ਪਸ਼ੁਰ੍ ਅਜ੍ਞੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਮੂਰ੍ਤੋ ऽਪਿ ਦੁਃਖਸ੍ਯੈਵੈष ਭਾਜਨਮ੍ । ਚੇਤਨਤ੍ਵਾਚ੍ ਚੇਤਤੀਦਮ੍ ਅਤ੍ਯਨਰ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਪਸ਼ੂ, ਭਾਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪਾਤਰਾ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਤਾ ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਤਾਥਵਾ । ਅਸ੍ਯ ਸਾ ਭਰਿਤਾਵਸ੍ਥਾ ਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਾਨੁਸ਼ੋਚਤਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚਿੱਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵੱਲ ਰੁਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਹृਦਯਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ਯਾਃ । ਕ੍ਸੀਯਨ੍ਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृष੍ਟੇ ਪਰਾਪਰੇ
ਜਦੋਂ ਪਰਮ ਅਤੇ ਅਪਰਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੇ ਗੰਢ ਖੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਤ੍ਵਂ ਤੁ ਚੇਤ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਨਂ ਵਿਨਾ । ਰੋਦ੍ਧੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤੁ ਚੇਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੁ ਵੈ ਕਥਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਲਗਨ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਅਸੰਭਵਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰੋਕੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਜਦ ਤੱਕ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਸਤੂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਤਾਰਕਃ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਯਸ੍ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਦ ਕੀਦृਸ਼ਃ
ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੱਸੋ।
ਯਦ੍ ਏਤਚ੍ ਚੇਤਨਂ ਜੀਵੋ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣੋ ਜਨ੍ਮਜਙ੍ਗਲੇ । ਏਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤੇ ऽਜ੍ਞਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਅਪਿ
ਇਹ ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਖੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਪੰਡਿਤ ਹੋਣ।
ਜੀਵ ਏਵੇਹ ਸਂਸਾਰਸ਼੍ ਚੇਤਨਾਦ੍ ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਤੇਃ । ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜ੍ਞਾਤੇ ਨਾਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਭਵਤਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਇੱਥੇ ਜੀਵ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਜਦ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਚੇਦ੍ ਰਾਮ ਤਦ੍ ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਤਿਃ । ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਏਤਿ ਵਿषਾਵੇਸ਼ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਇਵ ਵਿषੂਚਿਕਾ
ਜੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਰਾਮਾ, ਤਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਣ ਤੇ ਵਿਸੂਚੀਕਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੂਪਂ ਕਥਯ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯਥਾਵਤ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृष੍ਟੇ ਨਰੋ ਮੋਹਾਤ੍ ਸਮਗ੍ਰਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਰਿष੍ਯਤਿ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਦੱਸੋ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਦੂਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਯਾਸ੍ ਸਂਵਿਦੋ ਵਪੁਃ । ਨਿਮੇषੇਣੈਵ ਯਨ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਬੋਧਮਹਾਮ੍ਭੋਧੌ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਹਾਲਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਰੂਪ ਬੋਧ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਕ੍ਰਮੋ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਅਲਂ ਗਤਃ । ਯਦ੍ ਅਨਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਸ੍ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿੱਥੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਯਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਗੌਘੇ ਸਤਿ ਯਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਖਾਲੀ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਖੁਦ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਾ-ਝੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਮਹਾਚਿਨ੍ਮਯਮ੍ ਅਪਿ ਬृਹਤ੍ਪਾषਾਣਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਜਡਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਜਡਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ; ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਜੜ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਦਾ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਙ੍ਗਮਮ੍ । ਸ੍ਵਰੂਪਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਯਥਾਲੋਕੋ ਯਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ । ਤਥੇਦਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਯਤ੍ਰ ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਲੀ ਹੋਣ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮੈष ਕਥਂ ਨਾਮਾਵਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਇਯਤੋ ऽਸ੍ਯ ਜਗਨ੍ਨਾਮ੍ਨੋ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਃ ਕੁਤਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਸ੍ਯ ਜਾਗਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਜਾਤਸ੍ਯਾਕਾਸ਼ਵਰ੍ਣਵਤ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਸਮ੍ਬੋਧੇ ਯਦਿ ਰੂਢਿਰ੍ ਅਲਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਾਫ ਸਮਝ ਵਿਚ, ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਮਿਰਾਜ਼ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਪੱਕੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਣ ਦੇਣ।
ਤਜ੍ ਜ੍ਞਾਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੂਪਂ ਭਵੇਨ੍ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਦृਸ਼੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਤਸ੍ ਤੁ ऋਤੇ ਨਾਨ੍ਯਾ ਸ਼ੁਭਾ ਗਤਿਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਹ ਸਰੂਪ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਦਿਸਦੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਪਰਮਾਰ੍ਥੋ ऽਸੌ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਦਿਸਦੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਸੱਚ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਸ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਵਾਦ੍ ऋਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਕ੍ਵ ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇਨ ਕਿਲਾਦਰ੍ਸ਼ੋ ऽਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਚਿੱਤ ਦਾ ਪਰਛਾਂਵ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰਛਾਂਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਇਨਾ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜਗਨ੍ਨਾਮ੍ਨੋ ऽਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵਨਂ ਵਿਨਾ । ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਪਰਮਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਇਸ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਜਗਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਮ ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਇਯਤੋ ਦृਸ਼੍ਯਜਾਲਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਮੁਨੇ ਕਥਮ੍ ਅਸਤ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਕ੍ਵ ਮੇਰੁਸ੍ ਸਰ੍षਪੋਦਰੇ
ਇਹ ਦਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਅਸਤੀਤਵ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਮਿਰਚ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਦਿਨਾਨਿ ਕਤਿਚਿਦ੍ ਰਾਮ ਯਦਿ ਤਿष੍ਠਸ੍ਯ੍ ਅਖਿਨ੍ਨਧੀਃ । ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਪਰਮਸ੍ ਤਦ੍ ਅਹਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ—
ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਯਾਮਿ ਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਬੋਧੇ ਮृਗਜਲਂ ਯਥਾ । ਦृਸ਼੍ਯਾਭਾਵੇ ਦ੍ਰष੍ਟृਤਾ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਦ੍ ਬੋਧੋ ऽਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
—ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਦਿੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਬਚਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਸਤਿ ਦृਸ਼੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਕੇ । ਏਕਤ੍ਵਂ ਸਤਿ ਹਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੇ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਚੈਕਤ੍ਵਵੇਦਨੇ
ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤਦ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਤਦ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਦੋਵਾਂ ਤਦ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇੱਕਤਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਇੱਕਤਾ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਭਾਵੇ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਏਵ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਹਿ । ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕ੍ਯਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਯੇ ਸਦ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੋ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ-ਇਕਤਾ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇਹ ਸਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣਾ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਜਗਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤੇ ਮਾਰ੍ਜਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਮਨੋਮਕੁਰਤੋ ਮਲਮ੍
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜੋ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਟਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਾ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਇਨੇ ਤੋਂ ਮੈਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ । ਯਤ੍ ਤੁ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਕਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨੇ
ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਮਿਹਨਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਜਗਦ੍ ਆਦਾਵ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤਮ੍ । ਤਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਮਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਬृਂਹਿਤਮ੍
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ, ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।