਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਛਾ-ਅਨਿਛਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬੋਧਾਦ੍ ਅਸ੍ਤਮਿਤਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ ਐਕ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਯਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛੋ ਵਿਗਤਵ੍ਯਗ੍ਰਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦਵੈਤਤਾ ਬੋਧ ਨਾਲ ਮੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਅਦਵੈਤ ਦੀ ਇਕਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ, ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ—
ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨ ਸਤਾ ਨਾਸਤਾ ਸਦਾ । ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਾ ਨ ਚਾਨ੍ਯੇਨ ਨੈਤੈਰ੍ ਮਰਣਜੀਵਿਤੈਃ
ਉਸ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ—ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।
ਇਚ੍ਛਾ ਚ ਤਸ੍ਯ ਨੋਦੇਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨਃ । ਯਦਿ ਵੋਦੇਤਿ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ਏਵ ਸਾ
ਜੋ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਾਫ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਦੁẖਖਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਸੁਖਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਅਜਂ ਜਗਤ੍ । ਇਤਿ ਯੋ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਲੇਵਾਸ੍ਤੇ ਤਂ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ; ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਅਜਨਮਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਦੁẖਖਂ ਸੁਖਂ ਭਾਵਨਯਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਿषਮ੍ ਇਵਾਮृਤਮ੍ । ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਧੀਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੱਕੀ ਨਿਸਚੈ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਆਦਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਵ੍ਯੋਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵੇ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਤਿ ਚ ਸਦ੍ ਯਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਭਤਾ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਲੀਪਨ ਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਸਂਵੇਦਨਸਂਵਿਤ੍ਖੇ ਤਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਸੋਮ੍ਯੇ ਸਮਸਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਵੇ ऽਹਨ੍ਤਾਭ੍ਰਮẖ ਕ੍ਸ਼ਯੀ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬੇਹਿਸੀ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਰਮ, ਬਰਾਬਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰਚਿਨ੍ਤਾਪੁਰੋਪਮਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ।
ਪਰਚਿਨ੍ਤਾਪੁਰੋ ਮਧ੍ਯੇ ਗਤਵਿਘ੍ਨਂ ਗਮਾਗਮੌ । ਯਥਾ ਸ੍ਤਸ੍ ਤਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥੈਵਾਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮੇ
ਜਿਵੇਂ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਉਹ ਸਭ ਖਾਲੀਪਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਵੀ ਖਾਲੀਪਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ।
ਅਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ਾਭਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਤ੍ਮਨਿ ਜृਮ੍ਭਤੇ । ਅਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਕਰਣਂ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵੀਚਿਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀਪਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੀ ਛਾਂਵ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਸਭ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਰ੍ਮਾਣਪੁਰਵਦ੍ ਬਾਲਵੇਤਾਲਤਾਲਵਤ੍ । ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਕਿਲਾਸਤ੍ਯਤੇਤਰਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭੂਤ-ਖਜੂਰ ਵਾਂਗ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਕੀ ਸਚਮੁਚ ਝੂਠ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ?
ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਭਾਸਤੇ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਚ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਭਾਜਂ ਵਿਨੈਵੇਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਾਸਤੀ
ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਝੂਠ ਹਾਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸੱਚਮੁਚ ਸੱਚ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਕੇਵਲ ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਆਪ ਹੀ ਅਸਾਰ ਹੈ।
ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਨ੍ ਨ ਸਦਸਤ੍ ਕਿਮ੍ ਅਪੀਦਮ੍ ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ । ਅਵਾਚ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਂ ਖਵਤ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਨਾ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਤੇ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਇਹੇਚ੍ਛਾਨਿਚ੍ਛਤੇ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਦ੍ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਸਮੇ । ਤਥਾਪਿ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਮਨ੍ਯੇ ਨਨ੍ਵ੍ ਅਨਿਚ੍ਛੋਦਯਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਚਾਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਚਾਹ-ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿẖ ਖੇ ਖਸ੍ਯੇਵੇਯਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਾ । ਚਿਦਾਤ੍ਮਨੋ ਯਥਾ ਵਾਯੋਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਕਾਰਣਮ੍
‘ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ’ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ; ਚਿੱਤ-ਸਵਰੂਪ ਲਈ, ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਵਾਂਗ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਚਿਤਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੈਵ ਸਂਸृਤਿਃ । ਸੇਚ੍ਛਾ ਤਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤਾ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਚਿੱਤ ਦਾ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਹੀ ਮਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਝੁਕਾਅ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।
ਇਚ੍ਛਾ ਭਵਤ੍ਵ੍ ਅਨਿਚ੍ਛਾ ਵਾ ਸਰ੍ਗੋ ऽਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਲਯੋ ऽਸ੍ਤੁ ਵਾ । ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਾਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਹਾਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਚਾਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਵੇ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਾਨਿਚ੍ਛੇ ਸਦਸਤੀ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਸੁਖਾਸੁਖੇ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਨਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਕਾਸ਼੍ਚਨ
ਚਾਹ ਤੇ ਨਾ-ਚਾਹ, ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ-ਹੋਣਾ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਇਸ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਇਚ੍ਛਾਨਾਂ ਤਾਨਵਂ ਯਸ੍ਯ ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਵਿਵੇਕਸ਼ਮਤृਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਗਿਨਮ੍
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੱਟਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਾਕ੍ਸ਼ੁਰਿਕਯਾ ਵਿਦ੍ਧੇ ਹृਦਿ ਸ਼ੂਲਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਜਯਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਨੈਤਾਨਿ ਮਣਿਮਨ੍ਤ੍ਰੌषਧਾਨਿ ਵਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੱਛਾ ਦੀ ਛੁਰੀ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉੱਥੇ ਨਿਰੀ ਰਤਨ, ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਯẖ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਾਦ੍ਯੂਹਾਨ੍ ਕृਤਵਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਤਮ੍ । ਸਤ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮੋ ਮਿਥ੍ਯਾਭ੍ਰਮਭਰਾਦ੍ ऋਤੇ
ਜੋ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੱਚੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਸਗੋਂ ਝੂਠੇ ਭ੍ਰਮ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਵਹਿਮ ਵਿਚ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।
ਭ੍ਰਮਭੂਤੇਨ ਕੁਰ੍ਮਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਵ੍ਯਵਹਾਰਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਾ । ਤਤ੍ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਚਿਨ੍ਤਾਦ੍ਰਿẖ ਕਵਲਤ੍ਵਂ ਨ ਨੀਯਤੇ
ਜੇ ਅਸੀਂ ਭ੍ਰਮ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲੋਂ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾਣਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
ਅਸਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਿਨਾ । ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗੇਣ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਤੇ ਨ ਖਮ੍
ਜੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਖਗੋਲੇ ਨੂੰ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਢੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ?
ਅਹਮ੍ਭਾਵਾਚ੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਜਾਡ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯਤẖ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਪਾषਾਣਤਾਂ ਜਲਮ੍ ਇਵ ਮਨਸ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਾਤਿ ਦੇਹਤਾਮ੍
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।