ਸਰ੍ਗਵੇਗਾḫ ਪ੍ਰਵਲ੍ਗਨ੍ਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਪ੍ਰਸਰਲੇਸ਼ਕਾਃ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਬਾਲਵੇਤਾਲਮृਗਾਮ੍ਬੁਸ੍ਵਪ੍ਨਮੋਹਵਤ੍
ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਚੰਦਾਂ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲ-ਚਾਲ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਮਿਰਾਜ, ਪਾਣੀ, ਸੁਪਨਾ ਜਾਂ ਮੋਹ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਸਂਵਿਦ੍ਵਾਰਿਤਰਙ੍ਗੌਘਾ ਭਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਵਿਚਾਰਿਤਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਤੇ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਭਵਭ੍ਰਮਾਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਂਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਕਰਕੇ ਸੱਚੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ੇ ऽਪਿ ਸਂਵਿਤ੍ਪ੍ਰਸਰਣਭ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸਨ੍ਤੀਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਨ ਤੁ ਸਤ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਹਿ
ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਟਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਸਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸੱਚ ਮੰਨੋ ਤਾਂ ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸਂਵਿਦ੍ਵਿਕਾਸਪਯਸੋ ਬੁਦ੍ਬੁਦਸ੍ ਸਰ੍ਗਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸਦ੍ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਕਾਰਰੂਪਵਾਨ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ 'ਤੇ ਬਣੇ ਬੁਲਬਲੇ ਵਾਂਗ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੈ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵ ਅਤੇ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਜਗਤ੍ ਸਂਵਿਦੁਨ੍ਮੀਲਨਂ ਜਗਤ੍ । ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਬਾਹ੍ਯਂ ਨਾਸਤ੍ਯਂ ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਨਿਰਵਾਣ ਹੈ; ਜਗਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਾ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਹਰ; ਨਾ ਝੂਠ ਹੈ, ਨਾ ਸਚ; ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਸ੍ਵਤ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਰਹਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮ ਖਾਦ੍ ਅਪਿ
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਜਨਮਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਇਕ, ਅਟੱਲ, ਸਰਵ-ਸੰਪੂਰਨ, ਆਪਣੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬ੍ਰਹਮ, ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਸਂਵੇਦਨੇ ਸ੍ਵਤਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇ ਪਵਨਸ੍ਯੇਵ ਕਾਰਣਂ ਨੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਮਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਲੋੜੀਦਾ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨੁਭਵਵਦ੍ ਭਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਬ੍ਧੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੀਚਯਃ । ਸਰ੍ਗਤਾ ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨ ਚ ਸਰ੍ਗਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਨਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ।
ਏਕਮ੍ ਏਵ ਨਿਰਾਭਾਸਮ੍ ਅਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਡਂ ਸਮਮ੍ । ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਖਂ ਨਾਖਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਦ੍ਵਯਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮਨ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਇਕਸਾਰ ਹੈ। ਨਾ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ; ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ। ਇਹ ਅਦਵੈਤ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੈਵ ਸਤੋ ਯਸ੍ਯਾਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਸਂਵਿਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਜਾਤਂ ਤਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਤਾ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੰਤੋਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਸਤੋ ऽਪਿ ਮृਣ੍ਮਯਸ੍ਯੇਵ ਯਸ੍ਯਾਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਸਾਹਂ ਜਗਦ੍ ਵਿਗਲਿਤਂ ਤਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਦ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਅਹਿਸਾਸ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੌਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਂ ਤਥਾ । ਵੇਦਨੋਤ੍ਥਂ ਜਗਦ੍ ਅਹਂ ਚੇਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਦਨਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੋਚ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅਹਿਸਾਸ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸੰਸਾਰ, 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਅਹਿਸਾਸ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਭਾਵਵਰ੍ਜਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਸ੍ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਹੇਤੁਕਾਃ । ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਤੁ ਯੋ ਹੇਤੁਰ੍ ਮੁਕ੍ਤੇਸ੍ ਤਦ੍ ਅਨੁਭਾਵਨਮ੍
ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।
ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਪਦਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਸ੍ਤੀਹ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਮਹਾਚਿਦਮ੍ਬੁਦ੍ਰਵਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਾ ਏਵਾਨੁਭੂਤਯਃ
ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸਾਰੀਆਂ ਅਨੁਭਵਾਂ ਮਹਾਨ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਮਹਾਚਿਦਨਿਲਸ੍ਪਨ੍ਦਾ ਏਤਾ ਏਵਾਨੁਭੂਤਯਃ । ਏਤਾਸ੍ ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਗਨਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਇਤਿ ਬੁਧ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਹ ਤਜਰਬੇ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਵਾ ਦੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਹੀ ਹੈ।
ਵਾਤਸ੍ਪਨ੍ਦਾਵ੍ ਇਵਾਭਿਨ੍ਨੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਰ੍ਗੌ ਵਿਭਿਨ੍ਨਤਾ । ਤਯੋਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਮਰਣੋਪਮਾ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਝੂਠੀ ਭੁਲਾਵੇ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਵਿੱਚ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਤੁ ਤਾਵਤ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵਿਚਾਰੋ ਯਾਵਦ੍ ਅਸ੍ਫੁਟਃ । ਵਿਚਾਰੇ ਤੁ ਸ੍ਫੁਟੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾਮ੍ ਏਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਭੁਲਾਵਾ ਤਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤਕ ਅਸਲ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਪਰ ਜਦ ਖੋਜ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭੁਲਾਵਾ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਏਵ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾਤੋ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਵਦ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਮ੍ ਅਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਭੁਲਾਵਾ, ਜੋ ਕਿ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਵੇਖਣ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਖ਼ਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਸਮਂ ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ਏਕਮ੍ ਏਵ । ਸਰ੍ਵਾਂ ਜਰਾਮੋਹਵਿਕਾਰਭਾਰਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਾਮ੍ਬਰਭਾਵਮ੍ ਏਹਿ
ਆਉ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਜੋੜ, ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਬੇਅੰਤ, ਸਾਫ਼, ਇਕਸਾਰ, ਚੰਗਾ, ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਇਕ ਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾ; ਜਦ ਤੂੰ ਬੁਢਾਪਾ, ਭੁਲੇਖਾ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇषੁ ਸੁਖਦੁẖਖੇषੁ ਯੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਯੋ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਨਾਸ਼ੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਲਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਪਦੇਸ਼ਨੈਃ
ਜਦੋਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਚਮੁਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ਯ ਵੇਚ੍ਛੋਦਯਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸੁਖਾਦਯਃ । ਤੇ ਚੇਤ੍ ਸਾਮ੍ਯਾਚ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਇਚ੍ਛੈਵ ਸੋਹ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੁਖ ਆਦਿ ਲਾਜ਼ਮੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਛਾ ਆਪ ਹੀ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੀ ਨ ਸ੍ਤ ਏਵ ਪਰੇ ਪਦੇ । ਇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਲਮ੍ਬਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
‘ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ’ ਵਾਲਾ ਭੁਲੇਖਾ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰਵਾਣ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਗਚ੍ ਚੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਸਨ੍ਦਰ੍ਭਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਆਕਾਸ਼ੇ ਕੇਨ ਨਾਮੋਪਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ?
ਨੇਹਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਨ ਚ ਜਗਨ੍ ਨ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਕਾਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯੈਕਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਰ੍ਤਾ ਭੋਕ੍ਤੇਹ ਕẖ ਕੁਤਃ
ਇੱਥੇ ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਿਸ਼ਾਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਪਹ੍ਨਵ ਏਵ ਯਃ । ਕृਤੋ ऽਯਂ ਸ ਚ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ ਏਵੇਹਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਇਨਕਾਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਸੱਚਾ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਰਸ੍ਥਸਿਦ੍ਧਸਞ੍ਚਾਰੋ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਨਾਪਿ ਦਾਰੁਣਃ । ਯਥੈਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਂਸੁਪ੍ਤਨਰਸ੍ਵਪ੍ਨਾਭ੍ਰਗਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜੋ ਅੱਗੇ ਵਧ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਲਣ ਕਦੇ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤੌ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਤਸ੍ ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾਚਾਰੋ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਭਾਵ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵੇਣ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਸ੍ਥੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਇਹ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਜੋਂ, ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਭੂਤੈਵ ਸਰ੍ਵਂ ਭਾਤਿ ਹਿ ਤਨ੍ਮਯਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਾਹਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਭਿਨ੍ਨਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਚੇਤਨਾ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਜਗਤ੍ਤਯਾ ਭਾਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ਵਪ੍ਨਯੋਰ੍ ਇਵ । ਅਨਾਨਾਵਯਵੋਦੇਤਿ ਜਲਮ੍ ਊਰ੍ਮਿਤਯਾ ਯਥਾ
ਚੇਤਨਾ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ; ਇਹ ਅਸਲ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਤ੍ਮੈਵੋਦਯੋ ਜ੍ਞਪ੍ਤੇਰ੍ ਨਾਨਾਤਾਮ੍ ਇਵ ਵੋ ਗਤਃ । ਅਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਉਤਪਨ ਹੋਣਾ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ; ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਕੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।