ਨਿਰ੍ਵਾਣੈਕਤਯਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਾਸਨੈਵ ਨ ਵਾਸਨਾ । ਲੇਖਾ ਦਾਮੋਪਮਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਬ੍ਧੇਰ੍ ਊਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿ ਨ ਜਲੇਤਰਤ੍
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਆਦਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ; ਉਹ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਖਿੱਚੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤਰਤ੍ਤਰਙ੍ਗੋ ਜਲਧਿਰ੍ ਜਲਮ੍ ਏਵ ਯਥਾਖਿਲਮ੍ । ਦृਸ਼੍ਯੋਚ੍ਛੂਨਮ੍ ਅਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਨੇਤਰਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਤਰਸ੍ਤਙ੍ਗਤੋ ऽਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਬਹਿਰਸ੍ਤਙ੍ਗਤਸ਼੍ ਸ਼ਮੀ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਚੋਦਿਤੋ ਯਸ਼੍ ਚ ਸ ਮੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਾਹਰੋਂ ਵੀ ਸੁਖੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਜਬਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਸਰ੍ਗਰੂਪੇਣ ਸਂਵਿਤ੍ ਸਂਵਿਨ੍ਮਯੇ ਪਰੇ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਭੋ ऽਮ੍ਭਸੀਵਾਤੋ ਨਾਨਾਤੇਯਂ ਕਿਮਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਜਾਗਰੂਕਤਾ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਨ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸਚਾਈ ਕੀ ਹੈ?
ਧੂਮਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਰਤੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਯਥਾਗਾਜਗਜਾਦਯਃ । ਵ੍ਯੂਹਾ ਧੂਮਾਨ੍ ਨ ਤੇ ਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾḫ ਪਰੇ ਪਦੇ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਧੂੰਆਂ ਉਠਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਟ, ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ।
ਸਂਵਿਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਵਿਚਾਰੇਣ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਲਾਭਵਿਲਾਸਿਨਾ । ਵਿਜਯਧ੍ਵਂ ਵਿषਾਦਂ ਮਾ ਗਤਾਜ੍ਞਾਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞਤਾਸ੍ਤਿ ਵਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਜੋ ਭਟਕਣ ਦੀ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨੂੰ ਜਿੱਤੋ—ਹਤਾਸ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਉਸ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।
ਅਙ੍ਕੁਰੋ ऽਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਪੁष੍ਪਂ ਫਲਂ ਯਥਾ । ਤਥਾ ਜਗਦਹਨ੍ਤ੍ਵੇ ਜ੍ਞẖ ਖਾਤ੍ਮਾ ਖਾਤ੍ਮ ਖਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਖਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੇੜ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਗਿਆਨ, ਆਕਾਸ਼, ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਆਤਮਾ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਰਹਿਤ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਸਤ੍ਤਾ ਜਲਾਰ੍ਚਿष੍ष੍ਵ੍ ਇਵ ਦਣ੍ਡਤਾਃ । ਸਤ੍ਯੋ ऽਪਿ ਨ ਚ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਾਚਲਾ ਇਵ
ਰੂਪ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਮਨ ਤੇ ਅਸਤਿਤਵ—ਸੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਪਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਹੋਣਾ, ਇਹ ਸਭ ਭਟਕਣ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਕੰਪਨ ਵਾਂਗ।
ਯਥਾਸੁਖਂ ਯਥਾਰਮ੍ਭਂ ਯਥਾਨਾਸ਼ਂ ਯਥੋਦਯਮ੍ । ਯਥਾਦੇਸ਼ਂ ਯਥਾਕਾਲਮ੍ ਅਜਰਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਭਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ suit ਕਰੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬਿਨਾ ਉਮਰ ਦੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਬੈਠੋ।
ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟੋਪਲਮ੍ਭੇषੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ । ਸ਼ਵਵਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਤਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਾਣੋ ऽਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ, ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਨੋਵਾਸਨਾਹਨ੍ਤਾ ਧਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਜਗਚ੍ ਚਿਰਮ੍ । ਜੀਵਤੋ ऽਜੀਵਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਚਿਜ੍ਜੀਵਸ੍ ਸ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਚੇਤਨ ਜੀਵ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਤ੍ਤੈਵ ਜਡਵਾਹੇਨ ਦੁẖਖਭਾਰਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਨृਣਾਂ ਪਾਸ਼ਾਵਬਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪੋਤਕਾਨਾਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਜੜ੍ਹ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਲਈ, ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਛੋਟੀਆਂ ਨੌਕਾਂ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਸਤ੍ਤਾਂ ਸ਼੍ਰਯਤਿ ਤਾਂ ਨਾਜ੍ਞੋ ऽਨਨੁਭਵਾਦ੍ ਇਵ । ਮृਤੇਨ ਕਿਲ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਜੀਵਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਤ੍ ਕਥਮ੍
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਉਹ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਣਜਾਣਾ ਮਨੁੱਖ ਅਨੁਭਵ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਜੋ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ ਏਵ ਨਾਸ਼ਭਾਕ੍ । ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਯਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਪਦਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੱਚੀ ਹਾਲਤ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਯੋ ਨ ਚਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਭਾਵਨਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਭਯੋ ਭਵ । ਸਤ੍ਯਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਵਿषਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮृਤਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ, ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾ; ਇਹ ਗੱਲ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਡਂ ਦੇਹਾਦਿਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਸਕਲਂ ਵਪੁਃ । ਲਭ੍ਯਤੇ ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਸ੍ਮੀਤਿ ਸਤ੍ਯਤਾ
ਸਾਰੇ ਜੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ'; ਇਸ ਕਰਕੇ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषਾਣਾਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਵਿਚਾਰਿਣਾਮ੍ । ਕੇਵਲਂ ਮੁਕ੍ਤਤੋਦੇਤਿ ਨ ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਲੋਕ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਰਕ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਭੋਗਤ੍ਯਾਗਵਿਚਾਰਾਤ੍ਮਪੌਰੁषਾਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਹਿ । ਉਪਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਅਗਿਆਨੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਤਕਾਰੋ।
ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਮਨਨਮ੍ ਏਵਮ੍ ਉਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਨਾ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ ਚ ਨ ਜਾਤੁ ਬੋਧਾਤ੍ । ਸਨ੍ਨੋ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮ ਇਤੀਹ ਪਰḫ ਪ੍ਰਬੋਧੋ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ऽਤ੍ਰ ਯਦ੍ ਅਤਸ੍ ਸ ਚਿਰਾਯ ਬਨ੍ਧਃ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਮਨਨ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਬੋਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ ਅਹਮ੍ ਅਸਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਤ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੁਤਧਨਦਾਰਸ਼ਰੀਰਨਿਰ੍ਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸ਼ਃ । ਭਵਤਿ ਹਿ ਸਹਚੇਤਨੋ ਦृषਦ੍ ਯਸ੍ ਸ ਪਰਮ੍ ਇਤẖ ਖਲੁ ਨਾਨ੍ਯਥਾਸ੍ਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਨ, ਪਤਨੀ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਸਚੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਚਿਦਾਭਾਸੇ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਸਂਵੇਦ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਵਸ੍ਤੁ ਵਾ
ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਚਿੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਝੂਠ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਚ, ਉਹੀ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਵਾਭ੍ਯਾਸਤḫ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਾਨੁਭਵਾਤ੍ਮਨਾ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਬਹਿष੍ਟ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ऽਤ੍ਰ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵਜੋਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਤਚ੍ ਚ ਚਿਚ੍ ਚਾਚ੍ਛਾ ਗਗਨਾਦ੍ ਅਪਿ । ਵਿਚ੍ ਚ ਨੋ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵਾਤੋ ਨੈਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਇਹ ਸਭ ਚਿੱਤ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸਾਫ਼; ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਨ ਨਾਸ਼ੋ ਨਾਸ੍ਤਿਤਾ ਨਾਰ੍ਥੋ ਨ ਜਨ੍ਮਮਰਣੇ ਨ ਖਮ੍ । ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਸ੍ਤਿ ਨੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਨੈਵ ਚ
ਨਾ ਨਾਸ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਕਮੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ, ਨਾ ਜਨਮ-ਮੌਤ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼; ਨਾ ਸੁੰਨਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਸੁੰਨਤਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ਼ੇ ਜਗਦਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦੇਰ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਅਸਤẖ ਕਿਲ ਨਾਸ਼ੇ ऽਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਰੇẖ ਕਿਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਟਣ ਨਾਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਿਟਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਮਿਥ੍ਯਾਵਭਾਸੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰੇ ਕੇਵ ਨष੍ਟਤਾ । ਤਥਾ ਜਗਦਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦੌ ਨਾਸ਼ੋ ਨਾਸਤਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਮਿਟਣ ਨਾਲ, ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕੁਤੋ ਜਗਦੁਪਾਲਮ੍ਭ ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਿ । ਨ ਨਿਰ੍ਣਯਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਖਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਕਿਮ੍ ਉਮ੍ਭ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਸਚਿਤਤਾ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਗੱਲ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਨਿਰ੍ਣਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏष ਏਵਾਤ੍ਰ ਯਦ੍ ਅਸ਼ੇषਮ੍ ਅਭਾਵਯਨ੍ । ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਯਥਾਚਾਰਂ ਪਾषਾਣ ਇਵ ਤਿष੍ਠਸਿ
ਇਥੇ ਇਕੋ ਨਿਸਚਿਤਤਾ ਇਹ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਡੋਲ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਜਗਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਤਨ੍ ਨਞਰ੍ਥਯੁਤਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣੇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਰ੍ਣਯਸ੍ ਸਰ੍ਗਵਿਭ੍ਰਮੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ; ਇਹ ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਸਮੇਤ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਟਕਣ ਬਾਰੇ ਇਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਫੈਸਲਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗੋ ऽਨਰ੍ਗਲ ਏਵਾਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਕਤਯਾਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਅਨ੍ਯਥਾਪਿ ਨ ਸਰ੍ਗੋ ऽਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ ਸਰ੍ਗਤਾ
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਮੂਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਟੱਲ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਨਾ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ।