ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਬੋਧਮਹਾਮ੍ਭੋਧੌ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਹਾਲਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਰੂਪ ਬੋਧ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਕ੍ਰਮੋ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਅਲਂ ਗਤਃ । ਯਦ੍ ਅਨਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਸ੍ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿੱਥੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਯਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਗੌਘੇ ਸਤਿ ਯਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਖਾਲੀ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਖੁਦ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਾ-ਝੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਮਹਾਚਿਨ੍ਮਯਮ੍ ਅਪਿ ਬृਹਤ੍ਪਾषਾਣਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਜਡਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਜਡਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ; ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਜੜ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਦਾ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਙ੍ਗਮਮ੍ । ਸ੍ਵਰੂਪਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਯਥਾਲੋਕੋ ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ । ਤਥੇਦਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਯਤ੍ਰ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਲੀ ਹੋਣ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮੈष ਕਥਂ ਨਾਮਾਵਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਇਯਤੋ ऽਸ੍ਯ ਜਗਨ੍ਨਾਮ੍ਨੋ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਃ ਕੁਤਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਸ੍ਯ ਜਾਗਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਜਾਤਸ੍ਯਾਕਾਸ਼ਵਰ੍ਣਵਤ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਸਮ੍ਬੋਧੇ ਯਦਿ ਰੂਢਿਰ੍ ਅਲਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਾਫ ਸਮਝ ਵਿਚ, ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਮਿਰਾਜ਼ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਪੱਕੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਣ ਦੇਣ।
ਤਜ੍ ਜ੍ਞਾਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੂਪਂ ਭਵੇਨ੍ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਦृਸ਼੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਤਸ੍ ਤੁ ऋਤੇ ਨਾਨ੍ਯਾ ਸ਼ੁਭਾ ਗਤਿਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਹ ਸਰੂਪ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਦਿਸਦੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਪਰਮਾਰ੍ਥੋ ऽਸੌ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਦਿਸਦੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਸੱਚ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਸ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਵਾਦ੍ ऋਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਕ੍ਵ ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇਨ ਕਿਲਾਦਰ੍ਸ਼ੋ ऽਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਚਿੱਤ ਦਾ ਪਰਛਾਂਵ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰਛਾਂਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਇਨਾ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜਗਨ੍ਨਾਮ੍ਨੋ ऽਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵਨਂ ਵਿਨਾ । ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਪਰਮਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਇਸ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਜਗਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਮ ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਇਯਤੋ ਦृਸ਼੍ਯਜਾਲਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਮੁਨੇ ਕਥਮ੍ ਅਸਤ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਕ੍ਵ ਮੇਰੁਸ੍ ਸਰ੍षਪੋਦਰੇ
ਇਹ ਦਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਅਸਤੀਤਵ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਮਿਰਚ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਦਿਨਾਨਿ ਕਤਿਚਿਦ੍ ਰਾਮ ਯਦਿ ਤਿष੍ਠਸ੍ਯ੍ ਅਖਿਨ੍ਨਧੀਃ । ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਪਰਮਸ੍ ਤਦ੍ ਅਹਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ—
ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਯਾਮਿ ਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਬੋਧੇ ਮृਗਜਲਂ ਯਥਾ । ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਵੇ ਦ੍ਰष੍ਟृਤਾ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਦ੍ ਬੋਧੋ ऽਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
—ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਦਿੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਬਚਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਸਤਿ ਦृਸ਼੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਕੇ । ਏਕਤ੍ਵਂ ਸਤਿ ਹਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੇ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਚੈਕਤ੍ਵਵੇਦਨੇ
ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤਦ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਤਦ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਦੋਵਾਂ ਤਦ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇੱਕਤਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਇੱਕਤਾ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਭਾਵੇ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਏਵ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਹਿ । ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕ੍ਯਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਯੇ ਸਦ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੋ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ-ਇਕਤਾ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇਹ ਸਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣਾ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਜਗਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤੇ ਮਾਰ੍ਜਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਮਨੋਮਕੁਰਤੋ ਮਲਮ੍
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜੋ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਟਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਾ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਇਨੇ ਤੋਂ ਮੈਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ । ਯਤ੍ ਤੁ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਕਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨੇ
ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਮਿਹਨਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਜਗਦ੍ ਆਦਾਵ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤਮ੍ । ਤਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਮਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਬृਂਹਿਤਮ੍
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ, ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਗਨ੍ ਨਾਮ ਨ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਨ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਹੇਮ੍ਨੀਵ ਕਟਕਾਦਿਤ੍ਵਂ ਕਿਮ੍ ਏਤਨ੍ਮਾਰ੍ਜਨੇ ਸ਼੍ਰਮਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਕੜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਜਤਨ ਕਰੀਏ?
ਤਥੈਤਦ੍ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੇਹ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਬਹੁਯੁਕ੍ਤਿਭਿਃ । ਅਬਾਧਿਤਂ ਯਥਾ ਨੂਨਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਇਹ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਣਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰਹੇ।
ਆਦਾਵ੍ ਏਵ ਹਿ ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਯਤ੍ ਤਸ੍ਯੇਹਾਸ੍ਤਿਤਾ ਕੁਤਃ । ਕੁਤੋ ਮਰੌ ਜਲਸਰਿਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ੍ਦੌ ਕੁਤੋ ਗ੍ਰਹਃ
ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਦੂਜਾ ਚੰਦ, ਜਾਂ ਉਥੇ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ?
ਯਥਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਰੌ ਜਲਮ੍ । ਯਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਭੋਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭ੍ਰਮਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਏਤਤ੍ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਯੁਕ੍ਤਿਤੋ ਨ ਗਿਰੈਵ ਵਃ
ਰਾਮਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਗੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਯਨ੍ ਨਾਮ ਯੁਕ੍ਤਿਭਿਰ੍ ਇਹ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਸ੍ ਤਤ੍ਰਾਵਹੇਲਨਮ੍ ਅਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਉਦਾਰਬੁਦ੍ਧੇਃ । ਯੋ ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਵਮਤ੍ਯ ਵਿਮੂਢਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕष੍ਟਾਵਹੋ ਭਵਤਿ ਤਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਅਜ੍ਞਮ੍ ਏਵ
ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਥੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਅਣਦੇਖਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਜੋ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਤਰਕ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਾਣ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਯੈਤਜ੍ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਥਮ੍ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਨ੍ਯਾਯੇ ऽਨੁਭੂਤ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਇਹ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਰਕ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਣਨ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।
ਬਹੁਕਾਲਮ੍ ਇਯਂ ਰੂਢਾ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਵਿषੂਚਿਕਾ । ਜਗਨ੍ਨਾਮ੍ਨੀ ਵਿਚਾਰਾਖ੍ਯਾਦ੍ ऋਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਇਹ ਝੂਠੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੰਤਰ ਜਾਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ।
ਵਦਾਮ੍ਯ੍ ਆਖ੍ਯਾਯਿਕਾ ਰਾਮ ਯਾ ਇਮਾ ਬੋਧਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਤਾਸ਼੍ ਚੇਚ੍ ਛृਣੋषਿ ਤਤ੍ ਸਾਧੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵਾਸਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਮਝ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੇਗਾ, ਤਾ ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਨੋ ਚੇਦ੍ ਉਦ੍ਵੇਗਸ਼ੀਲਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਰ੍ਧਾਦ੍ ਉਤ੍ਥਾਯ ਗਚ੍ਛਸਿ । ਤਤ੍ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਧਰ੍ਮਿਣਸ੍ ਤੇ ऽਦ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨਾਪਿ ਤੁ ਸੇਤ੍ਸ੍ਯਤਿ
ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਚੰਚਲ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧ ਵਿਚ ਉਠ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਉੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।