ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਭਾਵਾਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਕਲਂ ਯਦਿ । ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਰ੍ਗਾਣਾਂ ਕਾਰਣਾਰ੍ਥੀ ਵਿਲਜ੍ਜਤਾਮ੍
ਜੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਹਰੇਕ ਹਾਲਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ।
ਨ ਦੁẖਖਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਸੁਖਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਮਯਂ ਜਗਤ੍ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਤਾਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਤ ਇਚ੍ਛੋਦਯẖ ਕੁਤਃ
ਇੱਥੇ ਨਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਸੁੱਖ; ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚੰਗੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇੱਛਾ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ?
ਮृਦ੍ਦੇਹਯੋਧਸੇਨਾਯਾਂ ਨ ਮृਣ੍ਮਾਤ੍ਰੇਤਰਦ੍ ਯਥਾ । ਨ ਸਜ੍ਜਗਦਹਨ੍ਤਾਦੌ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਰਤ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਵ੍ ਇਚ੍ਛਾ ਮਾ ਵੋਦੇਤੁ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ । ਸਾ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਕੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਵਿਧਿਨਿषੇਧਨੈਃ
ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ ਆਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਆਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਮਨਾਈ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?
ਜ੍ਞਤਾਯਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਯਾਮ੍ ਇਚ੍ਛਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਨੇਤਰਤ੍ । ਯਥਾਸਿ ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਰਾਮ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਕਿਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਛਾ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣ।
ਯਦਾ ਯਦਾ ਜ੍ਞਤੋਦੇਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਚ੍ਛਾ ਤਦਾ ਤਦਾ । ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ਉਦਯਤ੍ਯ੍ ਆਦਿਤ੍ਯੇ ਯਾਮਿਨੀ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਵੀ ਗਿਆਨ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਛਾ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਰਾਤ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਯਥੋਦਯੋ ਜ੍ਞਪ੍ਤੇਰ੍ ਦ੍ਵੈਤਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਤਥਾ ਤਥਾ । ਵਾਸਨਾਵਿਲਯਸ਼੍ ਚੈਵ ਕਥਮ੍ ਇਚ੍ਛੋਦਯੋ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਦੁਇਤਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਉੱਭਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਤਸ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤੇਯਂ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਮੁਕ੍ਤਤੋਦਿਤਾ । ਅਸ਼ੇषਦृਸ਼੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਾਦ੍ ਯਸ੍ਯੇਚ੍ਛੋਦੇਤਿ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਮੁਕਤ ਇੱਛਾ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਬੇਰੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਛਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਉੱਭਰਦੀ ਨਹੀਂ।
ਵਿਰਕ੍ਤਤਾਸ੍ਯ ਨੋ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਨ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਤਾ । ਕੇਵਲਂ ਜ੍ਞਾਯ ਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸ੍ਵਦਤੇ ਨ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਲਗਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਰਾਗ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਚਮਕ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਕਾਕਤਲੀਯਯੋਗੇਨ ਪਰਪ੍ਰੇਰਣਯਾਥ ਵਾ । ਯਦਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਿਚ੍ ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ
ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਕਿਸੇ ਸੰਯੋਗ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜੇ ਉਹ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਸੇਚ੍ਛਾਨਿਚ੍ਛਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਇਚ੍ਛਾਯਾਂ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵ ਤੁ ਤਾਨਵਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਘਟਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਤਾ ਚੇਦ੍ ਉਦਿਤਾ ਜਨ੍ਤੋਸ੍ ਤਦ੍ ਇਚ੍ਛਾਸ੍ਯੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਨੈਤਯੋਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਏਕਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮਸੋਰ੍ ਇਵ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ।
ਪ੍ਰਤਿषੇਧਵਿਧੀਨਾਂ ਤੁ ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ਨ ਵਿषਯẖ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਰ੍ਵੈषਣੇਚ੍ਛਸ੍ਯ ਕੋ ऽਸ੍ਯ ਕਿਂ ਵਕ੍ਤਿ ਕਿਂਕृਤੇ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੋਕ ਜਾਂ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਾਹ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਠੰਢੇ ਪੈ ਗਏ ਹਨ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੌਣ ਕੀਹ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਲਈ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਤਦ੍ ਏਵ ਜ੍ਞਤਾਚਿਹ੍ਨਂ ਯਦ੍ ਇਚ੍ਛਾਸ੍ਵ੍ ਅਤਿਤਾਨਵਮ੍ । ਹ੍ਲਾਦਨਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਮ੍ ਅਥਾਨੁਦਯ ਏਵ ਵਾ
ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਦृਸ਼੍ਯਂ ਵਿਰਸਤਾਂ ਯਾਤਂ ਯਦਾ ਨ ਸ੍ਵਦਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਤਦਾ ਨੇਚ੍ਛਾ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਤਦੈਵ ਚ ਵਿਮੁਕ੍ਤਤਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤਾਂ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੋਧਾਦ੍ ਅਨੈਕ੍ਯਮ੍ ਅਦ੍ਵੈਤਂ ਯਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਇਚ੍ਛਾਨਿਚ੍ਛਾਦਯਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਾਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਦਵੈਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਛਾ-ਅਨਿਛਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬੋਧਾਦ੍ ਅਸ੍ਤਮਿਤਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ ਐਕ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਯਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛੋ ਵਿਗਤਵ੍ਯਗ੍ਰਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦਵੈਤਤਾ ਬੋਧ ਨਾਲ ਮੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਅਦਵੈਤ ਦੀ ਇਕਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ, ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ—
ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨ ਸਤਾ ਨਾਸਤਾ ਸਦਾ । ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਾ ਨ ਚਾਨ੍ਯੇਨ ਨੈਤੈਰ੍ ਮਰਣਜੀਵਿਤੈਃ
ਉਸ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ—ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।
ਇਚ੍ਛਾ ਚ ਤਸ੍ਯ ਨੋਦੇਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨਃ । ਯਦਿ ਵੋਦੇਤਿ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ਏਵ ਸਾ
ਜੋ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਾਫ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਦੁẖਖਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਸੁਖਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਅਜਂ ਜਗਤ੍ । ਇਤਿ ਯੋ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਲੇਵਾਸ੍ਤੇ ਤਂ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ; ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਅਜਨਮਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਦੁẖਖਂ ਸੁਖਂ ਭਾਵਨਯਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਿषਮ੍ ਇਵਾਮृਤਮ੍ । ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਧੀਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੱਕੀ ਨਿਸਚੈ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਆਦਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਵ੍ਯੋਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵੇ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਤਿ ਚ ਸਦ੍ ਯਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਭਤਾ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਲੀਪਨ ਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਸਂਵੇਦਨਸਂਵਿਤ੍ਖੇ ਤਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਸੋਮ੍ਯੇ ਸਮਸਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਵੇ ऽਹਨ੍ਤਾਭ੍ਰਮẖ ਕ੍ਸ਼ਯੀ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬੇਹਿਸੀ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਰਮ, ਬਰਾਬਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰਚਿਨ੍ਤਾਪੁਰੋਪਮਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ।
ਪਰਚਿਨ੍ਤਾਪੁਰੋ ਮਧ੍ਯੇ ਗਤਵਿਘ੍ਨਂ ਗਮਾਗਮੌ । ਯਥਾ ਸ੍ਤਸ੍ ਤਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥੈਵਾਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮੇ
ਜਿਵੇਂ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਉਹ ਸਭ ਖਾਲੀਪਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਵੀ ਖਾਲੀਪਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ।
ਅਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ਾਭਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਤ੍ਮਨਿ ਜृਮ੍ਭਤੇ । ਅਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਕਰਣਂ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵੀਚਿਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀਪਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੀ ਛਾਂਵ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਸਭ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਰ੍ਮਾਣਪੁਰਵਦ੍ ਬਾਲਵੇਤਾਲਤਾਲਵਤ੍ । ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਕਿਲਾਸਤ੍ਯਤੇਤਰਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭੂਤ-ਖਜੂਰ ਵਾਂਗ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਕੀ ਸਚਮੁਚ ਝੂਠ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ?
ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਭਾਸਤੇ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਚ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਭਾਜਂ ਵਿਨੈਵੇਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਾਸਤੀ
ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਝੂਠ ਹਾਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸੱਚਮੁਚ ਸੱਚ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਕੇਵਲ ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਆਪ ਹੀ ਅਸਾਰ ਹੈ।
ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਨ੍ ਨ ਸਦਸਤ੍ ਕਿਮ੍ ਅਪੀਦਮ੍ ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ । ਅਵਾਚ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਂ ਖਵਤ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਨਾ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਤੇ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਇਹੇਚ੍ਛਾਨਿਚ੍ਛਤੇ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਦ੍ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਸਮੇ । ਤਥਾਪਿ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਮਨ੍ਯੇ ਨਨ੍ਵ੍ ਅਨਿਚ੍ਛੋਦਯਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਚਾਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਚਾਹ-ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।