ਯਸ੍ਯ ਵੇਚ੍ਛੋਦਯਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸੁਖਾਦਯਃ । ਤੇ ਚੇਤ੍ ਸਾਮ੍ਯਾਚ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਇਚ੍ਛੈਵ ਸੋਹ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੁਖ ਆਦਿ ਲਾਜ਼ਮੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਛਾ ਆਪ ਹੀ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੀ ਨ ਸ੍ਤ ਏਵ ਪਰੇ ਪਦੇ । ਇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਲਮ੍ਬਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
‘ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ’ ਵਾਲਾ ਭੁਲੇਖਾ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰਵਾਣ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਗਚ੍ ਚੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਸਨ੍ਦਰ੍ਭਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਆਕਾਸ਼ੇ ਕੇਨ ਨਾਮੋਪਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ?
ਨੇਹਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਨ ਚ ਜਗਨ੍ ਨ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਕਾਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯੈਕਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਰ੍ਤਾ ਭੋਕ੍ਤੇਹ ਕẖ ਕੁਤਃ
ਇੱਥੇ ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਿਸ਼ਾਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਪਹ੍ਨਵ ਏਵ ਯਃ । ਕृਤੋ ऽਯਂ ਸ ਚ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ ਏਵੇਹਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਇਨਕਾਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਸੱਚਾ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਰਸ੍ਥਸਿਦ੍ਧਸਞ੍ਚਾਰੋ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਨਾਪਿ ਦਾਰੁਣਃ । ਯਥੈਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਂਸੁਪ੍ਤਨਰਸ੍ਵਪ੍ਨਾਭ੍ਰਗਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜੋ ਅੱਗੇ ਵਧ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਲਣ ਕਦੇ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤੌ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਤਸ੍ ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾਚਾਰੋ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਭਾਵ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵੇਣ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਸ੍ਥੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਇਹ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਜੋਂ, ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਭੂਤੈਵ ਸਰ੍ਵਂ ਭਾਤਿ ਹਿ ਤਨ੍ਮਯਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਾਹਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਭਿਨ੍ਨਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਚੇਤਨਾ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਜਗਤ੍ਤਯਾ ਭਾਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ਵਪ੍ਨਯੋਰ੍ ਇਵ । ਅਨਾਨਾਵਯਵੋਦੇਤਿ ਜਲਮ੍ ਊਰ੍ਮਿਤਯਾ ਯਥਾ
ਚੇਤਨਾ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ; ਇਹ ਅਸਲ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਤ੍ਮੈਵੋਦਯੋ ਜ੍ਞਪ੍ਤੇਰ੍ ਨਾਨਾਤਾਮ੍ ਇਵ ਵੋ ਗਤਃ । ਅਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਉਤਪਨ ਹੋਣਾ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ; ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਕੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਵਯਵਾ ਏਵ ਸਰ੍ਵੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਯਵੀ ਭਵੇਤ੍ । ਨਿਤ੍ਯਾਨਵਯਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਂ ਤਥਾ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਭਾਣ੍ਡਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਧਤ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਰੂਪਕਨਕੇष੍ਟਕਾ । ਯਦ੍ ਏਵ ਸਾ ਚੇਤਯਤੇ ਜਗਦਾਦੀਵ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍
ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਆਦਿਕ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਕਚਤੀਵੇਦਂ ਸਤ੍ ਤਯਾਚ੍ਛਂ ਜਗਤ੍ਤਯਾ । ਚਿਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਰਵਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਦਿਤਯਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ
ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਤਰਲਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਚ੍ ਚੇਤਯਤੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਤਜ੍ ਜਗਦਾਦੀਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਅਰੂਪਮ੍ ਅਪਿ ਰੂਪਂ ਸ੍ਵਂ ਯਨ੍ ਨ ਚੇਤਯਤੇ ਨ ਤਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਆਦਿਕ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਚੇਤਨਾਚੇਤਨਤ੍ਵੋਕ੍ਤੀ ਤਸ੍ਯੇਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਦੇਹਗੇ । ਉਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍ ਏਵੋਕ੍ਤੇ ਨ ਸਦ੍ਵਿषਯਮ੍ ਅਰ੍ਥਤਃ
ਜੋ ਚੇਤਨ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਦੀ ਵਖਰੀਆਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਖਰੀਆਈ ਸੱਚੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨ ਜਗਤ੍ ਸਨ੍ ਨ ਚੈਵਾਸਦ੍ ਭਾਸਤੇ ਚੇਤਨਾਚ੍ ਚਿਤਿ । ਅਚੇਤਨਾਨ੍ ਨ ਕਚਤਿ ਕ ਇਵਾਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹੋ ਹਿ ਨਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅਚੇਤਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਇਸ ਨੂੰ ਫੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਲਈ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਅਚੇਤਨਂ ਚੇਤਨਂ ਚ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਸ੍ਪਨ੍ਦਵਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤੇ ਨ ਕਦਰ੍ਥਸ੍ਥੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਪਾषਾਣਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਚੇਤਨ ਤੇ ਅਚੇਤਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਲਣਾ ਤੇ ਠਹਿਰਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯਸ੍ਯੇਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਨੋ ਸਤ੍ਤਾ ਨਾਧਾਰੋ ਨ ਚ ਕਾਰਣਮ੍ । ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੋ ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਨ ਜਾਨੇ ਕੁਤ ਉਤ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਸਿਰਫ ਇਕ ਭਰਮ ਹੈ—ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਉਠਿਆ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤੈਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਸਤ੍ਯਤਃ । ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਤ੍ਰਂ ਤੇਨੇਮੇ ਭਵਨ੍ਤੋ ਵਿਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ
ਇਸ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਭੂਤ-ਛਾਇਆ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ। ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਏ ਹੋ।
ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਭਾਸਤੇ । ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਰੂਪਂ ਦृਗ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਜਾਣੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਭੁਲਾਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਭੁੱਲ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਜਾਂ ਗੇਂਦ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਹਂ ਜਗਚ੍ ਚਾਤ੍ਰ ਕੁਤੋ ਨਾਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵੌ । ਅਤੋ ਹਰ੍षਵਿषਾਦਾਨਾਂ ਕਿਂ ਕ੍ਵੇਵ ਕਥਮ੍ ਆਸ੍ਪਦਮ੍
ਮੈਂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ; ਫਿਰ ਉਤਪੱਤੀ ਜਾਂ ਨਾਸ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਾਦ੍ ਈਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿਭਾਤੀਦਂ ਪ੍ਰਚੇਤਿਤਮ੍ । ਅਚੇਤਿਤਂ ਚ ਨੋ ਭਾਤਿ ਤੇਨਾਚੇਤਿਤਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਅਚੇਤਨ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ—ਇਸ ਲਈ ਅਚੇਤਨ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਰਹੇ।
ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਚ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਜ੍ ਜਗਦ੍ਵਦ੍ ਭਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਮ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰਵਤ੍ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਜਗਤ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਚ ਚਿੱਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਰੂਪ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਯਥੋਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿ ਜਲੇ ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਵਾ ਯਥਾ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾ । ਯਥਾ ਘਟਾਦਯੋ ਭੂਮੌ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਰ੍ਗਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਦਰੱਖਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਕਾਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੜੇ ਆਦਿ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਾਕृਤਾਵ੍ ਅਸਂਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਯਦ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਤ ਉਦਿਤਂ ਕਿਂ ਨਾਮਾਹਂ ਜਗਨ੍ਤਿ ਕਿਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਰੂਪ, ਬਿਨਾ ਥਾਂ, ਸਾਫ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ 'ਮੈਂ', 'ਜਗਤ' ਅਤੇ 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ?' ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਰੁਤਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਸਤ੍ਤਯੈਵ ਯਥਾ ਤਥਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਜਗਦਾਦ੍ਯ੍ ਅਹਮਾਦਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿਲਚਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਖਤਾ ਤੋਂ ਜਗਤ, 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭ੍ਰੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਗਜਵਾਜਿਮृਗਾਦਿਤਾ । ਅਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਕृਤਿਨਿ ਸਰ੍ਗਾਹਨ੍ਤ੍ਵੇ ਤਥਾ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਿਰਣ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਅਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਵਸਥਾ ਜਾਂ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਬ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗੋ ऽਵਯਵਵਦ੍ ਭਾਤਿ ਪਰੇ ऽਨਵਯਵੇ ਸ਼ਿਵੇ । ਏਵਂ ਤਦੁਪਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਵਦ੍ ਯਥਾ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਖੰਡ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਗੱਲ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਾਂਗ ਸਮਝੋ।
ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਯਾਸਂ ਨਿਰੁਪਾਧਿ ਗਤਭ੍ਰਮਮ੍ । ਜਗਤੋ ऽਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਏਵ ਵ੍ਯੋਮਵਤ੍ ਸਮਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਆਸਾਨ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਤੇ ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰੱਖੋ; ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਇਕਸਾਰ ਰਹੋ।
ਨ ਭਵਨ੍ਤੋ ਨ ਚ ਵਯਂ ਨ ਜਗਨ੍ਤਿ ਨ ਖਾਦਯਃ । ਸਨ੍ਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਦਂ ਨਿਰ੍ਭਰਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਨਾ ਤੁਸੀਂ, ਨਾ ਅਸੀਂ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ, ਨਾ ਤੱਤ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਬਚਦਾ ਨਹੀਂ।