ਯਸ੍ਯ ਚੈष ਭ੍ਰਮਸ੍ ਸੋ ऽਸਨ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾਸਨ੍ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਤ੍ ਤੇਨ ਸਂਸਾਰẖ ਕਸ੍ਯ ਕẖ ਕੁਤਃ
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਭਟਕਾਵ ਹੈ, ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ; ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਸਦਾ, ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਹੈ?
ਤਦ੍ ਏਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤੋਦਯੋ ਹਿ ਯਃ । ਪੁਨਸ੍ ਸ ਏਵ ਸਂਸਾਰਵਿਭ੍ਰਮਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — 'ਇਹ ਕਿਸਦੇ ਲਈ ਹੋਵੇ?' — ਤੇ ਫਿਰ, ਵਾਪਸ ਉਹੀ ਸੰਸਾਰਕ ਭਟਕਾਵ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵ੍ਯੋਮਵਤ੍ ਸਮਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍ । ਅਪੁਨਸ੍ਸ੍ਮਰਣਂ ਸ਼੍ਰੇਯ ਇਹ ਵਿਸ੍ਮਰਣਂ ਪਰਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਰਹੋ; ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਯਾਦ ਨਾ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਨੇਹ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿਤਾ ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿਤਾ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਿ ਸਦਾਬ੍ਧਿਵਤ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ; ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਠੰਢਾ, ਇਕ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੰਪਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸਰ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਤੇ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਜਲਸ਼ੋषਾਦ੍ ਇਵੋਦੇਤਿ ਬਿਮ੍ਬਿਬਿਮ੍ਬਕ੍ਸ਼ਯੇ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਵਾ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਂ ਕਾਰਜ, ਜੋ ਲਗAttachment ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਤੈਵਾਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਨਿਰ੍ਵਾਸਨẖ ਕਿਲ ਮੁਨਿẖ ਕਥਂ ਵ੍ਯਵਹਰਤ੍ਵ੍ ਅਸੌ
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੁਕਤੀ ਪਾਏ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਸਾਧੂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਾਵਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਪਰਿਪੋषਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਤਾਵਦ੍ ਵ੍ਯਵਹਰਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਰਾਗਦ੍ਵੇषਭਯੋਦਯਃ
ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗAttachment, ਵੈਰ ਜਾਂ ਡਰ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਵੀਤਰਾਗਭਯਕ੍ਰੋਧੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ । ਸ਼ਿਲੇਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਿਲੀਭੂਤੋ ਮੁਨਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ, ਡਰ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਪੱਥਰ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਸ਼ੇ ऽਸ੍ਤਿ ਪਦ੍ਮਬੀਜਸ੍ਯ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਾਬ੍ਜਿਨੀ ਤਥਾ । ਅਨਨ੍ਯਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਬਾਹ੍ਯਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੌਲ ਵਿਚ ਪਦਮ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਕੌਲ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭਟਕਣ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਬਾਹ੍ਯਤਾਭਾਵਨਾਦ੍ ਬਾਹ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਤ੍ਵਭਾਵਨਾਤ੍ । ਭਵਤੀਦਂ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਭਾਵਨਂ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਸੈਵੇਯਂ ਬਾਹ੍ਯਤੋਦਿਤਾ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤਾ ਨਾਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਭਾਣ੍ਡਪਯਸੋਰ੍ ਇਵ
ਜੋ ਭਟਕਣ ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਵਿਚ, ਓਹੀ ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਤਾ ਭੀ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਸ੍ਥੈਰ੍ਯੇ ਤਥੈਵਾਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਮਯੇ ਤਤੇ । ਆਧਾਰਾਧੇਯਤੇ ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਯਥਾ ਜਲਤਰਙ੍ਗਤੇ
ਇਸ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਠਹਿਰਾਉ ਤੇ ਅਠਹਿਰਾਉ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦਿਖਾਵੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰਤਾ-ਅਧੇਯਤਾ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਲਹਿਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਨ੍ਯਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਵਵੇਦਨਮ੍ । ਅਨਨ੍ਯਭਾਵਬੋਧੇ ਤੁ ਤਦ੍ ਅਨਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਚੋਦਯਿ
ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਕ-ਰੂਪਤਾ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਕਲਨਾਰਹਿਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਤਤ੍ ਤਦ੍ਭਾਵਾਦ੍ ਅਤਦ੍ਭਾਵਾਨ੍ ਨ ਤਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਕ-ਰੂਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਜ੍ਞਾਨਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ ਐਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਵਾਗ੍ਗੋਚਰਮ੍ ਏਤਿ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਲਯੇ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵਾਵਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਨੋਪਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿषਯੋ ਵਿਦੁषੋ ऽਪਿ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਭੁਲਾਵਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਨਿਰਸ੍ਤਭਯਮਾਨਵਿषਾਦਲੋਭਮੋਹਾਤ੍ਮ ਦੇਹਮਨਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚਿਤ੍ਤਜਾਡ੍ਯਮ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਹਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਤਸਮਸ੍ਤਭੇਦਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਜਮ੍ ਆਸਿਤਮ੍ ਏਵ ਯੁਕ੍ਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤ, ਡਰ, ਅਹੰਕਾਰ, ਦੁਖ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਦਾ ਇੱਕੋ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਭੇਦ ਨਿਰਵਾਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ।
ਯਦਾ ਚਿਤਿḫ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਤਦਾਹਨ੍ਤਾਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਅਸਦ੍ ਏਵਾਭ੍ਯੁਦੇਤੀਵ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਦ੍ ਅਪ੍ਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਦਾਮਤਾ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭੁਲਾਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਿਤੋ ऽਪਿ ਨ ਖੇਦਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਤ੍ਵਵੇਦਨਾਤ੍ । ਪਰਮਾਯ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਯ ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਾਰ੍ਥਭਾਵਨਾਤ੍
ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਭਾਵ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝ ਕੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੂਪਾਨੁਭਵਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁḫ ਪ੍ਰਸਰਣਾਦ੍ ਯਥਾ । ਚਿਤਿḫ ਪ੍ਰਸਰਣਾਤ੍ ਤਦ੍ਵਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਖੁਲ੍ਹਣ ਤੇ ਰੂਪ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਗਣ ਵਾਲੀ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਸੌ ਪ੍ਰਸਰਤੁ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚੇਤ੍ਯਾਭਾਵਾਨ੍ ਨ ਸਾ ਸਤੀ । ਅਸਤ੍ ਕਥਂ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰẖ ਕ੍ਵ ਨृਤ੍ਯਤਿ
ਚੇਤਨਾ ਚਾਹੇ ਮਹੀਨੇ ਲੰਬੀ ਫੈਲ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਕਿੱਥੇ ਨੱਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਯਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਭਵਾਦ੍ ਏਵ ਮੁਧੈਵਾਨੁਭਵਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਅਸਦ੍ ਏਵਾਨਨੁਭਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਰ੍ਭਕਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਭਵਾਮਿ ਦੁẖਖਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੇਦਨਾਤ੍ । ਅਵੇਦਨਾਨ੍ ਨਾਹਮ੍ ਅਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤੇ ਬਨ੍ਧਮੁਕ੍ਤਤੇ
ਇਹ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਲਈ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ, 'ਮੈਂ' ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਕੇ; ਜੇ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ, ਤੇ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਧ੍ਯਾਨਂ ਸ ਸਮਾਧਿਰ੍ ਵੋ ਯਦ੍ ਅਵੇਦਨਮ੍ ਆਸਿਤਮ੍ । ਅਜਡਾਣਾਂ ਜਡਮ੍ ਇਵ ਸਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ, ਉਹ ਸਮਾਧੀ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਟਿਕੇ ਰਹੋ—ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜੜੇ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤਸਮੁਦ੍ਭੇਦੈਰ੍ ਵਾਕ੍ਯਸਨ੍ਦਰ੍ਭਵਿਭ੍ਰਮੈਃ । ਮਾ ਵਿषੀਦਤ ਦੁẖਖਾਯ ਵਿਬੁਧਾ ਅਬੁਧਾ ਇਵ
ਦੁਇਤਾ ਤੇ ਅਦੁਇਤਾ ਦੇ ਭੇਦ, ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਮਤਲਬਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਸਦ੍ ਆਸ਼੍ਰਯਤੇ ਦੁẖਖਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਦ੍ ਘਨਵਾਸਨਃ । ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਚਿਤਾਨ੍ ਇਵ
ਘਣੀ ਵਾਸਨਾ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਰੂਪ ਦੇ ਵੇਖਣ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਲਗਨ, ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਦੇ ਕਲਪਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਦੁẖਖਂ ਸਦ੍ ਏਵ ਨਾਸ਼੍ਨਾਤਿ ਸੁਪ੍ਤਵਤ੍ ਤਨੁਵਾਸਨਃ । ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਹਿਤਾਨ੍ ਇਵ
ਜੋ ਅਸਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸੁਪਤ ਵਾਂਗ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਖਮ ਵਾਸਨਾ ਹੋਵੇ; ਰੂਪ ਦੇ ਵੇਖਣ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਲਗਨ, ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਤਨੁਤਾਂ ਯਾਤਾ ਵਾਸਨੈਵੈਤਿ ਮੁਕ੍ਤਤਾਮ੍ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਤ੍ ਪਦਾਰ੍ਥੋ ऽਭਾਵਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਤਨੁਤਾਂ ਯਾਤਾ ਵਾਸਨੈਵੈਤਿ ਮੁਕ੍ਤਤਾਮ੍ । ਪਰਾਣੁਪਰਿਮਾਣੇਨ ਖਤਾਂ ਖੇ ऽਭ੍ਰਾਦਿਤਾ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਣ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਖਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।