ਨਿਰਿਚ੍ਛਤ੍ਵਂ ਸਮਾਧਾਨਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਆਗਮਭੂषਣਾਃ । ਯਥਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਨ੍ ਮਨੋ ऽਨਿਚ੍ਛਂ ਨੋਪਭੋਗਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ
ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਅਸਲੀ ਟਿਕਾਉ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਸ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਮਨ ਆਪੇ ਹੀ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤਾਂ ਸੌਂ ਵਾਰੀ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਇਚ੍ਛੋਦਯੋ ਯਥਾ ਦੁẖਖਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਯਥਾ ਸੁਖਮ੍ । ਤਥਾ ਨ ਨਰਕੇ ਨਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ऽਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਮੁੱਕਣ ਨਾਲ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਨਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ।
ਇਚ੍ਛਾਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਦੁਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਏਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਪਾਂਸਿ ਨਿਯਮਾ ਯਮਾਃ
ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਹੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਇੱਛਾ ਠੰਢੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ, ਨਿਯਮ ਤੇ ਯਮ ਇਹੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਯਾਵਤੀ ਯਾਵਤੀ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਇਚ੍ਛੋਦੇਤਿ ਯਥਾ ਯਥਾ । ਤਾਵਤੀ ਤਾਵਤੀ ਦੁẖਖਬੀਜਮੁष੍ਟਿḫ ਪ੍ਰਰੋਹਤਿ
ਜਿੰਨੀ ਵਾਰੀ, ਜਿੰਨੀ ਜਿੰਨੀ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਨੀ ਵਾਰੀ, ਓਨੀ ਹੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਉੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਯਥੇਚ੍ਛਾਸ੍ ਤਨੁਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਵਿਵੇਕਤਃ । ਤਥਾ ਤਥੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੁẖਖਚਿਨ੍ਤਾਵਿषੂਚਿਕਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਭਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਬੁਖਾਰ ਵੀ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਯਥੇਚ੍ਛਾ ਘਨਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਰਾਗਿਣਃ । ਤਥਾ ਤਥਾ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦੁẖਖਚਿਨ੍ਤਾਵਿषੋਰ੍ਮਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਦਾਈ ਸੋਚਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਵਧਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਚ੍ਛਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ ਨ ਸ੍ਵਯਤ੍ਨੌषਧੇਨ ਚੇਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਬਲਵਨ੍ ਮਨ੍ਯੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨੌषਧਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਚਾਹ ਇਕ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਦਵਾਈ ਵਾਂਗ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛੋਪਸ਼ਮਨਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਯਦਿ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਲ੍ਪਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥੋ ਨਾਵਸੀਦਤਿ
ਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਘਟਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਰਾਹ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਚ੍ਛਾਤਾਨਵੇ ਯਤ੍ਨਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨਰਾਧਮਃ । ਸੋ ऽਨ੍ਧਕੂਪੇ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੁẖਖਪ੍ਰਸਵਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯਾ ਬੀਜਮ੍ ਇਚ੍ਛੈਵ ਸਂਸृਤੇਃ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾ ਸਾ ਨ ਭੂਯḫ ਪਰਿਰੋਹਤਿ
ਇੱਛਾ ਹੀ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਜੜ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੀ।
ਇਚ੍ਛਾਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਸਂਸਾਰੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਤਦਵੇਦਨਮ੍ । ਇਚ੍ਛਾਨੁਤ੍ਪਾਦਨੇ ਯਤ੍ਨẖ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਕਿਂ ਵृਥਾਭ੍ਰਮੈਃ
ਸੰਸਾਰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਹੀ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਉਸ ਇੱਛਾ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ—ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਪਦੇਸ਼ਗੁਰਵḫ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਿਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਕਮ੍ । ਕਿਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਨਨੁਸਨ੍ਧਾਨਸਮਾਧਿਰ੍ ਨਾਧਿਗਮ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਗੁਰੂ ਬੇਕਾਰ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ? ਇੱਛਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ?
ਯਸ੍ਯੇਚ੍ਛਾਨਨੁਸਨ੍ਧਾਨਮਾਤ੍ਰੇ ਦੁਸ੍ਸਾਧਤਾਮਤੇਃ । ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਤਸ੍ਯ ਨੂਨਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਕਮ੍
ਜਿਸ ਮਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।
ਇਚ੍ਛਾਵਿषਵਿਕਾਰਿਣ੍ਯਾ ਸਤ੍ਤਯੈਵ ਨृਣਾਮ੍ ਅਲਮ੍ । ਦੁẖਖਪ੍ਰਸਵਕਾਰਿਣ੍ਯਾ ਹਾਰਿਣ੍ਯਾ ਜਨ੍ਮਜਙ੍ਗਲੇ
ਇੱਛਾ, ਜਿਸਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ; ਇਹ ਜਨਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਸੁਖ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਵਾਲੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ऽਨ੍ਯੇषਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਯ ਚੇਦ੍ ਅਸੌ । ਇਚ੍ਛੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿẖ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਤਯਾਲਂ ਤਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਇਹ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਲਈ ਰੇਤ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਤਾਂ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰਿਚ੍ਛਤੈਵ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਸੇਚ੍ਛਤੈਵ ਹਿ ਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਜਯੇਦ੍ ਇਚ੍ਛਾਂ ਕਿਮ੍ ਏਤਾਵਤਿ ਦੁष੍ਕਰਮ੍
ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਬੰਧਨ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤੋ—ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ?
ਜਰਾਮਰਣਜਨ੍ਮਾਦਿਕਰਞ੍ਜਖਦਿਰਾਵਲੇਃ । ਬੀਜਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਸ਼ੁ ਸੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਦਹ੍ਯਤਾਂ ਸ਼ਮਵਹ੍ਨਿਨਾ
ਇੱਛਾ ਹੀ ਜਨਮ, ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਾਲੀ ਖੜੀ ਦੇ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦਿਓ।
ਯਤੋ ਯਤੋ ਨਿਰਿਚ੍ਛਤ੍ਵਂ ਮੁਕ੍ਤਤੈਵ ਤਤਸ੍ ਤਤਃ । ਯਾਵਦ੍ਗਤਿ ਯਥਾਪ੍ਰਾਣਂ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ ਇਚ੍ਛਾਂ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਦੂਰ ਜਾਓ, ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਜੀਓ, ਉੱਠਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ।
ਯਤੋ ਯਤਸ਼੍ ਚ ਸੇਚ੍ਛਤ੍ਵਂ ਬਨ੍ਧਪਾਸ਼ਾਸ੍ ਤਤਸ੍ ਤਤਃ । ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਮਯਾ ਦੁẖਖਰਾਸ਼ਯੋ ਵਿਤਤਾਰ੍ਤਯਃ
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਤੇ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਲੱਗਣ ਦੇ ਬੰਧਨ, ਪੁਣ ਤੇ ਪਾਪ ਵਾਲੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਭਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਚ੍ਛਾਨਿਰਾਸਰਹਿਤੇ ਗਤੇ ਸਾਧੋẖ ਕ੍ਸ਼ਣੇ ऽਪਿ ਚ । ਦਸ੍ਯੁਭਿਰ੍ ਮੁषਿਤਸ੍ਯੇਵ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਆਕ੍ਰਨ੍ਦਿਤਂ ਚਿਰਮ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਇੱਛਾ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਲੁੱਟੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਯਥਾਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਇਚ੍ਛਾ ਸਮੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਤਥਾ ਤਥਾਸ੍ਯ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਪਰਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਜਿੰਨੀ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਇੱਛਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਨੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ਨਿਰ੍ਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਇਚ੍ਛਾਪਰਿਪੂਰਣਮ੍ । ਸਂਸਾਰਵਿषਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਏਵ ਪਰਿषੇਚਨਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਹृਦ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਜਾਸ੍ ਸ੍ਵਸੁਖਦੁẖਖਕੁਬੀਜਕੋਸ਼੍ਯੋ ਵੈਰਾਦ੍ ਇਵਾਸ਼ਯਕृਤਾਦ੍ ਅਸ਼ੁਭਾਚ੍ ਛੁਭਾਚ੍ ਚ । ਆਸਾਦ੍ਯ ਦੁष੍ਕृਤਕृਸ਼ਾਨੁਸ਼ਿਖਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਤਾਨ੍ਤਾ ਇਚ੍ਛਾਸ਼੍ ਛਮਚ੍ਛਮਿਤਿ ਪੁਂਸ੍ਪਸ਼ੁਮ੍ ਆਦਹਨ੍ਤਿ
ਇੱਛਾਵਾਂ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਦੋਹਾਂ ਹਨ, ਚੰਗੀ ਤੇ ਮਾੜੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਜਦ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਤੀਖੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਛੁਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਚ੍ਛਾਵਿषਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਯੋਗਨਾਮਕਮ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਭੂਯੋ ऽਪਿ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਉਕ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਹੁਣ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਤਰੀਕਾ 'ਯੋਗ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਸੁਣ, ਭਾਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚੇਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ ਇਹੇਚ੍ਛਯਾ । ਇष੍ਯਤਾਮ੍ ਅਸਤਿ ਤ੍ਵ੍ ਏਵਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨ੍ਯਤ੍ਵੇ ਕਿਮ੍ ਇष੍ਯਤੇ
ਜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਚਾਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨਿਰ੍ਭਾਗਾਵਯਵਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਰੈਵ ਚਿਤ੍ । ਸੈਵਾਹਂ ਜਗਦ੍ ਆਸ਼ਾਸ਼੍ ਚ ਸਤੀ ਕਿਂ ਤਤ੍ ਤਯੇष੍ਯਤੇ
ਜੋ ਚਿੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ, ਹਿੱਸਾ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ; ਇਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਤੇ ਕੀ ਚਾਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਾ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੇਤ੍ਤੀਵਾਵੇਦ੍ਯਵੇਦਨਾ । ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮ ਜਗਦਾਭਾਸਮ੍ ਅਤ੍ਰੇਚ੍ਛਾਵਿषਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਕਃ
ਜੋ ਅਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਜਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਚਾਹਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਛਾਇਆ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧẖ ਕੁਤਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਇਤਿ ਤਨ੍ ਨ ਨਃ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ऽਸੌ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਨਾਂ ਯੇषਾਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਵੇਦ੍ਮਿ ਤਾਨ੍
ਜੇ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਪਹਚਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਹਚਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸ੍ਵਨਿष੍ਠੋ ऽਪਿ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਅਸਤਸ੍ ਤੁ ਕਥਂ ਲਾਭẖ ਕੇਨ ਲਬ੍ਧੋ ऽਸਿਤਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ੀ
ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ? ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਾਲਾ ਚੰਦ ਫੜਿਆ ਹੈ?
ਏषੈਵ ਗ੍ਰਾਹਕਾਦੀਨਾਂ ਸਤ੍ਤਾ ਯਨ੍ ਨਾਮ ਨਿष੍ਠਤਾ । ਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾਸਤ੍ਯਾ ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਵ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਇਹ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਝੂਠੀ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।