ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਚਿਦਾਭਾਸੇ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਸਂਵੇਦ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਵਸ੍ਤੁ ਵਾ
ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਚਿੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਝੂਠ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਚ, ਉਹੀ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਵਾਭ੍ਯਾਸਤḫ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਾਨੁਭਵਾਤ੍ਮਨਾ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਬਹਿष੍ਟ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ऽਤ੍ਰ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵਜੋਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਤਚ੍ ਚ ਚਿਚ੍ ਚਾਚ੍ਛਾ ਗਗਨਾਦ੍ ਅਪਿ । ਵਿਚ੍ ਚ ਨੋ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵਾਤੋ ਨੈਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਇਹ ਸਭ ਚਿੱਤ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸਾਫ਼; ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਨ ਨਾਸ਼ੋ ਨਾਸ੍ਤਿਤਾ ਨਾਰ੍ਥੋ ਨ ਜਨ੍ਮਮਰਣੇ ਨ ਖਮ੍ । ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਸ੍ਤਿ ਨੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਨੈਵ ਚ
ਨਾ ਨਾਸ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਕਮੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ, ਨਾ ਜਨਮ-ਮੌਤ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼; ਨਾ ਸੁੰਨਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਸੁੰਨਤਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ਼ੇ ਜਗਦਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦੇਰ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਅਸਤẖ ਕਿਲ ਨਾਸ਼ੇ ऽਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਰੇẖ ਕਿਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਟਣ ਨਾਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਿਟਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਮਿਥ੍ਯਾਵਭਾਸੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰੇ ਕੇਵ ਨष੍ਟਤਾ । ਤਥਾ ਜਗਦਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦੌ ਨਾਸ਼ੋ ਨਾਸਤਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਮਿਟਣ ਨਾਲ, ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕੁਤੋ ਜਗਦੁਪਾਲਮ੍ਭ ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਿ । ਨ ਨਿਰ੍ਣਯਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਖਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਕਿਮ੍ ਉਮ੍ਭ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਸਚਿਤਤਾ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਗੱਲ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਨਿਰ੍ਣਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏष ਏਵਾਤ੍ਰ ਯਦ੍ ਅਸ਼ੇषਮ੍ ਅਭਾਵਯਨ੍ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਯਥਾਚਾਰਂ ਪਾषਾਣ ਇਵ ਤਿष੍ਠਸਿ
ਇਥੇ ਇਕੋ ਨਿਸਚਿਤਤਾ ਇਹ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਡੋਲ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਜਗਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਤਨ੍ ਨਞਰ੍ਥਯੁਤਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣੇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਰ੍ਣਯਸ੍ ਸਰ੍ਗਵਿਭ੍ਰਮੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ; ਇਹ ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਸਮੇਤ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਟਕਣ ਬਾਰੇ ਇਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਫੈਸਲਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗੋ ऽਨਰ੍ਗਲ ਏਵਾਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਕਤਯਾਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਅਨ੍ਯਥਾਪਿ ਨ ਸਰ੍ਗੋ ऽਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ ਸਰ੍ਗਤਾ
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਮੂਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਟੱਲ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਨਾ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ।
ਯੇषਾਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਂਸਾਮ੍ ਇਵਾਸਤਾਮ੍ । ਸ ਸਰ੍ਗḫ ਪੁਰੁषਾਸ੍ ਤੇ ਚ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵੀਚਿਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਅਸਤਾਮ੍ ਏਵ ਸਦ੍ਭਾਵਮ੍ ਇਵ ਚੈषਾਮ੍ ਉਪੇਯੁषਾਮ੍ । ਨ ਵਯਂ ਨਿਰ੍ਣਯਂ ਵਿਦ੍ਮੋ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਗਿਰਾਮ੍ ਇਵ
ਜੋ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਨਿਸਚਿਤ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਬੇਅਰਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਣਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਕਾਪ੍ਯ੍ ਅਪੂਰ੍ਵੈਵ ਪੂਰ੍ਣਤਾ । ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਾਂਸ਼ਦृष੍ਟੌ ਨ ਹਿ ਪਤਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਇੱਕ ਅਜੋਖੀ, ਪੂਰੀ ਭਰਪੂਰਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਭਰਪੂਰਤਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਹਟਦੇ ਨਹੀਂ।
ਅਚਲਾ ਇਵ ਨਿਰ੍ਵਾਤਾ ਦੀਪਾ ਇਵ ਸ਼ਮਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ । ਸਾਚਾਰਾ ਵਾ ਨਿਰਾਚਾਰਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਏਵ ਤੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਕਰਮ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ ਦੀਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ।
ਆਪੂਰ੍ਣੈਕਾਰ੍ਣਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਕਾਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤḫਪੂਰ੍ਣਤੋਦਿਤਾ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਵੈਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇੱਕ ਅਜੋਖੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਧੂਰਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਡਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਕੁਝ ਨਵਾਂ, ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਨੈਵੇਹ ਪੁਰੁषḫ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਾਂ ਚ ਨ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਤਤਸ੍ ਸਂਸਾਰ ਆਤਤਃ
ਇੱਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਨਾ ਹੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਲੋਕਨਸਿਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਆਲੋਕਾਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਕृष੍ਣਾਹ੍ਯਨੁਪਲਮ੍ਭੋ ऽਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਪष੍ਟਚੇष੍ਟਿਤਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਕਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਇੱਥੇ ਸਾਫ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭੂਤਾਨਿ ਦੇਹਮਾਂਸਾਦਿ ਤਚ੍ ਚਾਸਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮੋ ਜਡਃ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਚੇਤਾਂਸਿ ਤਨ੍ਮਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨੇਤਰਤ੍
ਤੱਤ, ਸਰੀਰ, ਮਾਸ ਆਦਿ ਸਿਰਫ਼ ਬੇਹੂਦੇ ਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਰਮ ਹਨ; ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਉਸੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਭੂਤਾਦਿਮਯਤਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਚੇਤਸਾਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਯਦਿ ਤਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਤੋਦਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਨ ਤੱਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ ਛਿष੍ਟਾ ਚੇਤ੍ਯਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਾਦृਸ਼੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਰ ਕਾਸ੍ਤਿਤਾ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੇਵ ਕੁਤẖ ਕੁਤ੍ਰ ਵਾਸਨਾ ਕਿਂਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਚੇਤਨਾ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਐਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਕੌਣ, ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ?
ਯਸ੍ਯ ਚੈष ਭ੍ਰਮਸ੍ ਸੋ ऽਸਨ੍ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਾਸਨ੍ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਤ੍ ਤੇਨ ਸਂਸਾਰẖ ਕਸ੍ਯ ਕẖ ਕੁਤਃ
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਭਟਕਾਵ ਹੈ, ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ; ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਸਦਾ, ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਹੈ?
ਤਦ੍ ਏਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤੋਦਯੋ ਹਿ ਯਃ । ਪੁਨਸ੍ ਸ ਏਵ ਸਂਸਾਰਵਿਭ੍ਰਮਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — 'ਇਹ ਕਿਸਦੇ ਲਈ ਹੋਵੇ?' — ਤੇ ਫਿਰ, ਵਾਪਸ ਉਹੀ ਸੰਸਾਰਕ ਭਟਕਾਵ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵ੍ਯੋਮਵਤ੍ ਸਮਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍ । ਅਪੁਨਸ੍ਸ੍ਮਰਣਂ ਸ਼੍ਰੇਯ ਇਹ ਵਿਸ੍ਮਰਣਂ ਪਰਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਰਹੋ; ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਯਾਦ ਨਾ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਨੇਹ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿਤਾ ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿਤਾ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਿ ਸਦਾਬ੍ਧਿਵਤ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ; ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਠੰਢਾ, ਇਕ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੰਪਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸਰ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਤੇ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਜਲਸ਼ੋषਾਦ੍ ਇਵੋਦੇਤਿ ਬਿਮ੍ਬਿਬਿਮ੍ਬਕ੍ਸ਼ਯੇ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਵਾ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਂ ਕਾਰਜ, ਜੋ ਲਗAttachment ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਤੈਵਾਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਨਿਰ੍ਵਾਸਨẖ ਕਿਲ ਮੁਨਿẖ ਕਥਂ ਵ੍ਯਵਹਰਤ੍ਵ੍ ਅਸੌ
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੁਕਤੀ ਪਾਏ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਸਾਧੂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਾਵਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਪਰਿਪੋषਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਤਾਵਦ੍ ਵ੍ਯਵਹਰਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਰਾਗਦ੍ਵੇषਭਯੋਦਯਃ
ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗAttachment, ਵੈਰ ਜਾਂ ਡਰ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਵੀਤਰਾਗਭਯਕ੍ਰੋਧੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ । ਸ਼ਿਲੇਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਿਲੀਭੂਤੋ ਮੁਨਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ, ਡਰ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਪੱਥਰ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਸ਼ੇ ऽਸ੍ਤਿ ਪਦ੍ਮਬੀਜਸ੍ਯ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਾਬ੍ਜਿਨੀ ਤਥਾ । ਅਨਨ੍ਯਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਬਾਹ੍ਯਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੌਲ ਵਿਚ ਪਦਮ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਕੌਲ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭਟਕਣ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।