ਯੇषਾਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਂਸਾਮ੍ ਇਵਾਸਤਾਮ੍ । ਸ ਸਰ੍ਗḫ ਪੁਰੁषਾਸ੍ ਤੇ ਚ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵੀਚਿਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਅਸਤਾਮ੍ ਏਵ ਸਦ੍ਭਾਵਮ੍ ਇਵ ਚੈषਾਮ੍ ਉਪੇਯੁषਾਮ੍ । ਨ ਵਯਂ ਨਿਰ੍ਣਯਂ ਵਿਦ੍ਮੋ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਗਿਰਾਮ੍ ਇਵ
ਜੋ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਨਿਸਚਿਤ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਬੇਅਰਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਣਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਕਾਪ੍ਯ੍ ਅਪੂਰ੍ਵੈਵ ਪੂਰ੍ਣਤਾ । ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਾਂਸ਼ਦृष੍ਟੌ ਨ ਹਿ ਪਤਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਇੱਕ ਅਜੋਖੀ, ਪੂਰੀ ਭਰਪੂਰਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਭਰਪੂਰਤਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਹਟਦੇ ਨਹੀਂ।
ਅਚਲਾ ਇਵ ਨਿਰ੍ਵਾਤਾ ਦੀਪਾ ਇਵ ਸ਼ਮਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ । ਸਾਚਾਰਾ ਵਾ ਨਿਰਾਚਾਰਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਏਵ ਤੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਕਰਮ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ ਦੀਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ।
ਆਪੂਰ੍ਣੈਕਾਰ੍ਣਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਕਾਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤḫਪੂਰ੍ਣਤੋਦਿਤਾ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਵੈਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇੱਕ ਅਜੋਖੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਧੂਰਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਡਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਕੁਝ ਨਵਾਂ, ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਨੈਵੇਹ ਪੁਰੁषḫ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਾਂ ਚ ਨ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਤਤਸ੍ ਸਂਸਾਰ ਆਤਤਃ
ਇੱਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਨਾ ਹੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਲੋਕਨਸਿਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਆਲੋਕਾਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਕृष੍ਣਾਹ੍ਯਨੁਪਲਮ੍ਭੋ ऽਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਪष੍ਟਚੇष੍ਟਿਤਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਕਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਇੱਥੇ ਸਾਫ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭੂਤਾਨਿ ਦੇਹਮਾਂਸਾਦਿ ਤਚ੍ ਚਾਸਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮੋ ਜਡਃ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਚੇਤਾਂਸਿ ਤਨ੍ਮਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨੇਤਰਤ੍
ਤੱਤ, ਸਰੀਰ, ਮਾਸ ਆਦਿ ਸਿਰਫ਼ ਬੇਹੂਦੇ ਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਰਮ ਹਨ; ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਉਸੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਭੂਤਾਦਿਮਯਤਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਚੇਤਸਾਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਯਦਿ ਤਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਤੋਦਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਨ ਤੱਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ ਛਿष੍ਟਾ ਚੇਤ੍ਯਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਾਦृਸ਼੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਰ ਕਾਸ੍ਤਿਤਾ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੇਵ ਕੁਤẖ ਕੁਤ੍ਰ ਵਾਸਨਾ ਕਿਂਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਚੇਤਨਾ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਐਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਕੌਣ, ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ?
ਯਸ੍ਯ ਚੈष ਭ੍ਰਮਸ੍ ਸੋ ऽਸਨ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾਸਨ੍ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਤ੍ ਤੇਨ ਸਂਸਾਰẖ ਕਸ੍ਯ ਕẖ ਕੁਤਃ
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਭਟਕਾਵ ਹੈ, ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ; ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਸਦਾ, ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਹੈ?
ਤਦ੍ ਏਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤੋਦਯੋ ਹਿ ਯਃ । ਪੁਨਸ੍ ਸ ਏਵ ਸਂਸਾਰਵਿਭ੍ਰਮਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — 'ਇਹ ਕਿਸਦੇ ਲਈ ਹੋਵੇ?' — ਤੇ ਫਿਰ, ਵਾਪਸ ਉਹੀ ਸੰਸਾਰਕ ਭਟਕਾਵ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵ੍ਯੋਮਵਤ੍ ਸਮਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍ । ਅਪੁਨਸ੍ਸ੍ਮਰਣਂ ਸ਼੍ਰੇਯ ਇਹ ਵਿਸ੍ਮਰਣਂ ਪਰਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਰਹੋ; ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਯਾਦ ਨਾ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਨੇਹ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿਤਾ ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿਤਾ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਿ ਸਦਾਬ੍ਧਿਵਤ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ; ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਠੰਢਾ, ਇਕ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੰਪਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸਰ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਤੇ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਜਲਸ਼ੋषਾਦ੍ ਇਵੋਦੇਤਿ ਬਿਮ੍ਬਿਬਿਮ੍ਬਕ੍ਸ਼ਯੇ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਵਾ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਂ ਕਾਰਜ, ਜੋ ਲਗAttachment ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਤੈਵਾਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਨਿਰ੍ਵਾਸਨẖ ਕਿਲ ਮੁਨਿẖ ਕਥਂ ਵ੍ਯਵਹਰਤ੍ਵ੍ ਅਸੌ
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੁਕਤੀ ਪਾਏ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਸਾਧੂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਾਵਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਪਰਿਪੋषਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਤਾਵਦ੍ ਵ੍ਯਵਹਰਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਰਾਗਦ੍ਵੇषਭਯੋਦਯਃ
ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗAttachment, ਵੈਰ ਜਾਂ ਡਰ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਵੀਤਰਾਗਭਯਕ੍ਰੋਧੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ । ਸ਼ਿਲੇਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਿਲੀਭੂਤੋ ਮੁਨਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ, ਡਰ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਪੱਥਰ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਸ਼ੇ ऽਸ੍ਤਿ ਪਦ੍ਮਬੀਜਸ੍ਯ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਾਬ੍ਜਿਨੀ ਤਥਾ । ਅਨਨ੍ਯਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਬਾਹ੍ਯਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੌਲ ਵਿਚ ਪਦਮ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਕੌਲ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭਟਕਣ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਬਾਹ੍ਯਤਾਭਾਵਨਾਦ੍ ਬਾਹ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਤ੍ਵਭਾਵਨਾਤ੍ । ਭਵਤੀਦਂ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਭਾਵਨਂ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਸੈਵੇਯਂ ਬਾਹ੍ਯਤੋਦਿਤਾ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤਾ ਨਾਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਭਾਣ੍ਡਪਯਸੋਰ੍ ਇਵ
ਜੋ ਭਟਕਣ ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਵਿਚ, ਓਹੀ ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਤਾ ਭੀ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਸ੍ਥੈਰ੍ਯੇ ਤਥੈਵਾਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਮਯੇ ਤਤੇ । ਆਧਾਰਾਧੇਯਤੇ ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਯਥਾ ਜਲਤਰਙ੍ਗਤੇ
ਇਸ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਠਹਿਰਾਉ ਤੇ ਅਠਹਿਰਾਉ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦਿਖਾਵੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰਤਾ-ਅਧੇਯਤਾ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਲਹਿਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਨ੍ਯਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਵਵੇਦਨਮ੍ । ਅਨਨ੍ਯਭਾਵਬੋਧੇ ਤੁ ਤਦ੍ ਅਨਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਚੋਦਯਿ
ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਕ-ਰੂਪਤਾ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਕਲਨਾਰਹਿਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਤਤ੍ ਤਦ੍ਭਾਵਾਦ੍ ਅਤਦ੍ਭਾਵਾਨ੍ ਨ ਤਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਕ-ਰੂਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਜ੍ਞਾਨਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ ਐਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਵਾਗ੍ਗੋਚਰਮ੍ ਏਤਿ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਲਯੇ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵਾਵਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਨੋਪਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿषਯੋ ਵਿਦੁषੋ ऽਪਿ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਭੁਲਾਵਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਨਿਰਸ੍ਤਭਯਮਾਨਵਿषਾਦਲੋਭਮੋਹਾਤ੍ਮ ਦੇਹਮਨਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚਿਤ੍ਤਜਾਡ੍ਯਮ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਹਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਤਸਮਸ੍ਤਭੇਦਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਜਮ੍ ਆਸਿਤਮ੍ ਏਵ ਯੁਕ੍ਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤ, ਡਰ, ਅਹੰਕਾਰ, ਦੁਖ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਦਾ ਇੱਕੋ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਭੇਦ ਨਿਰਵਾਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ।
ਯਦਾ ਚਿਤਿḫ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਤਦਾਹਨ੍ਤਾਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਅਸਦ੍ ਏਵਾਭ੍ਯੁਦੇਤੀਵ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਦ੍ ਅਪ੍ਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਦਾਮਤਾ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭੁਲਾਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਿਤੋ ऽਪਿ ਨ ਖੇਦਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਤ੍ਵਵੇਦਨਾਤ੍ । ਪਰਮਾਯ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਯ ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਾਰ੍ਥਭਾਵਨਾਤ੍
ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਭਾਵ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝ ਕੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।