ਅਮਨੋਵਾਸਨਾਹਨ੍ਤਾ ਧਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਜਗਚ੍ ਚਿਰਮ੍ । ਜੀਵਤੋ ऽਜੀਵਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਚਿਜ੍ਜੀਵਸ੍ ਸ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਚੇਤਨ ਜੀਵ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਤ੍ਤੈਵ ਜਡਵਾਹੇਨ ਦੁẖਖਭਾਰਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਨृਣਾਂ ਪਾਸ਼ਾਵਬਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪੋਤਕਾਨਾਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਜੜ੍ਹ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਲਈ, ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਛੋਟੀਆਂ ਨੌਕਾਂ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਸਤ੍ਤਾਂ ਸ਼੍ਰਯਤਿ ਤਾਂ ਨਾਜ੍ਞੋ ऽਨਨੁਭਵਾਦ੍ ਇਵ । ਮृਤੇਨ ਕਿਲ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਜੀਵਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਤ੍ ਕਥਮ੍
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਉਹ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਣਜਾਣਾ ਮਨੁੱਖ ਅਨੁਭਵ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਜੋ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ ਏਵ ਨਾਸ਼ਭਾਕ੍ । ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਯਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਪਦਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੱਚੀ ਹਾਲਤ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਯੋ ਨ ਚਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਭਾਵਨਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਭਯੋ ਭਵ । ਸਤ੍ਯਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਵਿषਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮृਤਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ, ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾ; ਇਹ ਗੱਲ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਡਂ ਦੇਹਾਦਿਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਸਕਲਂ ਵਪੁਃ । ਲਭ੍ਯਤੇ ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਸ੍ਮੀਤਿ ਸਤ੍ਯਤਾ
ਸਾਰੇ ਜੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ'; ਇਸ ਕਰਕੇ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषਾਣਾਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਵਿਚਾਰਿਣਾਮ੍ । ਕੇਵਲਂ ਮੁਕ੍ਤਤੋਦੇਤਿ ਨ ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਲੋਕ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਰਕ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਭੋਗਤ੍ਯਾਗਵਿਚਾਰਾਤ੍ਮਪੌਰੁषਾਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਹਿ । ਉਪਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਅਗਿਆਨੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਤਕਾਰੋ।
ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਮਨਨਮ੍ ਏਵਮ੍ ਉਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਨਾ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ ਚ ਨ ਜਾਤੁ ਬੋਧਾਤ੍ । ਸਨ੍ਨੋ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮ ਇਤੀਹ ਪਰḫ ਪ੍ਰਬੋਧੋ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ऽਤ੍ਰ ਯਦ੍ ਅਤਸ੍ ਸ ਚਿਰਾਯ ਬਨ੍ਧਃ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਮਨਨ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਬੋਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ ਅਹਮ੍ ਅਸਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਤ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੁਤਧਨਦਾਰਸ਼ਰੀਰਨਿਰ੍ਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸ਼ਃ । ਭਵਤਿ ਹਿ ਸਹਚੇਤਨੋ ਦृषਦ੍ ਯਸ੍ ਸ ਪਰਮ੍ ਇਤẖ ਖਲੁ ਨਾਨ੍ਯਥਾਸ੍ਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਨ, ਪਤਨੀ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਸਚੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਚਿਦਾਭਾਸੇ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਸਂਵੇਦ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਵਸ੍ਤੁ ਵਾ
ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਚਿੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਝੂਠ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਚ, ਉਹੀ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਵਾਭ੍ਯਾਸਤḫ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਾਨੁਭਵਾਤ੍ਮਨਾ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਬਹਿष੍ਟ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ऽਤ੍ਰ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵਜੋਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਤਚ੍ ਚ ਚਿਚ੍ ਚਾਚ੍ਛਾ ਗਗਨਾਦ੍ ਅਪਿ । ਵਿਚ੍ ਚ ਨੋ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵਾਤੋ ਨੈਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਇਹ ਸਭ ਚਿੱਤ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸਾਫ਼; ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਨ ਨਾਸ਼ੋ ਨਾਸ੍ਤਿਤਾ ਨਾਰ੍ਥੋ ਨ ਜਨ੍ਮਮਰਣੇ ਨ ਖਮ੍ । ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਸ੍ਤਿ ਨੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਨੈਵ ਚ
ਨਾ ਨਾਸ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਕਮੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ, ਨਾ ਜਨਮ-ਮੌਤ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼; ਨਾ ਸੁੰਨਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਸੁੰਨਤਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ਼ੇ ਜਗਦਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦੇਰ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਅਸਤẖ ਕਿਲ ਨਾਸ਼ੇ ऽਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਰੇẖ ਕਿਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਟਣ ਨਾਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਿਟਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਮਿਥ੍ਯਾਵਭਾਸੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰੇ ਕੇਵ ਨष੍ਟਤਾ । ਤਥਾ ਜਗਦਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦੌ ਨਾਸ਼ੋ ਨਾਸਤਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਮਿਟਣ ਨਾਲ, ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕੁਤੋ ਜਗਦੁਪਾਲਮ੍ਭ ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਿ । ਨ ਨਿਰ੍ਣਯਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਖਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਕਿਮ੍ ਉਮ੍ਭ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਸਚਿਤਤਾ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਗੱਲ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਨਿਰ੍ਣਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏष ਏਵਾਤ੍ਰ ਯਦ੍ ਅਸ਼ੇषਮ੍ ਅਭਾਵਯਨ੍ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਯਥਾਚਾਰਂ ਪਾषਾਣ ਇਵ ਤਿष੍ਠਸਿ
ਇਥੇ ਇਕੋ ਨਿਸਚਿਤਤਾ ਇਹ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਡੋਲ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਜਗਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਤਨ੍ ਨਞਰ੍ਥਯੁਤਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣੇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਰ੍ਣਯਸ੍ ਸਰ੍ਗਵਿਭ੍ਰਮੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ; ਇਹ ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਸਮੇਤ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਟਕਣ ਬਾਰੇ ਇਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਫੈਸਲਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗੋ ऽਨਰ੍ਗਲ ਏਵਾਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਕਤਯਾਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਅਨ੍ਯਥਾਪਿ ਨ ਸਰ੍ਗੋ ऽਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ ਸਰ੍ਗਤਾ
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਮੂਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਟੱਲ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਨਾ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ।
ਯੇषਾਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਂਸਾਮ੍ ਇਵਾਸਤਾਮ੍ । ਸ ਸਰ੍ਗḫ ਪੁਰੁषਾਸ੍ ਤੇ ਚ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵੀਚਿਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਅਸਤਾਮ੍ ਏਵ ਸਦ੍ਭਾਵਮ੍ ਇਵ ਚੈषਾਮ੍ ਉਪੇਯੁषਾਮ੍ । ਨ ਵਯਂ ਨਿਰ੍ਣਯਂ ਵਿਦ੍ਮੋ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਗਿਰਾਮ੍ ਇਵ
ਜੋ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਨਿਸਚਿਤ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਬੇਅਰਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਣਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਕਾਪ੍ਯ੍ ਅਪੂਰ੍ਵੈਵ ਪੂਰ੍ਣਤਾ । ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟृਦृਸ਼੍ਯਾਂਸ਼ਦृष੍ਟੌ ਨ ਹਿ ਪਤਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਇੱਕ ਅਜੋਖੀ, ਪੂਰੀ ਭਰਪੂਰਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਭਰਪੂਰਤਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਹਟਦੇ ਨਹੀਂ।
ਅਚਲਾ ਇਵ ਨਿਰ੍ਵਾਤਾ ਦੀਪਾ ਇਵ ਸ਼ਮਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ । ਸਾਚਾਰਾ ਵਾ ਨਿਰਾਚਾਰਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਏਵ ਤੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਕਰਮ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ ਦੀਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ।
ਆਪੂਰ੍ਣੈਕਾਰ੍ਣਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਕਾਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤḫਪੂਰ੍ਣਤੋਦਿਤਾ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਵੈਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇੱਕ ਅਜੋਖੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਧੂਰਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਡਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਕੁਝ ਨਵਾਂ, ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਨੈਵੇਹ ਪੁਰੁषḫ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਾਂ ਚ ਨ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਤਤਸ੍ ਸਂਸਾਰ ਆਤਤਃ
ਇੱਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਨਾ ਹੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਲੋਕਨਸਿਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਆਲੋਕਾਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਕृष੍ਣਾਹ੍ਯਨੁਪਲਮ੍ਭੋ ऽਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਪष੍ਟਚੇष੍ਟਿਤਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਕਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਇੱਥੇ ਸਾਫ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭੂਤਾਨਿ ਦੇਹਮਾਂਸਾਦਿ ਤਚ੍ ਚਾਸਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮੋ ਜਡਃ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਚੇਤਾਂਸਿ ਤਨ੍ਮਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨੇਤਰਤ੍
ਤੱਤ, ਸਰੀਰ, ਮਾਸ ਆਦਿ ਸਿਰਫ਼ ਬੇਹੂਦੇ ਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਰਮ ਹਨ; ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਉਸੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਭੂਤਾਦਿਮਯਤਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਚੇਤਸਾਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਯਦਿ ਤਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਤੋਦਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਨ ਤੱਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ ਛਿष੍ਟਾ ਚੇਤ੍ਯਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਾਦृਸ਼੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਰ ਕਾਸ੍ਤਿਤਾ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੇਵ ਕੁਤẖ ਕੁਤ੍ਰ ਵਾਸਨਾ ਕਿਂਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਚੇਤਨਾ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਐਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਕੌਣ, ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ?