ਅਹਮ੍ਭਾਵਮ੍ ਅਥਾਦੇਹਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਛ੍ਰਯਸਿ ਨਸ਼੍ਯਸਿ । ਜਗਦਾਦੌ ਚਿਰਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯਸਿ ਸਿਧ੍ਯਸਿ
ਜਦੋਂ ਤੂੰ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਜਗਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
ਅਚੇਤਨਾਦ੍ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਦ੍ ਏਵਾਸਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਯਸ੍ਯੋਪਲਸ੍ਯੇਵ ਨਮਸ੍ ਤਸ੍ਮੈ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅਚੇਤਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠਾ ਜਿਵੇਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਚੇਤਨਾਦ੍ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਉਪਲਸ੍ਯੇਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ੍ਤḫ ਪਰਾਲੀਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਚਿਤ੍ਤਭਾਵਨਾਤ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹਿਸ ਹੋ ਕੇ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਨ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਥ ਵਾ ਮਾਸ੍ਤੁ ਚੇਤਿਤਂ ਦੁẖਖਵृਦ੍ਧਯੇ । ਅਚੇਤਿਤਂ ਸੁਖਾਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਚੇਤਨਮ੍ ਅਚੇਤਨਾਤ੍
ਇਹ ਰਹੇ ਜਾਂ ਨਾ ਰਹੇ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਬੇਹਿਸੀ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੇਹਿਸੀ ਵੀ ਬੇਹਿਸੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵੌ ਵ੍ਯਾਧੀ ਦੇਹਿਨੋ ਘੋਰਾਵ੍ ਅਯਂ ਲੋਕਸ੍ ਤਥਾ ਪਰਃ । ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਘੋਰਾਣਿ ਦੁẖਖਾਨਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪੀਡਿਤਃ
ਜੀਵ ਦੇ ਲਈ ਦੋ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹਨ: ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਅਗਲਾ ਸੰਸਾਰ; ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹਲੋਕੇ ਯਤਨ੍ਤੇ ऽਜ੍ਞਾ ਵ੍ਯਾਧੌ ਭੋਗਦੁਰੌषਧੈਃ । ਆਜੀਵਿਤਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨਾਪਰਾਮਯੇ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਲੋਕ ਭੋਗ ਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਜੀਵਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਪਰਲੋਕਮਹਾਵ੍ਯਾਧੌ ਪ੍ਰਯਤਨ੍ਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮ੍ । ਸ਼ਮਸਤ੍ਸਙ੍ਗਬੋਧਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਅਮृਤੈḫ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ, ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਠੰਢ-ਚਿੱਤ, ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਲੋਕਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਸਾਵਧਾਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਮਹੇਚ੍ਛਾਯਾਂ ਸ਼ਮਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਠੰਢ-ਚਿੱਤ ਦੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹੈਵ ਨਰਕਵ੍ਯਾਧੇਸ਼੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਯਃ । ਗਤ੍ਵਾ ਨਿਰੌषਧਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ ਰੋਗੀ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਨਰਕ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਦਵਾਈ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?
ਇਹਲੋਕਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭਿਰ੍ ਜੀਵਿਤਂ ਯਾਤੁ ਮਾ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਤੌषਧੈਰ੍ ਅਜ੍ਞਾḫ ਪਰਲੋਕਸ਼੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਸ ਲੋਕ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਲਈ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਆਯੁਰ੍ ਵਾਯੁਚਲਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਰਲਮ੍ਬਾਮ੍ਬੁਕਣਭਙ੍ਗੁਰਮ੍ । ਪਰਲੋਕਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ ਯਤ੍ਨੇਨਾਸ਼ੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਜੀਵਨ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਰਲੋਕਮਹਾਵ੍ਯਾਧੌ ਯਤ੍ਨੇਨਾਸ਼ੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ । ਦृष੍ਟਲੋਕਮਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਸ਼ੂਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਜਨ੍ਤੁਂ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਰਣਂ ਜਗਤ੍ । ਪਰਮਾਣੂਦਰੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਚ੍ ਛੈਲਸ਼ਤਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਸਿਆਣੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਫੈਲਾਵ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੌ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗਾ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸਂਵਿਦḫ ਪ੍ਰਸਰਣਂ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਾਂਸਿ ਤਤ੍ । ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤਸ੍ ਸਤ੍ਯੋ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਜੋ ਵੀ ਫੈਲਾਵ ਹੈ—ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼, ਵਿਚਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਰਮ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਲਯੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਦृष੍ਟੇषੁ ਜਗਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਾਭ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਾਃ । ਨ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰੈਕਰੂਪਿਣਃ
ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿਘਟਨ ਹੋਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਵੀ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਭਟਕਾਵਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਤੇ ਬੱਦਲ—ਨਾ ਤਾਂ ਮਿਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਨਵੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਾਵਾਂ ਹੀ ਹਨ।
ਭੋਗਪਙ੍ਕਾਰ੍ਣਵੇ ਮਗ੍ਨ ਆਤ੍ਮਾ ਨੋਤ੍ਤਾਰ੍ਯਤੇ ਯਦਿ । ਸ੍ਵਪੌਰੁषਚਮਤ੍ਕृਤ੍ਯਾ ਤਦ੍ ਉਪਾਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨੇਤਰਃ
ਜੇ ਆਤਮਾ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਗੰਦਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਧੀਆ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਨਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਅਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਜਨੋ ਮੂਢੋ ਰੂਢੋ ਭੋਗੈਕਕਰ੍ਦਮੇ । ਆਪਦਾਂ ਪਾਤ੍ਰਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪਯਸਾਮ੍ ਇਵ ਸਾਗਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਮੂਰਖ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਗੰਦ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਲਈ ਵੱਸਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਣੀ ਲਈ।
ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਯਥਾ ਬਾਲ੍ਯਂ ਦृष੍ਟਂ ਪ੍ਰਥਮਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ ਤਥਾ ਭੋਗਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਰਾਗਸ਼ਾਨ੍ਤਿਦਃ
ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਜੋ ਰਾਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।
ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਨਦੀ ਸਕਲ੍ਲੋਲਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾ । ਸਮਂ ਵਹਤਿ ਸੋਮ੍ਯੈਵ ਚਿਤ੍ਰਸਂਸ੍ਥੇਵ ਨੀਰਸਾ
ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਦੀ, ਚਾਹੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਬਿਨਾ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਜੀਵਿਤਨਦ੍ਯਸ੍ ਤੁ ਰਸੇਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਭੀषਣਾਃ । ਆਵਰ੍ਤਾਵृਤ੍ਤਿਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਕਲ੍ਲੋਲਾਸ੍ ਸਹਵਾਹਿਨਃ
ਪਰ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਨਦੀ, ਸੰਸਾਰਕ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ, ਭੰਵਰੇ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਗਵੇਗਾḫ ਪ੍ਰਵਲ੍ਗਨ੍ਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਪ੍ਰਸਰਲੇਸ਼ਕਾਃ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਬਾਲਵੇਤਾਲਮृਗਾਮ੍ਬੁਸ੍ਵਪ੍ਨਮੋਹਵਤ੍
ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਚੰਦਾਂ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲ-ਚਾਲ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਮਿਰਾਜ, ਪਾਣੀ, ਸੁਪਨਾ ਜਾਂ ਮੋਹ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਸਂਵਿਦ੍ਵਾਰਿਤਰਙ੍ਗੌਘਾ ਭਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਵਿਚਾਰਿਤਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਤੇ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਭਵਭ੍ਰਮਾਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਂਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਕਰਕੇ ਸੱਚੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ੇ ऽਪਿ ਸਂਵਿਤ੍ਪ੍ਰਸਰਣਭ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸਨ੍ਤੀਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਨ ਤੁ ਸਤ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਹਿ
ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਟਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਸਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸੱਚ ਮੰਨੋ ਤਾਂ ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸਂਵਿਦ੍ਵਿਕਾਸਪਯਸੋ ਬੁਦ੍ਬੁਦਸ੍ ਸਰ੍ਗਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸਦ੍ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਕਾਰਰੂਪਵਾਨ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ 'ਤੇ ਬਣੇ ਬੁਲਬਲੇ ਵਾਂਗ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੈ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵ ਅਤੇ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਜਗਤ੍ ਸਂਵਿਦੁਨ੍ਮੀਲਨਂ ਜਗਤ੍ । ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਬਾਹ੍ਯਂ ਨਾਸਤ੍ਯਂ ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਨਿਰਵਾਣ ਹੈ; ਜਗਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਾ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਹਰ; ਨਾ ਝੂਠ ਹੈ, ਨਾ ਸਚ; ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਸ੍ਵਤ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਰਹਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮ ਖਾਦ੍ ਅਪਿ
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਜਨਮਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਇਕ, ਅਟੱਲ, ਸਰਵ-ਸੰਪੂਰਨ, ਆਪਣੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬ੍ਰਹਮ, ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਸਂਵੇਦਨੇ ਸ੍ਵਤਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇ ਪਵਨਸ੍ਯੇਵ ਕਾਰਣਂ ਨੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਮਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਲੋੜੀਦਾ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨੁਭਵਵਦ੍ ਭਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਬ੍ਧੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੀਚਯਃ । ਸਰ੍ਗਤਾ ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨ ਚ ਸਰ੍ਗਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਨਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ।
ਏਕਮ੍ ਏਵ ਨਿਰਾਭਾਸਮ੍ ਅਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਡਂ ਸਮਮ੍ । ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਖਂ ਨਾਖਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਦ੍ਵਯਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮਨ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਇਕਸਾਰ ਹੈ। ਨਾ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ; ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ। ਇਹ ਅਦਵੈਤ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੈਵ ਸਤੋ ਯਸ੍ਯਾਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਸਂਵਿਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਜਾਤਂ ਤਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਤਾ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੰਤੋਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਹਾ ਹੈ।